Czartoryski (herb szlachecki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Czartoryski w wersji dużej, z dyplomu z 1785
Herb Czartoryski w wersji średniej, według Ostrowskiego

Czartoryski – polski herb szlachecki, odmiana herbu Pogoń używana przez ród książąt Czartoryskich.

Opis herbu[edytuj]

Herb znany był w przynajmniej dwóch wersjach: średniej i wielkiej. Opisy zgodnie z klasycznymi regułami blazonowania:

Herb średni: W polu czerwonym rycerz na koniu wspiętym, z mieczem i tarczą owalną, błękitną, na której krzyż podwójny złoty, a pod nim, z prawej, trzy baszty. Całość otacza Płaszcz heraldyczny podbity gronostajem zwieńczony mitrą książęcą.

Herb wielki: W polu czerwonym rycerz w zbroi srebrnej, z szamerowaniem złotym, w prawicy miecz wzniesiony do cięcia, w lewicy tarcza owalna, błękitna z podwójnym krzyżem złotym, na hełmie pióra strusie czerwone, siedzący na koniu srebrnym, wspiętym, na murawie zielonej, w prawym dolnym rogu zamek srebrny o trzech wieżach z dachami czerwonymi. Na tarczy mitra książęca czerwona w koronie królewskiej. Trzymacze: po obu stronach rycerze w zbrojach srebrnych, z pióropuszami czerwonymi, wsparci zewnętrznymi rękoma na tarczach owalnych, błękitnych, na każdej krzyż podwójny złoty. Całość okryta namiotem heraldycznym czerwonym, podbitym gronostajem, związanym na rogach.

Najwcześniejsze wzmianki[edytuj]

Książąt Czartoryskich jako używających Pogoni Litewskiej wymienia już Kasper Niesiecki[1]. Element odróżniający ten herb od wersji podstawowej w postaci zamku, pojawił się u Ostrowskiego. Autor ten wymienia także wariant wielki herbu[2]. Wariant ten pochodzi z nadania z 9 czerwca 1785 dla Adama duxa w Klewaniu i Żukowie księcia Czartoryskiego. Podanie o zatwierdzenie tytułu złożył książę Adam w imieniu domów Czartoryskich i Sanguszków. Podstawą zatwierdzenia tytułu miało być pochodzenie od Giedymina. Monarcha austriacki zatwierdził im także tytuł cellissimus (jaśnie oświecony), co stawiał ich pod względem urodzenia na równi z dynastiami panującymi. W roku 1862 potwierdzono Czartoryskim tytuł durchlaucht i fürstliche gnade. W roku 1805 książę Kazimierz Czartoryski otrzymał indygenat węgierski, rodzina miała też potwierdzony tytuł w Rosji (1815) i w Hiszpanii tytuł granda.

Herbowni[edytuj]

dux in Klewań et Żuków princeps Czartoryski, dux, princeps, celisssimus (w Galicji i Lodomerii) von Sanguszko.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Kasper Niesiecki: Herbarz polski Kaspra Niesieckiego S.J.. Jan Nepomucen Bobrowicz. T. 3. Lipsk: Breitkopf i Haertel, 1839, s. 222.
  2. Juliusz Karol Ostrowski: Księga herbowa rodów polskich. T. 1. Warszawa: Główny skład księgarnia antykwarska B. Bolcewicza, 1897, s. 84.

Bibliografia[edytuj]

  • Sławomir Górzyński: Arystokracja polska w Galicji: studium heraldyczno-genealogiczne. Warszawa: DiG, 2009, s. 122-125. ISBN 978-83-7181-597-3.

Linki zewnętrzne[edytuj]