Armen Tachtadżian

Armen Tachtadżian
Państwo działania	ZSRR
Data i miejsce urodzenia	10 czerwca 1910 ; Şuşa
Data i miejsce śmierci	13 listopada 2009 ; Petersburg
	doktor nauk biologicznych
	Specjalność: botanika
	Odznaczenia
	;
	Multimedia w Wikimedia Commons

Armen Lewonowicz Tachtadżian (ros. Армен Левонович Тахтаджян, ur. 10 czerwca 1910 w Şuşy, zm. 13 listopada 2009 w Sankt Petersburgu) – botanik rosyjsko-ormiański. Główne działy jego działań naukowych to ewolucja roślin, systematyka i biogeografia. Do innych jego zainteresowań i specjalności naukowych należała morfologia roślin kwiatowych, paleobotanika i flora Kaukazu.

Jego nazwisko w języku polskim zapisywano najczęściej w formie Tachtadżjan^[1]^[2], natomiast w literaturze angielskojęzycznej spotyka się przede wszystkim transkrypcję Takhtajan^[3], od której też pochodzi oficjalny skrót botaniczny Takht.^[4]

Życiorys

Ukończył w 1932 Wszechzwiązkowy Instytut Kultur Subtropikalnych w Tbilisi, pracował w oddziale Wszechzwiązkowego Instytutu Hodowli Roślin w Suchumi, 1938-1948 kierował katedrą Uniwersytetu Erywańskiego i jednocześnie pracował w Instytucie Botanicznym im. Komarowa w St. Petersburgu (dawniej Leningradzie), gdzie w 1940 rozwinął własną klasyfikację roślin kwiatowych, kładącą nacisk na relacje filogenetyczne. W 1944 został doktorem nauk biologicznych i profesorem, w latach 1944–1948 był dyrektorem Instytutu Botanicznego Akademii Nauk Armeńskiej SRR, 1949–1961 profesorem Uniwersytetu Leningradzkiego, a od 1954 kierownikiem Wydziału Botanicznego Akademii Nauk ZSRR. 1 lipca 1966 został członkiem korespondentem, a 28 listopada 1972 akademikiem Akademii Nauk ZSRR. W 1977 r. został członkiem zagranicznym PAN^[5]. W latach 1976–1987 był dyrektorem Instytutu Botanicznego im. Komarowa w Leningradzie Jego system klasyfikacji nie był znany w krajach zachodnich do lat 50. Pod koniec lat 50. nawiązał kontakt i współpracę ze znanym botanikiem amerykańskim Arthurem Cronquistem. Zaproponowana przez Cronquista klasyfikacja roślin nosi wyraźne wpływy współpracy z Tachtadżianem oraz innymi botanikami z Instytutu Komarowa.

System klasyfikacji roślin okrytonasiennych Tachtadżiana (system Tachtadżiana) ujmuje je jako gromadę Magnoliophyta, z dwoma klasami: Magnoliopsida (dwuliścienne) i Liliopsida (jednoliścienne). Te dwie klasy są podzielone na podklasy, nadrzędy, rzędy i rodziny.

Klasyfikacja Tachtadżiana przypomina system Cronquista, jest jednak nieco bardziej skomplikowana na wyższych poziomach taksonomicznych. Dzięki węższemu ujęciu rzędów i rodzin powiązania ewolucyjne są łatwiejsze do dostrzeżenia. Klasyfikacja Tachtadżiana, której ostatnia wersja została opublikowana w 2009^[3]^[6], pozostaje w użyciu, np. w ogrodzie botanicznym w Montrealu (Montréal Botanical Garden).

Tachtadżian rozwinął także system regionów botanicznych (ang. floristic regions).

Ważniejsze prace

Morfologičeskaja evoljucija pokrytosemennyh, 1948
Voprosy evoljucionnoj morfologii rastenij, 1954
A. Takhtajan, Th. J. Crovello & A. Cronquist. 1986. Floristic Regions of the World.
A. Takhtajan. 1991. Evolutionary Trends in Flowering Plants.
A. Takhtajan. 1997. Diversity and Classification of Flowering Plants. Columbia University Press. ISBN 0-231-10098-1.
A. Takhtajan. 2009. Flowering Plants. Springer Verlag.

Nagrody i odznaczenia

Medal Sierp i Młot Bohatera Pracy Socjalistycznej (16 października 1990)
Order Lenina (16 października 1990)
Order Czerwonego Sztandaru Pracy (dwukrotnie – 26 czerwca 1970 i 17 września 1975)
Order Przyjaźni Narodów (16 czerwca 1980)
Nagroda Państwowa ZSRR (1981)
Nagroda im. Komarowa Akademii Nauk ZSRR (1969)

Eponimia

Na jego cześć nazwano rodzaje Takhatjania M.A.Baranova & J.-F.Leroy z rodziny winterowatych^[7] (endemiczny dla Madagaskaru^[8]) oraz Takhtajaniantha Nazarova z rodziny złożonych^[7].

