Krasnystaw

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Krasnystaw (ujednoznacznienie).
Krasnystaw
miasto i gmina
Ilustracja
Rynek w Krasnymstawie
Herb Flaga
Herb Krasnegostawu Flaga Krasnegostawu
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Powiat krasnostawski
Prawa miejskie 1394
Burmistrz Hanna Mazurkiewicz
Powierzchnia 42,13[1] km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

19 041[2]
452,0 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 82
Kod pocztowy 22-300
Tablice rejestracyjne LKS
Położenie na mapie powiatu krasnostawskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu krasnostawskiego
Krasnystaw
Krasnystaw
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Krasnystaw
Krasnystaw
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Krasnystaw
Krasnystaw
Ziemia50°59′02″N 23°10′11″E/50,983889 23,169722
TERC (TERYT) 0606011
SIMC 0930070
Hasło promocyjne: Krasnystaw – naturalnie
Urząd miejski
pl. 3 Maja 29
22-300 Krasnystaw
Strona internetowa

Krasnystawmiasto w województwie lubelskim, w powiecie krasnostawskim, przy ujściu rzeki Żółkiewki do Wieprza. Położone na terenie Działów Grabowieckich i Wyniosłości Giełczewskiej.

Herb miasta przedstawia dwie ryby (karpie), które znajdują się na niebieskim tle. Umiejscowione one są naprzemianlegle, jedna nad drugą. Natomiast flaga Krasnegostawu jest prostokątną, żółtą tkaniną z umieszczonym na środku herbem miasta. Miejscowość posiada swój hejnał.

Krasnystaw położony jest na historycznej Rusi Czerwonej. Miasto królewskie lokowane w 1394 roku, do czasu rozbiorów w granicach województwa ruskiego[3]. Krasnystaw uzyskał prawo składu w 1525 roku[4].

Według danych z 31 grudnia 2012 miasto miało 19 588[5] mieszkańców.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Herb miasta przy wjeździe do Krasnegostawu

Krasnystaw znajduje się na terenie Ekologicznego Systemu Obszarów Chronionych oraz fragmencie Grabowiecko-Strzeleckiego Obszaru Chronionego Krajobrazu.

Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosi 42,13 km²[6].

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa chełmskiego.

Przez miasto przebiega droga krajowa nr 17, która jest częścią międzynarodowej drogi E372. Przebiega tędy również linia kolejowa nr 69 z przystankami: Krasnystaw Fabryczny, Krasnystaw Miasto, obsługującymi pociągi osobowe m.in. do Lublina i Zamościa[7].

Odległości do najbliższych miast w linii prostej:

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 2007 Krasnystaw zajmował 4207 ha[5], w tym:

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 grudnia 2006[8]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 19 361 100 10 176 52,5 9185 47,5
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
460,2 241,8 218,3

Bezrobocie w powiecie krasnostawskim wynosi 11,7% dane z czerwca 2008.

  • Piramida wieku mieszkańców Krasnegostawu w 2014 roku[2].


Piramida wieku Krasnystaw.png

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W Krasnymstawie dominuje przemysł spożywczy:

Znajdują się tam także przedsiębiorstwa zajmujące się produkcją:

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zygmunt Vogel„Widok zamku w Krasnymstawie (1794)

Miasto zostało założone na gruntach wsi Szczekarzew. Prawa miejskie otrzymało w akcie Władysława Jagiełły sporządzonym w Krakowie 1 marca 1394[9]. W XV wieku dzięki położeniu na trakcie handlowym Pomorze-Lublin-Lwów nastąpił rozwój miasta. W 1525 Krasnystaw otrzymał prawo składu soli i miodu. Stanowił on także ośrodek handlu zbożem i rzemiosła. W latach 1490–1826 był on siedzibą biskupów chełmskich. Po likwidacji diecezji chełmskiej i utworzeniu diecezji lubelskiej w 1805 Krasnystaw funkcjonował również jako stolica diecezji lubelskiej. Pełnił również funkcję starostwa grodowego i w związku z tym, za czasów I Rzeczypospolitej miały tu miejsce sądy szlacheckie: ziemski i grodzki[10].

