Szarłatowate
![]() | |
Systematyka[1][2] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Podgromada | |
Nadklasa | |
Klasa | |
Nadrząd | |
Rząd | |
Rodzina |
szarłatowate |
Nazwa systematyczna | |
Amaranthaceae Juss. Gen. Pl.: 87. 4 Aug 1789 |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Alternanthera_amoena-Flower-2.jpg/220px-Alternanthera_amoena-Flower-2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/Amaranthus_caudatus_JdP.jpg/220px-Amaranthus_caudatus_JdP.jpg)
Szarłatowate (Amaranthaceae Juss.) – rodzina roślin okrytonasiennych włączana w systemach klasyfikacyjnych do rzędu goździkowców. W stosowanych od końca lat 90. XX wieku systemach APG rodzina ta obejmuje rodzaje wyłączane dawniej w odrębną rodzinę komosowatych. W takim ujęciu należy do niej 180 rodzajów obejmujących ok. 2,5 tysiąca gatunków[2]. Spośród przedstawicieli rodziny w jej wąskim ujęciu w Polsce występują dziko lub jako częściej uprawiane rodzaje: szarłat (Amaranthus), celozja (Celosia), wiecznik (Gomphrena), a w szerszym m.in. także: burak (Beta), komosa (Chenopodium), łoboda (Atriplex), mietelnik (Bassia), solanka (Salsola), soliród (Salicornia) i szpinak (Spinacia)[3]. Do ważnych roślin użytkowych należą m.in.: burak zwyczajny, szpinak warzywny, komosa ryżowa[4].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/08/Uniek_door_eb_en_vloed_steeds_wisselend_kweldergebied._Locatie%2C_Noarderleech_Provincie_Friesland_021.jpg/220px-Uniek_door_eb_en_vloed_steeds_wisselend_kweldergebied._Locatie%2C_Noarderleech_Provincie_Friesland_021.jpg)
W dawniejszych systemach i niektórych współczesnych rodzina szarłatowatych jest wąsko ujmowana jako siostrzana dla komosowatych. Nawet w ostatnich latach takie ujęcie jest stosowane, np. przez Reveala i Thorna[5]. Jednak dobrze potwierdzony monofiletyzm jest tylko dla grupy łączącej obie te rodziny. Wynika to z problematycznej pozycji podrodziny Polycnemoideae (tradycyjnie włączanej do komosowatych), która w części analiz filogenetycznych zajmuje pozycję bazalną dla wszystkich pozostałych roślin z obu rodzin lub siostrzaną względem amarantowanych wąsko ujmowanych. W efekcie w systemach Angiosperm Phylogeny Group, włącznie z systemem APG IV z 2016 szarłatowate ujmowane są szeroko[2].
- Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)
Rodzina siostrzana dla Achatocarpaceae i wraz z nią dla goździkowatych Caryophyllaceae. Tworzy wraz z nimi i z szeregiem innych rodzin rząd goździkowców w obrębie dwuliściennych właściwych:
caryophylloids |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Podrodzina Amaranthoideae Burnett
- Bosea L.
- Charpentiera Gaudichaud
plemię Amarantheae Reichenbach
- Allmania Wight
- Allmaniopsis Suessenguth
- Amaranthus L. – szarłat
- Arthraerua (Kuntze) Schinz
- Celosia L. – celozja
- Centema J.D. Hooker
- Centemopsis Schinz
- Chamissoa Kunth
- Cyphocarpa (Fenzl) Lopr.