Przypisy

↑ AlicjaA. Szweykowska AlicjaA., JerzyJ. Szweykowski JerzyJ., Botanika. T. 2: Systematyka, wyd. 2, Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN, 1994, s. 637, ISBN 83-01-10952-1 [dostęp 2025-07-14] (pol.).
↑ Sergey GlebovichS.G. Zhilin Sergey GlebovichS.G., SZKOŁY BOTANICZNE ARMENA LEONOWICZA TACHTADŻJANA (W DZIEWIĘĆDZIESIĘCIOLECIE URODZIN), „Wiadomości Botaniczne”, 46 (1/2), 2002, s. 7–17 .
↑ ^a ^b A.L.A.L. Takhtajan A.L.A.L., Flowering plants, wyd. 2nd ed, New York: Springer, 2009, XLVI + 871, ISBN 978-1-4020-9608-2 [dostęp 2025-07-14] .
↑ The International Plant Names Index. 2004. [dostęp 2006-07-26]. (ang.).
↑ Tahtadzjan, Armen L., [w:] Członkowie Polskiej Akademii Nauk [online], PAN [dostęp 2021-09-01] .
↑ Adam TadeuszA.T. Halamski Adam TadeuszA.T., Armen Takhtajan, 2009 — Flowering Plants, „Bulletin de la Société Linnéenne de Lyon”, 79 (5), 2010, s. 179–182 [dostęp 2025-07-14] .
↑ ^a ^b Eine Enzyklopädie zu eponymischen Pflanzennamen: Von Menschen & ihren Pflanzen, Berlin: Botanischer Garten und Botanisches Museum Berlin, Freie Universität Berlin, 2022, ISBN 978-3-946292-41-8 [dostęp 2025-07-14] .
↑ Jean-FrançoisJ.F. Leroy Jean-FrançoisJ.F., Origine et évolution des plantes à fleurs: les Nymphéas et le génie de la nature, Paris: Masson, 1993, s. 524, ISBN 978-2-225-83946-7 [dostęp 2025-07-14] .

Bibliografia

S. G. Zhilin, 2002. Szkoły botaniczne Armena Leonowicza Tachtadżjana (w dziewięćdziesięciolecie urodzin). Botanical scientific schools of Armen Leonovich Takhtajan (on the 90th anniversary of his birth). // Wiadomości Botaniczne 46(1/2): 7-17 (tłumaczył: P. Köhler).
http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=10803 (ros.)

Linki zewnętrzne

Reveal J. L: Takhtajan System of Angiosperm Classification. [w:] PBIO 250 Lecture Notes: Plant Taxonomy [on-line]. Department of Plant Biology, University of Maryland, 1999. [dostęp 2006-07-26]. (ang.).

[1] AlicjaA. Szweykowska AlicjaA., JerzyJ. Szweykowski JerzyJ., Botanika. T. 2: Systematyka, wyd. 2, Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN, 1994, s. 637, ISBN 83-01-10952-1 [dostęp 2025-07-14] (pol.).

[2] Sergey GlebovichS.G. Zhilin Sergey GlebovichS.G., SZKOŁY BOTANICZNE ARMENA LEONOWICZA TACHTADŻJANA (W DZIEWIĘĆDZIESIĘCIOLECIE URODZIN), „Wiadomości Botaniczne”, 46 (1/2), 2002, s. 7–17 .

[:0-3] A.L.A.L. Takhtajan A.L.A.L., Flowering plants, wyd. 2nd ed, New York: Springer, 2009, XLVI + 871, ISBN 978-1-4020-9608-2 [dostęp 2025-07-14] .

[4] The International Plant Names Index. 2004. [dostęp 2006-07-26]. (ang.).

[PAN-5] Tahtadzjan, Armen L., [w:] Członkowie Polskiej Akademii Nauk [online], PAN [dostęp 2021-09-01] .

[6] Adam TadeuszA.T. Halamski Adam TadeuszA.T., Armen Takhtajan, 2009 — Flowering Plants, „Bulletin de la Société Linnéenne de Lyon”, 79 (5), 2010, s. 179–182 [dostęp 2025-07-14] .

[:1-7] Eine Enzyklopädie zu eponymischen Pflanzennamen: Von Menschen & ihren Pflanzen, Berlin: Botanischer Garten und Botanisches Museum Berlin, Freie Universität Berlin, 2022, ISBN 978-3-946292-41-8 [dostęp 2025-07-14] .

[8] Jean-FrançoisJ.F. Leroy Jean-FrançoisJ.F., Origine et évolution des plantes à fleurs: les Nymphéas et le génie de la nature, Paris: Masson, 1993, s. 524, ISBN 978-2-225-83946-7 [dostęp 2025-07-14] .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]