Józef Andrzej Gierowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Józef Andrzej Gierowski
Ilustracja
Józef Gierowski w 1981
Data i miejsce urodzenia 19 marca 1922
Częstochowa
Data i miejsce śmierci 17 lutego 2006
Kraków
Poseł IX kadencji Sejmu PRL
Okres od 23 grudnia 1985
do 3 czerwca 1989
Przynależność polityczna poseł bezpartyjny
Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego
Okres od 1981
do 1987
Poprzednik Mieczysław Hess
Następca Aleksander Koj
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Srebrny Krzyż Zasługi Medal 10-lecia Polski Ludowej Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Armii Krajowej Order Zasługi Republiki Włoskiej III Klasy (1951-2001)

Józef Andrzej Gierowski (ur. 19 marca 1922 w Częstochowie, zm. 17 lutego 2006 w Krakowie) – polski historyk, profesor nauk historycznych o specjalności historia nowożytna[1], rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, poseł na Sejm PRL IX kadencji.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn lekarza, brat Stefana Gierowskiego, profesora warszawskiej ASP.

W latach II wojny światowej żołnierz Związku Walki Zbrojnej, następnie Armii Krajowej. Był kierownikiem referatu informacyjnego VI Wydziału Okręgu Kielecko-Radomskiego, wydawcą i redaktorem pisma „Prawda Polska”. W styczniu 1945 został mianowany porucznikiem AK. W tym czasie studiował również na tajnych kompletach Uniwersytetu Jagiellońskiego. Był uczniem prof. Władysława Konopczyńskiego.

Studia ukończył w 1946[1][2]. W tym samym roku rozpoczął pracę naukową na Uniwersytecie Wrocławskim zostając równocześnie członkiem Polskiego Towarzystwa Historycznego. Stopień doktora uzyskał w 1947[2], stopień profesora nadzwyczajnego w 1958[1], a profesorem zwyczajnym został w 1970[2]. W latach 1953–1968 był kierownikiem Instytutu Historii PAN w Krakowie, a następnie w latach 1977–1981 kierował Zakładem Historii Śląska PAN.

W 1965 przeniósł się do Krakowa na Uniwersytet Jagielloński[2], obejmując kierownictwo Katedry Historii Polski XVI–XVIII wieku. Kierował następnie Zakładem Historii Nowożytnej Powszechnej. W latach 1967–1972 był dyrektorem Instytutu Historii UJ. W 1981 został wybrany, w pierwszych od dziesięcioleci demokratycznych wyborach, na rektora UJ. Uniwersytetem jako rektor kierował do 1987. Po wprowadzeniu stanu wojennego udało mu się szybko doprowadzić do uwolnienia internowanych pracowników i studentów UJ (przed końcem 1981). W 1983 wręczył papieżowi Janowi Pawłowi II doktorat honoris causa UJ. W 1984 powołał komisję, która, chociaż pomysł wówczas wydawał się nierealny, rozpoczęła cały proces budowy nowego kampusu UJ (prace kontynuowali później jego następcy: prof. Aleksander Koj, prof. Andrzej Pelczar, a do końca doprowadził prof. Franciszek Ziejka). Jako rektor i poseł na Sejm w latach 1985–1989 prof. Józef Andrzej Gierowski walczył o jak najszerszą autonomię szkół wyższych. W latach 1986–1989 był również członkiem Rady Konsultacyjnej przy Przewodniczącym Rady Państwa oraz Ogólnopolskiego Komitetu Grunwaldzkiego.

W 1986 założył na UJ pierwszy w Polsce Międzywydziałowy Zakład Historii i Kultury Żydów w Polsce podniesiony później do rangi Katedry Judaistyki. W 1989 został członkiem Polskiej Akademii Umiejętności. 27 marca 1990 został wybrany dyrektorem Wydziału II Filozoficzno-Historycznego PAU. W latach 1991–1995 wchodził w skład Rady do spraw stosunków polsko-żydowskich przy Prezydencie RP. W 1993 został przewodniczącym Rady Fundacji Judaica. Od tego samego roku uczestniczył w pracach Głównej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.

Odznaczenia i nagrody[edytuj | edytuj kod]

Odznaczony, m.in. Srebrnym Krzyżem Zasługi (1954)[3], Medalem 10-lecia Polski Ludowej (1955)[4], Medalem Komisji Edukacji Narodowej (1976), Krzyżem Komandorskim (Commendatore) Orderu Zasługi Republiki Włoskiej (1986), Krzyżem Armii Krajowej (1994), Medalem „Zasłużony dla Tolerancji” (1999), Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1999)[5], Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski[6] oraz nagrodą Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa (grudzień 2005).

Doktoraty honoris causa[edytuj | edytuj kod]

  • W 1983 został doktorem honoris causa Uppsala Universitet (Szwecja).
  • 18 maja 1986 został doktorem honoris causa University of Connecticut (USA).
  • 8 maja 1992 został doktorem honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego (Polska).
  • W 1987 po 50 latach od uzyskania tytułu doktora Uniwersytet Jagielloński odnowił mu jego doktorat, co jest równoznaczne z nadaniem doktoratu honoris causa.

Prace naukowe[edytuj | edytuj kod]

Profesor Józef Andrzej Gierowski jest autorem 380 prac naukowych i publikacji, w tym kilku książek o charakterze monograficznym:

  • Między saskim absolutyzmem, a złotą wolnością z 1953[2]
  • Sejmik Generalny Księstwa Mazowieckiego[2]
  • Dzieje Wrocławia 1618–1741[2]
  • W cieniu Ligi Północnej z 1971[2]
  • Kartki z rodowodu biedoty wiejskiej[2]
  • Traktat przyjaźni Polski z Francją w 1714 r. z 1965
  • Historia Włoch z 1986
  • Rzeczpospolita w dobie złotej wolności (1648–1763) – 5 tom Wielkiej Historii Polski (wydanie 10 tomowe)
  • Historia Polski t. II 1505–1764 i t. III 1764–1864 – praca ta w czterech tomach została napisana wspólnie z profesorami: Jerzym Wyrozumskim (Historia Polski do 1505 r. t. I) i Józefem Buszką (tom IV). Pierwsze wydanie ukazało się w 1978[2]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Józef Andrzej Gierowski, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI) [online] [dostęp 2020-11-15].
  2. a b c d e f g h i j Józef Gierowski, Historia Polski 1505–1764, wyd. I, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1978, ISBN 83-01-08840-0.
  3. M.P. z 1954 r. nr 112, poz. 1589.
  4. M.P. z 1955 r. nr 112, poz. 1450.
  5. M.P. z 1999 r. nr 33, poz. 507.
  6. Kto jest kim w Polsce 1989, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1989, s. 324.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]