- Dasysphaera Gilg
- Deeringia R. Brown
- Digera Forsskål
- Eriostylos C.C. Townsend
- Henonia Moquin-Tandon
- Herbstia Sohmer
- Hermbstaedtia Reichenbach
- Indobanalia A.N. Henry & B. Roy
- Lagrezia Moquin-Tandon
- Leucosphaera Gilg
- Lopriorea Schinz
- Marcelliopsis Schinz
- Nelsia Schinz
- Neocentema Schinz
- Nototrichium W.F. Hillebrand
- Nyssanthes R. Brown
- Pleuropetalum J.D. Hooker
- Pleuropterantha Franchet
- Polyrhabda C.C. Townsend
- Pseudosericocoma Cavaco
- Pupalia Jussieu
- Rosifax C.C. Townsend
- Saltia Moquin-Tandon
- Sericocoma Fenzl
- Sericocomopsis Schinz
- Sericorema (J.D. Hooker) Lopr.
- Sericostachys Lopr.
- Siamosia K. Larsen & Pedersen
- Trichuriella Bennet
- Volkensinia Schinz
plemię Aerveae
- Aerva Forsskål
- Nothosaerva Wight
- Omegandra G.J. Leach & Townsend
- Ouret Adanson
- Ptilotus R. Brown
plemię Achyrantheae Fenzl
- Achyranthes L. – grzebyk
- Achyropsis Bentham & J.D. Hooker
- Calicorema J. D. Hooker
- Centrostachys Wallich
- Chionothrix J.D. Hooker
- Cyathula Blume
- Mechowia Schinz
- Pandiaka J. D. Hooker
- Psilotrichopsis C.C. Townsend
- Psilotrichum Blume
- Stilbanthus J.D. Hooker
- Wadithamnus T. Hammer & R.W. Davis
plemię Gomphreneae Fenzl
- Alternanthera Forsskåhl – alternantera, krąglatka
- Froelichia Moench – frelichia
- Froelichiella R.E. Fries
- Gomphrena L. – wiecznik, gomfrena
- Gossypianthus Hooker
- Guilleminea Kunth
- Hebanthodes Pedersen
- Iresine P. Browne – iresyna
- Lithophila Swartz
- Pedersenia Holub
- Pfaffia Martius
- Philoxerus R. Brown
- Pseudogomphrena R. E. Fries
- Pseudoplantago Suessenguth
- Quaternella Pedersen
- Tidestromia Standley
- Xerosiphon Turczanowicz
Podrodzina Polycnemoideae Ulbrich
- Hemichroa R. Brown
- Nitrophila S. Watson
- Polycnemum L. – chrząstkowiec
- Surreya R. Masson & G. Kadereit
Podrodzina Betoideae Ulbrich:
plemię Beteae
- Acroglochin Schult.
- Aphanisma Nutt. ex Moq.
- Beta L. – burak
- Hablitzia M. Bieb. – hablicja
- Oreobliton Durieu
- Patellifolia A.J. Scott et al.
Podrodzina Chenopodioideae Burnett
plemię Corispermeae Moquin Tandon
- Agriophyllum M. Bieb.
- Anthochlamys Fenzl
- Corispermum L. – wrzosowiec
plemię Chenopodieae Burnett
- Archiatriplex G. L. Chu
- Atriplex L. – łoboda
- Baolia H. W. Kung & G. L. Chu
- Blitum L.
- Chenopodiastrum S. Fuentes et al.
- Chenopodium L. – komosa
- Exomis Fenzl ex Moq.
- Extriplex E. H. Zacharias
- Grayia Hook. & Arn.
- Halimione Aellen – obione
- Holmbergia Hicken
- Lipandra Moq.
- Manochlamys Aellen
- Microgynoecium Hook. f.
- Micromonolepis Ulbr.
- Oxybasis Kar. & Kir.
- Proatriplex (W. A. Weber) Stutz & G. L. Chu
- Spinacia L. – szpinak
- Stutzia E. H. Zacharias
plemię Dysphanieae Burnett
plemię Axyrideae Burnett
- Axyris L. – świniochwast
- Ceratocarpus L.
- Krascheninnikovia Gueldenst.
Podrodzina Salicornioideae Dumortier
plemię Suaedeae Moquin Tandon
plemię Salicornieae Dumortier
- Allenrolfea Kuntze
- Arthrocnemum Moq.
