Jan III Waza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jan III Waza
ilustracja
faksymile
Deus protector noster
(Bóg jest naszym obrońcą)
Król Szwecji
Okres panowania od 29 września 1568
do 17 listopada 1592
Poprzednik Eryk XIV Waza
Następca Zygmunt
Książę Finlandii
Okres panowania od 1556
do 1563
Następca Eryk XIV Waza
Dane biograficzne
Dynastia Wazowie
Data urodzenia 20 grudnia 1537
Data śmierci 17 listopada 1592[1]
Ojciec Gustaw I Waza
Matka Małgorzata Leijonhufvud
Żona Katarzyna Jagiellonka
Gunilla Bielke
Dzieci Zofia Johansdotter Gyllenhielm
Juliusz Gyllenhielm
August Gyllenhielm
Lucrecja Gyllenhielm
Izabella Wazówna
Zygmunt III Waza
Anna Wazówna
Jan Waza

Jan III Waza (ur. 20 grudnia 1537 w zamku Stegeborg, zm. 17 listopada/27 listopada[2] 1592 w Sztokholmie) – książę Finlandii w latach 1556-1563, król Szwecji w latach 1569–1592. Od 1581 pierwszy wielki książę Finlandii. Syn Gustawa I Wazy i jego drugiej żony Małgorzaty Leijonhufvud.

Życiorys[edytuj]

Książę Finlandii od 1556. W 1562 poślubił starszą o 11 lat Katarzynę Jagiellonkę. W latach 1563–1567 więziony przez przyrodniego brata, Eryka XIV. Uwolniony, obalił go przy poparciu możnych i objął tron. W 1570 pokojem w Szczecinie zakończył wojnę z Danią (północna wojna siedmioletnia); w walkach z Rosją 1572–1583 jego dowódcy zdobyli m.in. Narwę. W czasie elekcji 1573 roku był wysunięty jako kandydat do tronu polskiego[3]. Ponownie kandydował w elekcji 1575 roku[4].

W 1587 zgodził się na elekcję syna Zygmunta na tron polski; wykształcony, interesował się teologią i historią, usiłował doprowadzić do zbliżenia między luteranizmem a katolicyzmem. Interesował się sztuką, szczególnie architekturą. Po śmierci Katarzyny poślubił Gunnillę z którą miał syna Jana urodzonego w 1589 roku. W tym samym roku Jan III zawiedziony niechęcią Polaków do walki przeciwko Moskwie próbował ściągnąć swojego syna do Szwecji. Jego decyzję zablokowała arystokratyczna Rada Królestwa (Riksråd), za co jej członkowie popadli w niełaskę. Jan III chcąc złamać szwedzką arystokrację zawarł przymierze z Karolem Sudermańskim. Jednak będąc już śmiertelnie chory Jan przywrócił urzędy odtrąconym arystokratom wymuszając na nich przyrzeczenie, iż po śmierci króla nie dopuszczą Karola do rządów w kraju.

Jego dewizą było łacińskie zdanie „Deus protector noster” (Bóg jest naszym obrońcą).

Bibliografia[edytuj]

  • Larsson L.-O., Arvet Efter Gustav Vasa: En Berattelse Om Fyra Kungar Och Ett Rike, Wydawnictwo „Prisma”, Stockholm 2005, ISBN 9151842033.
  • Ericsson L., Johan III: En Biografi, Wydawnictwo „Historiska Media”, Stockholm 2004, ISBN 978-9185057474.
  • Praca zbiorowa: Svenskt biografiskt handlexikon, Wydawnictwo „Albert Bonniers Förlag”, Sztokholm 1906, [on-line] T. I. s. 549–550. (szw.) [dostęp 1 lutego 2011]
  • Praca zbiorowa: Nordisk familjebok, Wydawnictwo „Nordisk familjeboks förlags aktiebolag”, Sztokholm 1910, [on-line] wyd. II. T. 12. s. 1432–1435. (szw.) [dostęp 1 lutego 2011]

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy

  1. Starego stylu
  2. Kalendarz juliański/gregoriański
  3. Stanisław Płaza, Wielkie bezkrólewia, Kraków 1988, s. 17.
  4. Stanisław Płaza, Wielkie bezkrólewia, Kraków 1988, s. 71.