Czaryż

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Czaryż
Państwo  Polska
Województwo świętokrzyskie
Powiat włoszczowski
Gmina Secemin
Liczba ludności (2006) 220
Strefa numeracyjna (+48) 34
Kod pocztowy 29-145[1]
Tablice rejestracyjne TLW
SIMC 0145320
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Czaryż
Czaryż
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Czaryż
Czaryż
Ziemia 50°43′19″N 19°53′30″E/50,721944 19,891667

Czaryżwieś sołecka[2] w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie włoszczowskim, w gminie Secemin[3][4].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa częstochowskiego.

W Czaryżu znajduje się remiza OSP (od 1967).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nazwy lokalne w dokumentach źródłowych

1376 „Czarzch”, „Czarzis”, „Czarzys”, 1381 „Sczarzirz”, „Szczarziz”, „Szczarzirz”, „Szczarzrziz”, 1385 „Sczarzicz”, 1388 „Czirzycz”, „Sczarin”, 1397 „Czerzesz”, 1398 „Czarzisz”, „Sczerzesz”, 1399 „Sczarzirz”, 1400 „Sczerzysz”, 1423 „Czarysz”, 1466 „Czarzysz”, „Czarzyz”, 1470 „Czarzicze”, 1484 „Czarszysz”, 1496 „Carysch”, 1529 „Sharzycz”[5].

Etymologia nazwy

Według Kazimierza Rymuta[6] nazwa wsi pochodzi od nazwy osobowej to jest imienia „Czażyr”

Podległość administracyjna

1490 powiat krakowski 1508, 1581 powiat lelowski od 1508 parafia Dzierzgów.

Kalendarium

Własność szlachecka. Od 1376, wieś należała do rycerskiej rodziny herbu Korczak. Pierwszym znanym jej przedstawicielem był Florian z Czaryża[5].

  • 1376-82 – Florian z Czaryża
  • 1381 – Jakub z Sczarzirza oraz Siema z Sczarzirza
  • 1381-6 – Mikołaj Chamala, Tamala, Chabala z Czaryża
  • 1384 – żona Mikołaja z Żarnowca z Katarzyną żoną Sławomira z Żelisławic oraz z wdową po Florianie z Czaryża procesują się o dziedzictwo w Psarach [par. Dzierzgów] i Czaryżu [5]
  • 1385 – w działach Sławomir z Czaryża oraz Katarzyna, Katusza z Czaryża
  • 1386 – w działach Sobek z Czaryża
  • 1388 – Mikołaj z Szczarina
  • 1388-1400 – występuje Andrzej z Czaryża
  • 1400 – z akt sądowych - Wydżga z Przyłęku (par. własna) skazany na karę za dzierżenie siłą łanu Andrzeja w Czaryżu, Andrzej z Czaryża tego pozyskuje prawnie na tymże Wydżdze 1 łan w Psarach
  • 1423 – Wawrzyniec z Lipnika (parafia Żuraw) zastawia za 34 grzywny wyżej wymienionemu Andrzejowi całą swoją część w Woli Sasinowej (dziś Wola Czaryska) i Czaryżu
  • 1466-96 – Jakub z Czaryża i jego żona Katarzyna z Wojsławic (dziś Ojsławice)
  • 1470 – Mikołaj z Czaryża procesuje się z Mikołajem z Modlnicy Małej
  • 1484 – występuje w działach Mikołaj z Woli Sasinowej i Czaryża
  • 1508 – pobór z 1 1/2 łana
  • 1529 – dziesięciny snopowe wartości 4 grzywny z całej wsi oddają plebanowi w Dzierzgowie
  • 1530 – pobór z 1 1/2 łana [5]
Lata początku XX wieku

W 1907 r. w majątku Czaryż hrabiowie Andrzej i Jerzy Morstinowie urządzili polowanie relacjonowane przez wysłannika „Gazety Kieleckiej”, w czasie którego 11 myśliwych ustrzeliło 596 sztuk rozmaitej zwierzyny łownej.

Według spisu powszechnego z roku 1921 miejscowość Czaryż posiadała 25 domów i 185 mieszkańców[7]

Okres wojny

27 kwietnia 1944 r. w Czaryżu przypadkowo aresztowany został major Hipolit Świderski ps. Jura, komendant oddziału włoszczowskiego AK. Po przesłuchaniach, maltretowanego w kieleckim więzieniu majora udało się wydostać i przerzucić na inny teren.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Rządcówka z XIX/XX w. oraz pozostałości parku krajobrazowego z XIX w.

Przypisy

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 20.04.2015].
  2. Jednostki pomocnicze gminy Secemin. Urząd Gminy Secemin. [dostęp 2015-04-26].
  3. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 23.04.2015].
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013-02-15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 23.04.2015]. 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Czaryż ↓, s. 446.
  6. Rymut ↓, s. 200 tom II.
  7. Spis 1921. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Województwo kieleckie, Warszawa 1924.. . [dostęp 2015-04-26]. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]