- Halocnemum M. Bieb.
- Halopeplis Bunge ex Ung.-Sternb.
- Halostachys C. A. Mey. ex Schrenk
- Heterostachys Ung.-Sternb.
- Kalidium Moq.
- Microcnemum Ung.-Sternb.
- Salicornia L. – soliród
- Sarcocornia A. J. Scott
- Tecticornia Hook. f.
plemię Camphorosmeae Moquin Tandon
- Bassia All. – basja
- Camphorosma Sauvages
- Chenolea Thunb.
- Didymanthus Endl.
- Dissocarpus F. Muell.
- Enchylaena R. Br.
- Eokochia Freitag & G. Kadereit
- Eremophea Paul G. Wilson
- Eriochiton (R. H. Anderson) A. J. Scott
- Grubovia Freitag & G. Kadereit
- Maireana Moq.
- Malacocera R. H. Anderson
- Neobassia A. J. Scott
- Neokochia (Ulbr.) G. L. Chu & S. C. Sand.
- Osteocarpum F. Muell.
- Roycea C. A. Gardner
- Sclerochlamys F. Muell.
- Sclerolaena R. Br.
- Sedobassia Freitag & G. Kadereit
- Spirobassia Freitag & G. Kadereit
- Stelligera A. J. Scott
- Threlkeldia R. Br.
plemię Salsoleae Dumortier
- Agathophora (Fenzl) Bunge
- Anabasis L.
- Arthrophytum Schrenk
- Climacoptera Botsch.
- Cornulaca Delile
- Cyathobasis Aellen
- Fadenia Aellen & C. C. Towns.
- Fredolia (Coss. & Durieu ex Bunge) Ulbr.
- Gamanthus Bunge
- Girgensohnia Bunge
- Halanthium K. Koch
- Halarchon Bunge
- Halimocnemis C. A. Mey.
- Halocharis Moq.
- Halogeton C. A. Mey. ex Ledeb.
- Halothamnus Jaub. & Spach
- Haloxylon Bunge – saksauł
- Horaninovia Fisch. & C. A. Mey.
- Iljinia Korovin
- Lagenantha Chiov.
- Nanophyton Less.
- Noaea Moq.
- Nucularia Batt.
- Ofaiston Raf.
- Petrosimonia Bunge
- Piptoptera Bunge
- Rhaphidophyton Iljin
- Salsola L. – solanka
- Seidlitzia Bunge ex Boiss.
- Sevada Moq.
- Sympegma Bunge
- Traganopsis Maire & Wilczek
- Traganum Delile
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b c d Peter F. Stevens , Caryophyllales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2018-01-01] (ang.).
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular plants of Poland - a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. IB PAN, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
- ↑ Heywood V. H., Brummitt R. K., Culham A., Seberg O.: Flowering plant families of the world. Ontario: Firely Books, 2007, s. 28-29, 96-97. ISBN 1-55407-206-9.
- ↑ Reveal J. L.: Classification of extant Vascular Plant Families – An expanded family scheme. 2007. [dostęp 2009-09-16]. (ang.).
- ↑ Genera of Amaranthaceae. USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Germplasm Resources Information Network - (GRIN). [dostęp 2010-05-06]. (ang.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Amaranthaceae Juss. [w:] Watson L. & M.J. Dallwitz. 1992. The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, and information retrieval na http://delta-intkey.com (ang.)
- Peter F. Stevens , Caryophyllales : Amaranthaceae, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-02-28] (ang.).
- EoL: 4226
- Flora of China: 10031
- Flora of North America: 10031
- GBIF: 3064
- identyfikator iNaturalist: 52327
- IPNI: 30000566-2
- ITIS: 20714
- NCBI: 3563
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:30000566-2
- Tela Botanica: 100947
- identyfikator Tropicos: 42000073
- identyfikator taksonu Fossilworks: 55412
- CoL: 68Z