Edward Gorazdowski – Krasnystaw (1871)

W połowie XVII wieku, w czasie wojen polsko-szwedzkich, zniszczono zamek i mury miejskie. Od 1795 miasto znajdowało się w zaborze austriackim, od 1809 w Księstwie Warszawskim, a od 1815 w Królestwie Polskim (zabór rosyjski). Podczas powstania styczniowego jazda polska odniosła tu zwycięstwo atakując garnizon rosyjski. W XIX wieku miasto stanowiło ośrodek usługowy. W 1916 do Krasnegostawu doprowadzono kolej.

W latach 1919–1975 i od 1999 Krasnystaw jest siedzibą powiatu.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 1939 miały tu miejsce walki z armią niemiecką, w których zginęło ok. 150 polskich żołnierzy. 18 września-19 września 1939 toczyły się tu walki 39. dywizji piechoty i brygady kawalerii z niemieckimi jednostkami zmotoryzowanymi.

Podczas okupacji hitlerowskiej (1940–1942) w mieście znajdowało się getto, w którym zamknięto ok. 4 tys. osób narodowości żydowskiej. Getto znajdowało się przy ul. Grobla i miało charakter przejściowy, po kilku miesiącach ludność została przetransportowana do obozu w Izbicy i ośrodka zagłady w Bełżcu (ok. 2 tys. osób). W mieście znajdowało się także więzienie, w którym Niemcy rozstrzelali 395 osób (1939–1944).

W okolicy działała także partyzantka (1940–1944) – AK, BCh, GL, AL, NOW-NSZ. Partyzanci m.in.: uwolnili ok. 300 więźniów z miejscowego więzienia (1943) i zniszczyli 26 pociągów niemieckich (wiosną 1944). Krasnystaw został wyzwolony przez żołnierzy Armii Radzieckiej. W latach 1944–1945 NKWD deportowało członków polskich organizacji niepodległościowych w głąb ZSRR. W latach 1944–1950 na terenie Krasnegostawu i okolic działała partyzantka antykomunistyczna.

Plac 3 Maja

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół św. Franciszka Ksawerego wraz z kolegium pojezuickim – obecnie Muzeum Regionalne i Biblioteka publiczna
  • Zespół klasztoru jezuitów:
    • kościół św. Franciszka Ksawerego w stylu barokowym, z wystrojem (sztukateria, polichromia);
    • kolegium jezuickie z 1720 (w 1730 i 1902 rozbudowane, 2008 całkowity remont i przebudowa), styl barokowy – obecnie muzeum, biblioteka publiczna i Młodzieżowy Dom Kultury im. Marii Konopnickiej;
  • Pałac biskupi z pierwszej połowy XVII wieku ufundowany przez bp. Stanisława Gomolińskiego;
  • Budynek seminarium (1719–1739) – przebudowany w XIX i XX wieku;
  • Zespół klasztoru augustianów:
    • budynki z XIV i XVII wieku (obok zabudowań do 1816 stał zamek):
      • kościół powstały ok. 1458, ufundowany przez Władysława Jagiełłę, zniszczony podczas najazdu tatarskiego, odbudowany w 1458. Przebudowany w 1826 i 1951. Kościół zachował swoją bryłę i oszkarpowane prezbiterium;
      • klasztor powstały w drugiej połowie XVII wieku. W październiku 1696 został w nim pochowany ks. bp Stanisław Jacek Święcicki;
    • budynki powstałe po 1826 – w 1826 rząd carski odebrał augustianom stary kościół i klasztor. W ramach rekompensaty powstały nowe zabudowania:
  • Synagoga;
  • Cmentarz żydowski;
  • Ratusz miejski z okresu międzywojennego.
  • Dwór w zespole dworsko-folwarcznym przy ul. Sikorskiego 10, drewniany, wzniesiony w 1 poł. XIX w., gdy administratorami dóbr byli Marianna i August Kiccy. Wyróżnia się zwartą bryłą o przysadzistych proporcjach, z charakterystycznym portykiem kolumnowym od frontu i wydatnym dachem naczółkowym, pierwotnie poszytym gontem. Oprócz niewątpliwych walorów architektonicznych, ma dużą wartość historyczną, gdyż jest jedyną zachowaną siedzibą starostów na terenie chełmszczyzny.
  • Stanowisko archeologiczne w miejscu nieistniejącego zamku w Krasnymstawie, wzniesionego w XIV wieku;

W mieście znajduje się także Muzeum Regionalne, zawierające zbiory z dziedzin takich jak m.in.: etnografia, historia, numizmatyka, sztuka i archeologia.

