Stanisław Szafraniec (zm. 1598)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy poety. Zobacz też: Inne osoby o tym imieniu i nazwisku.
Stanisław Szafraniec
Herb
Starykoń
Rodzina Szafrańcowie
Data urodzenia między 1525 a 1530
Data i miejsce śmierci 7 stycznia 1598
Wolbrom
Ojciec Piotr Szafraniec
Matka Agnieszka Sienieńska
Żona

Anna Dębińska

Dzieci

Andrzej Agnieszka

Zofia

Dawny zbór kalwiński w Seceminie, wzniesiony dzięki fundacji Stanisława Szafrańca z Pieskowej Skały. W XVI wieku jeden z ważniejszych ośrodków kalwinizmu małopolskiego, a także miejsce pochówku samego fundatora.

Stanisław Szafraniec z Pieskowej Skały herbu Starykoń (ur. między 1525 a 1530, zm. 7 stycznia 1598[1]) – wojewoda, kasztelan, starosta lelowski w latach 1563-1578[2], starosta wolbromski, protektor kalwinizmu w Małopolsce.

Pochodził z magnackiej rodziny małopolskiej, syn Piotra Szafrańca i Agnieszki Sienieńskiej, wnuk kasztelana wiślickiego Piotra Szafrańca. Wcześnie osierocony początkowo wychowywał się na dworze Jana Tęczyńskiego a po jego śmierci wychowaniem Stanisława zajął się jego stryj Hieronim – dworzanin króla Zygmunta I Starego. W 1545 został wysłany wraz z bratem stryjecznym Mikołajem na dwór księcia Albrechta Hohenzollerna, gdzie wychowano go w duchu wiary luterańskiej. Po powrocie do kraju poślubił Annę Dembińską, córkę kanclerza wielkiego koronnego Walentego Dembińskiego. Był posłem województwa krakowskiego na sejm 1556/1557 i 1562/1563, 1565, 1569, 1570 roku. [3]W 1569 został kasztelanem bieckim, w 1576 kasztelanem sandomierskim, w latach 1581 – 1587 wojewodą sandomierskim, a od 1589 wojskim krakowskim.

Po śmierci Zygmunta II Augusta, jako zdecydowany przeciwnik Habsburgów, poparł Henryka Walezego, a po jego ucieczce wysunął kandydaturę na tron Polski Wilhelma z Rozemberga. Niechętny Stefanowi Batoremu, występował w obronie Jana i Samuela Zborowskich.

Stanisław Szafraniec był rzecznikiem tolerancji religijnej i ograniczeniem uprawnień Kościoła katolickiego. Brał czynny udział w życiu małopolskiego kościoła protestanckiego. W latach 1550–1555 ufundował w swoich dobrach zbory kalwińskie w: Seceminie, Przegini, Sąspowie, Sułoszowej, Rogowie, Krasocinie, a po śmierci stryja Hieronima Szafrańca objął patronat nad zborem we Włoszczowie. W Seceminie ufundował przy zborze wyższą szkołę, w której bezpłatnie kształcili się mieszczanie secemińscy. Po śmierci reformatora Jana Łaskiego w 1560 podjął się opieki i wychowania syna Łaskiego – Samuela.

W 1573 roku potwierdził elekcję Henryka III Walezego na króla Polski[4].

W 1589 roku był sygnatariuszem ratyfikacji traktatu bytomsko-będzińskiego na sejmie pacyfikacyjnym[5].

Stanisław Szafraniec był mecenasem sztuki. W latach 1570–1580 dokonał wielkiej przebudowy w stylu renesansowym zamku w Pieskowej Skale, a w pobliżu rezydencji założył ogród w stylu włoskim oraz zwierzyniec. Na zamku mieściła się także bogata biblioteka.

Stanisław Szafraniec zmarł prawdopodobnie w Wolbromiu[6], zaś zwłoki jego spoczęły w zborze w Seceminie (obecnie kościół katolicki).

Gdy w 1616 roku zbór w Seceminie został przejęty przez katolików, znajdujący się w świątyni nagrobek Stanisława Szafrańca rozbito a płytę figuralną "utopiono" w studni plebańskiej. Dopiero w latach 20. XX wieku odnaleziono rzeźbę nagrobną; przedstawia ona postać w zbroi, która w ręku zamiast oznak rycerskich trzyma książkę z napisem: Deo et Patriae servivi[7].

Przypisy

  1. Olgerd Dziechciarz, Heretycy regionu olkuskiego, Olkusz 1998, s. 193.
  2. Urzędnicy województwa krakowskiego XVI-XVIII wieku. Spisy". Oprac. Stanisław Cynarski i Alicja Falniowska-Gradowska. Kórnik 1990, s. 261.
  3. Ludwik Kolankowski, Posłowie sejmów Zygmunta Augusta, w: Reformacja w Polsce, rocznik V, nr 17-18, Warszawa 1928, s. 125-134.
  4. Świętosława Orzelskiego bezkrólewia ksiąg ośmioro 1572-1576, Kraków 1917, s. 150
  5. Codex diplomaticus Regni Poloniae et Magni Ducatus Lituaniae, wydał Maciej Dogiel, t. I, Wilno 1758, s. 238.
  6. Olgerd Dziechciarz, op. cit., s. 193.
  7. Tadeusz Przypkowski, Zabytki reformacji w Kielecczyźnie [w:] Studia Renesansowe, Wrocław 1965, tom I, s. 75,77.

Bibliografia[edytuj]

  • Halina Kowalska, Stanisław Szafraniec z Pieskowej Skały [w:] Odrodzenie i Reformacja w Polsce, tom III, Warszawa 1958.
  • Olgerd Dziechciarz, Heretycy regionu olkuskiego, Olkusz 1998.