Banshee

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy mitologii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Banshee (ang. [ˈbænʃiː], z irl. bean-sidhe, w nowoirlandzkim bean sí [bʲæn ˈʃiː], „kobieta z kurhanu”) – w mitologii irlandzkiej zjawa w kobiecej postaci, najczęściej zwiastująca śmierć w rodzinie.

Charakterystyka[edytuj]

Postać banshee jako istoty pośredniczącej między krainą zaświatów a ludźmi, wiąże się z mitem o Tuatha Dé Danann. Według tradycji niektóre rodziny irlandzkie miały związane ze sobą banshee, które ukazywały się przed śmiercią ich bliskich. Banshee charakteryzuje żałosny płacz lub zawodzenie, którym zdarzenie to przepowiadają.

Przekazy rozróżniają między ujrzeniem a usłyszeniem banshee – usłyszenie lamentu banshee prorokuje śmierć w rodzinie, ujrzenie tej istoty zapowiada śmierć osoby, która ją widziała. Banshee z tych opowieści zawsze są ubrane na biało i mają długie, jasne włosy, które czeszą srebrnymi grzebieniami. Podobnie jak skrzaty, banshee przywiązują się do jednego ludzkiego domostwa. W szkockim folklorze występują podobne do banshee istoty, które piorą odzież ludzi mających wkrótce umrzeć[1]. Pojawienie się kilku tych istot na raz może zwiastować nie daleką śmierć kogoś wybitnego pod względem duchowym[2].

Odniesienia w kulturze współczesnej[edytuj]

W Księdze istot zmyślonych Jorge Luis Borges pisze: Ponoć nikt jej nigdy nie widział; jest nie tyle formą, ile jękiem zakłócającym noce mieszkańcom Irlandii i (...) nękającym również górskie okolice Szkocji[3]. Jęki te określane są jako keening[3].

Banshee pojawiają się także w utworach i grach fantasy jako istoty epizodyczne. Motyw Banshee występuje w takich grach komputerowych jak Warcraft, World of Warcraft, Ghost Master oraz Heroes of Might & Magic V.

Istnieją wierzenia, że kobieta nieszczęśliwa, cierpiąca z powodu zawodu miłosnego, która usłyszy lament banshee nie musi umrzeć po takim zdarzeniu. Może sama się w nią przemienić. Motyw ten został wykorzystany w serialu Czarodziejki.

W serii powieści fantastycznych o przygodach Harry’ego Pottera autorstwa Joanne K. Rowling banshee przetłumaczone jest na język polski jako szyszymora. Pod tą samą nazwą pojawia się również w powieści Anety Jadowskiej pt. Złodziej Dusz. W powieści Wieża Jaskółki Andrzeja Sapkowskiego Banshee występuje pod nazwą Beann'shie. Banshee jest również jedną z postaci w anime Hakushaku to yōsei, Duchem Stróżem jednego ze szamanów w Królu szamanów, a także jako jedna z antagonistek w komiksie W.I.T.C.H.. W powieści Piekło pocztowe Terry’ego Pratchetta Banshee występuje jako osobnik płci męskiej. W serialu Teen Wolf banshee Lydia jest przyjaciółką głównych bohaterów. Banshee grają także epizodyczną rolę w serii Karneval autorstwa Tōya Mikanagi, jako stworzenia podobne do kobiet, pomagają Hirato w poszukiwaniach lub łapaniu varug.

Przypisy

  1. Owen, Elias (1887). Welsh folk-lore: A collection of the folk-tales and legends of North Wales. Felinfach: Llanerch. p. 142.
  2. Yeats, W. B. "Fairy and Folk Tales of the Irish Peasantry" in Booss, Claire; Yeats, W.B.; Gregory, Lady (1986) A Treasury of Irish Myth, Legend, and Folklore. New York: Gramercy Books. p. 108. ISBN 978-0-517-48904-8
  3. a b Jorge Luis Borges, Zofia Chądzyńska (tłum.): Księga istot zmyślonych. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2000, s. 19. ISBN 83-7255-740-3.

Bibliografia[edytuj]

  • Évelyne Sorlin, Cris de vie, cris de mort: les fées du destin dans les pays celtiques, Helsinki 1991, Suomalainen Tiedeakatemia, ISBN 951-41-0650-4.