Collegium Nobilium w Warszawie (pijarskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Collegium Nobilium po przebudowie przez Zawadzkiego w 1788 na akwareli Widok konwiktu Pijarów Zygmunta Vogla
Obecny wygląd gmachu Akademii Teatralnej przy ul. Miodowej 22/24 (widok w kierunku placu Krasińskich)
Cytadela Warszawska. Budynek mieszkalny wzniesiony w latach 1829–1930 będący częścią konwiktu pijarów

Collegium Nobilium łac. Collegium Nobilium Scholarum Piarum – szkoła posiadająca charakter uczelni wyższej[1], założona w 1740 w Warszawie przez pijara Stanisława Konarskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początkowo jako Collegium Novum (nazwę zmieniono jesienią 1741) na ulicy Długiej, następnie rozbudowana do ulicy Miodowej (mieści się tam obecnie Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza).

W 1774 rektor Augustyn Orłowski zakupił teren pomiędzy Wisłą, al. Gwardii i wąwozem Bełczącej na terenie jurydyki Szymanowska z przeznaczeniem na letnią siedzibę szkoły. W 1775 wzniesiono tam piętrowy budynek i zabudowania gospodarcze[2]. Po zajęciu w 1807 budynku Collegium przez wojska francuskie, zdecydowano o przeniesieniu siedziby szkoły na Żoliborz na stałe[3]. W 1832 kompleks znalazł się w obrębie Cytadeli Warszawskiej.

Prowadzona przez pijarów szkoła była przeznaczona dla synów magnackich i bogatej szlachty. Jej zadaniem było kształcenie młodego pokolenia Polaków w poczuciu obywatelskiej odpowiedzialności za losy kraju i wychowywanie uczniów na przyszłą elitę społeczeństwa[4].

Kolegium dzieliło się na 5 klas, nauka trwała 8 lat (klasy II, IV oraz V były dwuletnie).

Program nauczania[edytuj | edytuj kod]

Dopiero po otwarciu tej szkoły jezuici zdecydowali się na otwarcie własnych sześciu kolegiów szlacheckich[1].

W szkole kładziono duży nacisk na nauki przyrodnicze, rozszerzono program o dodatkowe przedmioty (np. historię, prawo polskie i międzynarodowe, ekonomię, nauki ścisłe) oraz ograniczono łacinę i grekę na rzecz języka polskiego, a także języków nowożytnych (francuski, niemiecki). Dbano o wykształcenie jasnego, precyzyjnego sposobu wysławiania się i argumentowania wzorowanego na zasadach starożytnej „cycerońskiej” retoryki. Dużą rolę wychowawczą odgrywał także szkolny teatr.

Placówka zapoczątkowała reformę szkół pijarskich, do wypracowanych w Collegium Nobilium rozwiązań nawiązywała także Komisja Edukacji Narodowej[4].

Nauczyciele[edytuj | edytuj kod]

Studenci[edytuj | edytuj kod]

Pozostałe informacje[edytuj | edytuj kod]

  • Gmach był kilkakrotnie przebudowywany wraz z jego zmieniającą się funkcją. Pierwotnie barokowy o bogatym wystroju wnętrz i fasady, został przebudowany w stylu polskiego klasycyzmu na początku XIX wieku wg projektu Antonio Corazziego. Jeszcze w XIX wieku budynek został podzielony na część mieszkalną przeznaczoną dla urzędników państwowych i pełniąca funkcję mieszczańskiej kamienicy, oraz na część biurową, gdzie ulokowały się urzędy i sądy.
  • Pomimo przebudów budynek zachował swój pierwotny, barokowy układ kondygnacji z reprezentacyjnym podwyższonym pierwszym piętrem, tzw. piano nobile. Zachowały się także oryginalne ściany piwnic z I połowy XVIII wieku, wraz z wciąż widocznymi umieszczonymi w nich głazami fundamentowymi.
  • W latach 30. XX wieku w gmachu Collegium Nobilium przy ul. Miodowej 24 siedzibę miał Najwyższy Trybunał Administracyjny[5][6].
  • Budynek Collegium Nobilium został niemal doszczętnie zniszczony w podczas powstania warszawskiego oraz bezpośrednio po nim w wyniku zaplanowanego niszczenia miasta. Po zakończeniu II wojny światowej budynek został odbudowany według projektu Wojciecha Onitzcha, Mariana Sulikowskiego i Andrzeja Uniejewskiego w nowoczesnym kształcie, odtworzono wyłącznie klasycystyczną fasadę. Mimo gruntownej modernizacji, w kilku pomieszczeniach na parterze budynku zachowały się oryginalne XVIII i XIX-wieczne sztukaterie i supraporty, oraz reprezentacyjny hall wejściowy ozdobiony kolumnami jońskimi z okresu przebudowy budynku wg projektu Antonia Corazziego.
  • W czasie II wojny światowej budynek Collegium Nobilium był miejscem narodzin niezwykłej miłości. Historia młodej, mieszkającej w budynku Collegium łączniczki ukrywającej w swoim pokoju starego Żyda została opisana w książce Marka Edelmana I była miłość w getcie.
  • Do historii szkoły i istniejącego w niej teatru nawiązuje utworzony w 1999 Teatr Collegium Nobilium.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Beata Sobolewska Strzelczak, Początki szkolnictwa pijarskiego. Inspiracje dla współczesnej teorii i praktyki pedagogicznej, w: Perspectiva. Legnickie Studia Teologiczno-Historyczne, Rok XII 2013 nr 2 (23), s. 162.
  2. Łukasz Heyman: Nowy Żoliborz 1918–1939. Wrocław: Ossolineum, 1976, s. 36.
  3. Łukasz Heyman: Nowy Żoliborz 1918–1939. Wrocław: Ossolineum, 1976, s. 37.
  4. a b Wielka Encyklopedia PWN. Tom 6. Warszawa: wydawnictwo Naukowe PWN, 2002, s. 122. ISBN 83-01-13444-5.
  5. Siedziba Sądu Najwyższego. sn.pl, 16 lipca 2014. [dostęp 2017-07-28].
  6. Najwyższy Trybunał Administracyjny (1922-1939). Rozważania z dziejów sądownictwa administracyjnego w Polsce. nsa.gov.pl. [dostęp 2017-07-28].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]