Plac Krasińskich w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Flag of Warsaw.svg Warszawa
plac
Krasińskich
Śródmieście
Plac Krasińskich, widok w kierunku północnym
Plac Krasińskich, widok w kierunku północnym
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
plac Krasińskich
plac Krasińskich
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
plac Krasińskich
plac Krasińskich
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
plac Krasińskich
plac Krasińskich
Ziemia 52°14′57″N 21°00′13″E/52,249167 21,003611
Teatr Narodowy na placu Krasińskich na rysunku Zygmunta Vogla, ok. 1791
Świątynia przebudowana na sobór Trójcy Świętej, widoczna jedna ze studzien Chrystiana Piotra Aignera, ok. 1885
Plac Krasińskich, przełom XIX i XX wieku, po lewej nieistniejący pałac Badenich

Plac Krasińskich – plac znajdujący się w Śródmieściu Warszawy.

Plac jest położony pomiędzy ulicami Długą i wylotem ulicy Miodowej, a ulicami Świętojerską i Bonifraterską[1].

Historia[edytuj]

Plac powstał w miejscu otoczonego murem dziedzińca pałacu Krasińskich[1].Po zakupieniu w 1765 gmachu przez I Rzeczypospolitą plac stał się przestrzenią publiczną[2].

W 1779 naprzeciwko pałacu wniesiono budynek Teatru Narodowego według projektu Bonawentury Solariego[3]. W 1833, po przeniesieniu Teatru do nowego gmachu na placu Teatralnym, w budynku urządzono składy, a na placu zaczęły odbywać się jarmarki na wełnę[4]. Budynek Teatru Narodowego został rozebrany w 1884, a w jego miejscu powstały czynszowe kamienice[5].

W 1824 na placu wzniesiono dwie żeliwne obudowy studni zaprojektowane przez Chrystiana Piotra Aignera i wykonane przez warszawską fabrykę Tomasza Ewansa i Józefa Morrisa[6]. Zastąpiły one wcześniejsze obiekty w formie obelisków na piedestałach[6]. Architekt nadał im kształt antycznych ołtarzy[7]. W narożach umieścił głowy koźlorogiego Pana, a na ścianach bocznych orły i festony wraz z datą rozpoczęcia prac (MDCCCXXIII)[7].

Po erygowaniu w 1834 w Warszawie biskupstwa prawosławnego, w latach 1835–1837 przebudowano kościół pijarów na sobór Trójcy Świętej według projektu Antonia Corazziego i Andrzeja Gołońskiego[8]. W celu lepszego wyeksponowania świątyni, przeprowadzono także prace na placu (nazywanego odtąd Katedralnym), nadając mu bardziej wielkomiejski charakter[9]. Kościołowi przywrócono barokową formę w latach 1923–1924 według projektu Oskara Sosnowskiego[10].

W 1908 na placu uruchomiono linię tramwaju elektrycznego. Torowisko poprowadzono z ulicy Miodowej w ulicę Nowiniarską[11].

W grudniu 1938 plac Krasińskich, po przebiciu w ciągu ulicy Bonifraterskiej oficyny pałacu i wyburzeniu kilku wykupionych przez miasto budynków, stał się częścią nowej arterii komunikacyjnej na Żoliborz[12].

W okresie międzywojennym plac i jego najbliższe okolice stanowił centrum wymiaru sprawiedliwości. Znajdowały się tutaj siedziby: Sądu Najwyższego (pałac Krasińskich), Sądu Apelacyjnego (pałac Badenich), wydziały Sądu Okręgowego (oficyny pałacu Krasińskich) wraz z jego główną siedzibą w pobliskim pałacu Paca, a na ulicy Długiej 7 (pałac Raczyńskich) – Ministerstwo Sprawiedliwości[13].

W latach 1936–1942 i 1946–1959 na placu znajdował się pomnik Jana Kilińskiego[14].

