Dies irae

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy rymowanej sekwencji. Zobacz też: inne znaczenia tego wyrażenia.

Dies iræ lub Dies irae (łac. „Dzień gniewu”) – początek napisanej na przełomie XII i XIII w. rymowanej sekwencji, która od XIV w. włączona została do mszału, a od czasu reformy trydenckiej śpiewana jest w liturgii Kościoła rzymskokatolickiego w mszach żałobnych w klasycznym rycie rzymskim, najczęściej jest to również określenie całej tej sekwencji, a przy ściślejszym podziale – jej początku (drugim fragmentem sekwencji jest wtedy Tuba mirum)[1][2]. W nowym obrządku nie jest już powszechnie używana (można ją wykonywać w ostatnim tygodniu roku liturgicznego, który w tym czasie koncentruje się na paruzji Chrystusa). Autorstwo sekwencji nie zosało jednoznacznie ustalone (wymienia się obecnie około 80 możliwych twórców, zaś popularna i często błędnie podawana hipoteza na temat autorstwa Tomasza z Celano została obalona w 1931 roku przez Iguaneza[3]). Rymowana modlitwa, na której podstawie stworzono tę sekwencję powstała prawdopodobnie na terenie Galii[3].

Forma[edytuj]

Utwór jest napisany trocheicznym czterostopowcem (ośmiozgłoskowcem), ujętym w strofy trójwersowe oparte na jednym rymie. Zwrotkę tego typu bardzo często nazywa się strofą Dies irae albo strofą hejnałową[4].

Opracowania muzyczne[edytuj]

Dies irae

Temat z chorału gregoriańskiego skomponowanego do słów Dies irae na potrzeby liturgii był często wykorzystywany przez kompozytorów zwłaszcza w wieku XIX i XX. Najbardziej znane kompozycje nawiązujące do tej melodii to Symfonia fantastyczna Berlioza, Totentanz Liszta oraz Rapsodia na temat Paganiniego Rachmaninowa.

Sam tekst wiersza spotkać można w mszach żałobnych pisanych przez różnych kompozytorów. Najsłynniejsze z takich kompozycji to Requiem d-moll Wolfganga Amadeusa Mozarta, Requiem B-dur Johanna Michaela Haydna, młodszego brata Josepha, oraz Requiem Giuseppe Verdiego.

Nawiązania[edytuj]

Przypisy

  1. Arcydzieła mistrzów – Mozart vol. 1, DeAgostini, 2008.
  2. Słownik muzyki, red. Wojciech Marchwica, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2006; ISBN 83-7435-239-6, ISBN 978-83-7435-239-0.
  3. a b MałgorzataM. Strawa-Iracka MałgorzataM., Repertuar sekwencyjny w Graduałach Piotrkowskich, „Annales Lublinenses pro Musica Sacra, 2 (2011)”, 2011 [dostęp 2016-08-25].
  4. Wiktor Jarosław Darasz, Mały przewodnik po wierszu polskim, Kraków 2003, s. 135.

Linki zewnętrzne[edytuj]