Rosnący na rynku klon jesionolistny został zgłoszony przez Krasnostawski Ruch Ekologiczny „VIRIDIS” do ogólnopolskiego konkursu Drzewo Roku 2018 i zajął I miejsce[11].

Chmielaki Krasnostawskie[edytuj | edytuj kod]

Ulica Okrzei

Od 1971[12] w mieście organizowane jest Ogólnopolskie Święto Chmielarzy i Piwowarów „Chmielaki Krasnostawskie”. Festiwal odbywał się na początku września i trwał trzy dni, obecnie Chmielaki odbywają się pod koniec sierpnia i również trwają 3 dni.

Organizowane są w tym czasie koncerty podzielone na kategorie, m.in. Chmiel Rock, Cersanit Jazz, występy kapel ludowych oraz inne imprezy towarzyszące. Co roku przez ulice miasta przechodzi korowód chmielakowy składający się z uczniów miejscowych szkół. Od 2005 świętu towarzyszy Konsumencki Konkurs Piw oraz wybierana jest Najlepsza Karczma Piwna (konkurs na najciekawszy ogródek piwny prezentowany podczas Chmielaków)[13].

Sport[edytuj | edytuj kod]

Działające kluby:

  • Start Krasnystawpiłka nożna
  • Luks Kinga Krasnystaw – piłka nożna kobiet
  • UKS Jedynka Krasnystaw – piłka nożna
  • KKS Sokół Krasnystaw – taekwondo
  • LMKS Krasnystaw – zapasy
  • MKS Junior Krasnystaw – pływanie
  • Klub Szachowo-Warcabowy Krasnostawianie
  • UKS Rocky Krasnystaw – boks
  • Klub Brydża Sportowego
  • Klub K1-TC – Kick Boxing
  • Klub Karate Kyokushin Krasnystaw – Kyokushin
  • KPS Krasnystaw – siatkówka

Honorowi obywatele[edytuj | edytuj kod]

  • 1994 – Ryszard Rabiega, Wacław Sennik[14];
  • 1995 – Wiltrud Wessel[15];
  • 1997 – ks. Piotr Kimak[16];
  • 2004 – ks. Ryszard Winiarski[17];
  • 2017 – Kazimierz Stołecki[18];

Złote Karpie[edytuj | edytuj kod]

Złote Karpie[19] – honorowe wyróżnienie przyznawane od 1998 osobom przyczyniającym się do rozwoju miasta (zawodowo, artystycznie lub społecznie). Jest ono wręczane podczas Dni Krasnegostawu. Zostało ono nadane następującym osobom:

  • 1998 – ks. Piotr Kimak, Tadeusz Badach, Bronisława Żuk
  • 1999 – ks. Ryszard Winiarski, Jan Ćwirta, Maria Gleń
  • 2000 – Wanda Gałan, Edward Polski, Mariusz Dubaj
  • 2001 – Scholastyka Pawlak-Trochim, Czesław Typiak, Jan Henryk Cichosz
  • 2002 – Janusz Korczyński, Jan Bąk, Edward Kawęcki
  • 2003 – Władysław Fedorowicz, Zygmunt Kapuścik, Mieczysław Pawelec
  • 2004 – Lidia Genowefa Kosmowska, Jadwiga Ściepko, Ludwik Kafarski
  • 2005 – Janusz Salitra
  • 2006 – Maurycy Bobel, Stanisław Woźniak, ks. Waldemar Taracha, Edward Kyc
  • 2007 – Bożena Pachla, Henryk Petla, Kazimierz Ruszniak
  • 2008 – ks. Henryk Kapica, Tadeusz Kiciński
  • 2009 – ks. Roman Skowron, Wiesław Brodowski
  • 2010 – Piotr Matej, Andrzej Aleksander Woźniak
  • 2011 – Grzegorz Brodzik, Urszula Hus
  • 2012 – Ewa Justyna Magdziarz, Jerzy Żuk
  • 2013 – Janusz Mazurek, Marek Wereszczyński
  • 2014 – Dariusz Pylak, Andrzej Leńczuk, Małgorzata Sroczyńska i Piotr Sroczyński
  • 2015 – Andrzej Misiura
  • 2016 – Irena Iwańczyk
  • 2017 – Leszek Janeczek

