Dewlet I Girej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dewlet I Girej
ilustracja
chan krymski
Okres panowania od 1551
do 1577
Poprzednik Sahib I Girej
Następca Mehmed II Girej
Dane biograficzne
Dynastia Girejów
Data urodzenia 1512
Data śmierci 1577
Przyczyna śmierci dżuma

Dewlet I Girej (1512-1577) – chan krymski w latach 1551-1577. Właściwie Baluk. Imię to przyjął gdy sułtan awansował go na kałga Dewleta. Imię Dewlet I Girej pierwszy człon pochodzi właśnie z pełnionej funkcji a druga nazwa z jego rodu Gierejowie.[potrzebny przypis] Pod jego rządami Chanat Krymski przechodził swój złoty wiek.

Uzyskał władzę z pomocą Turcji, jednak podczas jego panowania Chanat Krymski był stosunkowo niezależny.

Panowanie rozpoczął jesienią 1551 roku od najazdu na ziemie polskie i zniszczenia Bracławia na żądanie sułtana tureckiego atakującego równocześnie Węgry.

Rok później wyruszył z odsieczą Chanatowi Kazańskiemu, którego stolica została oblężona przez Iwana Groźnego, lecz jego armia została zmuszona do odwrotu. Car zdobył miasto, a chanat włączył w granice państwa moskiewskiego.

Następnie Dewlet zawarł układ z Polakami (1552) skierowany przeciwko Moskwie, co nie uchronił Astrachania od zajęcia go bez walki przez wojska Iwana IV w 1554 r. i osadzenia na tronie Derwisza Ali, a następnie wcielenia całego Chanatu do Państwa Moskiewskiego (1556).

W latach 1557-1559 kolejne wyprawy moskiewskie (również z udziałem Kozaków zaporoskich) pod dowództwem księcia Dymitra Wiśniowieckiego pustoszyły osiedla tatarskie przy ujściu Dniepru. Doszło do odnowienia sojuszu Krymu z państwem polsko-litewskim, traktat został zawarty w 1560 roku. Wydawało się, że podbój Krymu przez Moskwę jest kwestią kilku najbliższych lat.

Wybuch wojny o Inflanty (1563) uniemożliwił carowi zaangażowanie swoich sił do zniszczenia Chanatu Krymskiego, budował natomiast linie obronne mające zabezpieczyć kraj przed najazdami tatarskimi.

Niemal równocześnie z utworzeniem Rzeczypospolitej Obojga Narodów w 1569 r. rozpoczęła się wojna Turcji i Krymu przeciwko Moskwie, a nieudane oblężenie Astrachania zakończyło się klęską Porty podczas odwrotu z powodu braku wody i żywności.

W dwa lata później, wykorzystując opriczninę w Rosji, armia Dewleta Gireja otoczyła i spaliła Moskwę (stąd przydomek chana Tacht AuganZdobywca Stolicy), lecz już w 1572 roku Tatarzy oraz sprzymierzeni z nimi Wielcy i Mali Nogaje ponieśli klęskę, kładąc kres nadziejom Girejów na odzyskanie Kazania i Astrachania.

W 1577 roku umarł zarażony dżumą.

Bibliografia[edytuj]

  • Leszek Podhorodecki, Chanat krymski i jego stosunki z Polską w XV-XVIII wieku, Warszawa 1987.