Podczas powstania warszawskiego plac był atakowany od zachodu przez wojska niemieckie[1]. 6 sierpnia 1944, w rocznicę wymarszu Pierwszej Kompanii Kadrowej, na wyznaczającej południową pierzeję placu ul. Długiej odbyła się jedyna podczas powstania defilada wojsk powstańczych. Żołnierze Batalionu „Gozdawa” przemaszerowali wtedy po mszy od kościoła garnizonowego do pałacu Raczyńskich[15]

Na placu, przy skrzyżowaniu z ul. Długą, znajdował się także właz do kanału, którym podczas powstania przed kapitulacją Starego Miasta do Śródmieścia i na Żoliborz ewakuowało się kilka tysięcy osób[16][17]. Miejsce zostało upamiętnione tablicą wraz z pasem ciemniejszej kostki poprowadzonym chodnikiem na jezdnię do włazu kanału.

W 1989 na placu odsłonięto pomnik Powstania Warszawskiego, przedstawiającego realistycznie powstańców oraz ludność cywilną podczas walk w 1944[18]. W latach 1996–1999 w miejscu dawnego Teatru Narodowego wzniesiono monumentalny gmach Sądu Najwyższego[19].

Od 2008 przed pałacem Krasińskich ustawione są różnokolorowe rzeźby pegazów, każda o wysokości ponad 3 metrów[20].

Ważniejsze obiekty[edytuj]

Obiekty nieistniejące[edytuj]

Przypisy

  1. a b c Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 385. ISBN 83-01-08836-2.
  2. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 8. Plac Krasińskich–Kwiatowa. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2002, s. 10. ISBN 83-88372-20-3.
  3. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 8. Plac Krasińskich–Kwiatowa. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2002, s. 11. ISBN 83-88372-20-3.
  4. Barbara Król-Kaczorowska: Teatry Warszawy. Budynki i sale w latach 1748–1975. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1986, s. 47. ISBN 83-06-01183-X.
  5. Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 96.
  6. a b Tadeusz Jaroszewski: Chrystian Piotr Aigner. Architekt warszawskiego klasycyzmu. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 249.
  7. a b Tadeusz Jaroszewski: Chrystian Piotr Aigner. Architekt warszawskiego klasycyzmu. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 250.
  8. Piotr Paszkiewicz: Pod berłem Romanowów. Sztuka rosyjska w Warszawie 1815–1915. Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 1991, s. 55, 58. ISBN 83-900047-7-1.
  9. Paweł Przeciszewski: Warszawa. Prawosławie i rosyjskie dziedzictwo. Warszawa: Agencja Wydawnicza Egros, 2011, s. 32. ISBN 978-83-89986-73-3.
  10. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 327. ISBN 83-01-08836-2.
  11. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 8. Plac Krasińskich–Kwiatowa. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2002, s. 15. ISBN 83-88372-20-3.
  12. Adam Szczypiorski: Od Piotra Drzewickiego do Stefana Starzyńskiego. Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, 1968, s. 70.
  13. Ryszard Mączewski: Warszawa między wojnami. Łódź: Księży Młyn, 2009, s. 71. ISBN 978-83-61253-51-8.
  14. Wiesław Głębocki: Warszawskie pomniki. Warszawa: Wydawnictwo PTTK „Kraj”, s. 33. ISBN 83-7005-211-8.
  15. Robert Bielecki: Długa 7 w powstaniu warszawskim. Warszawa: Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, 1994, s. 17.
  16. Adam Borkiewicz: Powstanie warszawskie. Zarys działań natury wojskowej. Warszawa: Instytut wydawniczy PAX, 1969, s. 244–256.
  17. Jerzy Majewski, Tomasz Urzykowski: Przewodnik po powstańczej Warszawie. Warszawa: Muzeum Powstania Warszawskiego, 2012, s. 40. ISBN 978-83-273-0091-1.
  18. Marta Leśniakowska: Architektura w Warszawie 1965–1989. Warszawa: Arkada Pracownia Sztuki, 2005, s. 42. ISBN 83-908950-7-2.
  19. Marta Leśniakowska: Architektura w Warszawie 1989–2001. Warszawa: Arkada Pracownia Historii Sztuki, 2002, s. 154. ISBN 83-908950-5-6.
  20. Agnieszka Kowalska: Pegazy staną na pl. Krasińskich. gazeta.pl, 2008-07-02. [dostęp 2010-11-08].