Znane osoby powiązane z miastem[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Kazimierz Adamiak – prof. zw. dr hab. inż. Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, nauki rolnicze; agronomia, herbologia
  • Kuba Badach – wokalista zespołu Poluzjanci
  • Henryk Bąk – polski aktor teatralny i filmowy
  • Mieczysław Marcin Bielecki (ur. 26 marca 1896 w Krasnymstawie, zm. wiosną 1940 w Katyniu) – kapitan piechoty w stanie spoczynku Wojska Polskiego, ofiara zbrodni katyńskiej.
  • Stanisław Bojarczuk – poeta ludowy
  • Henryk Cimek prof. dr hab. Uniwersytetu Rzeszowskiego, historyk, politolog
  • Paweł Czuba – nauczyciel, współautor publikacji, żołnierz Batalionów Chłopskich
  • Witold Giełżyński – dziennikarz, publicysta, redaktor, teoretyk dziennikarstwa, wolnomularz.
  • Ryszard Hać – gen. bryg. pil., komendant rektor Dęblińskiej Szkoły Orląt, szef Wojsk Lotniczych – Zastępca Szefa Szkolenia Sił Powietrznych
  • Anna Kamieńska – polska poetka, pisarka, tłumaczka, krytyk literacki, autorka wielu książek dla dzieci i młodzieży
  • Wincenty Kociuba – polityk II Rzeczypospolitej, polityk PSL Wyzwolenie i BBWR, działacz samorządowy, społecznik i członek zarządu banku, poseł na Sejm 1930-1938.
  • Wit Klonowiecki – prof. dr hab., prawnik na Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego i Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej
  • Feliks Kotowski – botanik, ogrodnik; profesor na Wydziale Ogrodniczym SGGW, uważany za pioniera warzywnictwa
  • Robert Kostecki – zapaśnik, olimpijczyk, ośmiokrotny mistrz Polski wagi średniej w latach 1990–1996 i 1998, finalista Mistrzostw Świata i Mistrzostw Europ
  • Aleksander Kowalewski – gen. bryg, szef Biura Rady Wojskowej i Biura Komitetu Uzbrojenia
  • Andrzej Książek – prof. dr hab., dr h.c. mult., kierownik Kliniki Nefrologii, rektor Uniwersytetu Medycznego w Lublinie
  • Maria Mamona – aktorka filmowa i teatralna
  • Paweł Muchowski – generał brygady w powstaniu listopadowym, walczył w insurekcji kościuszkowskiej i w wojnach napoleońskich
  • Janusz Laskowski – prof. dr hab. Akademii Rolniczej w Lublinie, kierownik Katedry Eksploatacji Maszyn Przemysłu Spożywczego
  • Antoni Oleszczyński – rysownik i rytownik
  • Andrzej Paczkowski – prof. dr hab. w Instytucie Studiów Politycznych PAN, Przewodniczący Rady Instytutu Pamięci Narodowej, historyk, publicysta, alpinista
  • Stanisław Parzymies- polski badacz stosunków międzynarodowych
  • Zygmunt Pisarski – ksiądz, męczennik, błogosławiony
  • Stanisław Pilat – doktor filozofii, pedagog, pisarz, dramaturg, działacz kulturalny we Lwowie, powstaniec listopadowy
  • Witold Pyrkosz – aktor filmowy i teatralny
  • Stefan Regmunt – ks. biskup, dr psychologii, ordynariusz diecezji zielonogórsko-gorzowskiej
  • Marian Sawa – kompozytor, organista, improwizator, muzykolog, pedagog
  • Seweryn Zenon Sierpiński – powieściopisarz, prawnik, historyk i malarz, jeden z założycieli Cyganerii Warszawskiej
  • Magdalena Wójcik – wokalistka zespołu Goya
  • Krzysztof Żuk – polski ekonomista, samorządowiec, prezydent Lublina, były wiceminister skarbu państwa.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

I Liceum Ogólnokształcące
  • 1 żłobek
  • 5 przedszkoli
  • 4 szkoły podstawowe
  • 4 gimnazja
  • 4 licea ogólnokształcące
  • 1 prywatna społeczna/prywatna
  • 2 technika
  • 1 szkoła muzyczna I i II stopnia
  • 2 zasadnicze szkoły zawodowe
  • 2 policealne szkoły dla dorosłych

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Krasnystaw jest członkiem stowarzyszenia Unia Miasteczek Polskich[20].

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Budynek sejmiku – siedziba Urzędu Miasta

Przedstawiciele administracji Krasnegostawu podpisali dwustronne umowy o przyjaźni z miastami partnerskimi z 4 państw[22]:

Sołectwa miasta[edytuj | edytuj kod]

Krasnystaw – przedmieścia

W skład sołectw Krasnegostawu wchodzą: Przedmieście Zastawie, Kolonia Krakowskie Przedmieście, Krakowskie Przedmieście, Przedmieście Lubańki, Przedmieście Zakręcie, Kolonia Góry, Przedmieście Góry[23].

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. http://lublin.stat.gov.pl/vademecum/vademecum_lubelskie/portrety_gmin/powiat_krasnostawski/gmina_krasnystaw-miasto.pdf
  2. a b Krasnystaw polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  3. Zenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 168.
  4. Stan Lewicki, Historja handlu w Polsce na tle przywilejów handlowych: (prawo składu), Warszawa 1920, s. 137.
  5. a b Urząd Miasta Krasnystaw, Krasnystaw w liczbach (dostęp: 21 października 2008 r.)
  6. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2009 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-08-20. ISSN 1505-5507.
  7. Generator plakatowych rozkładów jazdy pociągów, w tym dla przystanku Krasnystaw Miasto
  8. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast. GUS. [dostęp 2010-09-14].
  9. Kazimierz Stołecki, Krasnystaw – rys historyczny, Puławy 2008, s.49.
  10. M. Pawlikowski, Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012, tenże, Sądownictwo ziemskie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012
  11. O konkursie. Klub Gaja (dostęp: 2018-07-19)
  12. Wielka Encyklopedia PWN, Warszawa 2003, t. 14, s. 549, ​ISBN 83-01-13357-0​ t. 1-30
  13. Urząd Miasta Krasnystaw, Chmielaki Krasnostawskie (dostęp: 13 marca 2008)
  14. Uchwała Rady Miasta Krasnystaw Nr XXXIX/220/94 z dnia 29 kwietnia 1994
  15. Uchwała Rady Miasta Krasnystaw Nr XIII/75/95 z dnia 26 czerwca 1995
  16. Uchwała Rady Miasta Krasnystaw Nr XXXVIII/251/97 z dnia 6 listopada 1997
  17. Uchwała Rady Miasta Krasnystaw Nr XVIII/147/2004 z dnia 24 czerwca 2004
  18. Uchwała Rady Miasta Krasnystaw Nr XXII/192/2017 z dnia 02.II.2017
  19. Urząd Miasta Krasnystaw, Złote Karpie (dostęp: 24 stycznia 2018)
  20. Członkowie. Unia Miasteczek Polskich. [dostęp 2016-01-06].
  21. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2015-01-10].
  22. Urząd Miasta Krasnystaw, Miasta partnerskie [dostęp: 2008-03-13]
  23. Urząd Miasta Krasnystaw, Sołectwa miasta Krasnystaw (dostęp: 13 marca 2008)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wielka Encyklopedia PWN, Warszawa 2003, t. 14, s. 549–550, ​ISBN 83-01-13357-0​ t. 1-30.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]