Ernst von Prittwitz und Gaffron
![]() | |
Pełne imię i nazwisko |
Ernst Hermann von Prittwitz und Gaffron |
---|---|
Data i miejsce urodzenia |
2 kwietnia 1856 |
Data i miejsce śmierci |
18 listopada 1925 |
Zawód, zajęcie |
urzędnik hutniczy |
Pracodawca |
koncern Georg von Giesches Erben |
Wyznanie | |
Rodzice |
Marie Gräfin Vitzthum von Eckstädt, Moritz von Prittwitz und Gaffron |
![]() |
Ernst Hermann von Prittwitz und Gaffron (ur. 2 kwietnia 1856 w Dreźnie[1], zm. 18 listopada 1925 w Sobieszowie[2]) – urzędnik hutniczy w zakładach spółki Georg von Giesches Erben w Roździeniu[3], jeden z czołowych działaczy, który przyczynił się do wybudowania kościoła ewangelicko-augsburskiego Zbawiciela w Roździeniu i powstania tamże parafii.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się w wysoko postawionej rodzinie szlacheckiej. Jego ojciec Moritz von Prittwitz und Gaffron (1819–1888), był pruskim sędzią, pełnił funkcję starosty powiatowego (landrata) w powiecie Nimptsch (Niemcza) prowincji śląskiej oraz powiatu Ohlau (Oława)[1]. Miał 9-cioro rodzeństwa z którego 5 zmarła w młodym wieku.
W czasach gimnazjalnych uległ ciężkiemu wypadkowi. Powracał do zdrowia i uczył się w zakładach diakonijnych Rauhes Haus w Hamburgu i u joannitów (Johannesstift) w Berlinie[4], gdzie ukształtowała się jego duchowość. Postanowił poświęcić swoje życie dla innych ludzi i pracować na rzecz dobroczynności.
W latach 80. XIX wieku przybył do Roździenia, gdzie objął posadę urzędnika hutniczego w hucie ołowiu Walter Croneck wchodzącej wówczas w skład zakładów spółki Georg von Giesches Erben w Roździeniu. Zamieszkał w domu przy Luisenstraße 17[5] (dziś ul. gen. J. Hallera) w Burowcu. W nowym miejscu pracy i zamieszkania zwrócił szczególną uwagę na potrzeby społeczności ewangelickiej. Chciał, aby ich poziom życia, kultura i pobożność wzrastały[4]. Był głównym inicjatorem budowy kościoła ewangelicko-augsburskiego Zbawiciela w Roździeniu, a następnie plebanii i domu parafialnego oraz powstania parafii[4]. Ernst von Prittwitz poświęcił swoje życie dla Kościoła ewangelickiego na Górnym Śląsku i współwyznawców nie tylko na terenie Szopienic i Roździenia, ale i innych okolicznych miejscowości. Sam żył bardzo skromnie, a dużą część stosunkowo niewielkich dochodów przeznaczał na cele charytatywne.
W 1913 przeszedł na emeryturę[6]. Borykał się ze schorzeniami przewodu pokarmowego. Po kilku latach wyprowadził się z Roździenia i zamieszkał u siostry w Sobieszowie. Pod koniec życia znalazł się w szpitalu. Wciąż pamiętał o Górnym Śląsku. Zmarł 18 listopada 1925 w wieku 69 lat. Jego pogrzeb odbył się 23 listopada 1925[7] przy udziale duchowieństwa z parafii ewangelickich z Górnego Śląska, w których działalność się angażował. Został pochowany na nieistniejącym cmentarzu ewangelickim w Cieplicach. Krótko przed śmiercią pisał w zakończeniu jednego z listów do parafii w Hołdunowie: Żyję i umieram dla Hołdunowa, Mysłowic i Roździenia[6].
Zaangażowanie na rzecz Kościoła ewangelickiego na Górnym Śląsku
[edytuj | edytuj kod]Roździeń
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Ernst_von_Prittwitz_und_Gaffron_Gemeindehauses_in_Rosdzin.jpg/220px-Ernst_von_Prittwitz_und_Gaffron_Gemeindehauses_in_Rosdzin.jpg)
Największą zbiórkę, którą przeprowadził Prittwitz było wsparcie budowy kościoła Zbawiciela. Dzięki licznym koneksjom rodzinnym docierał do darczyńców, wysyłając pisane wieczorami lisy z prośbami o wsparcie budowy świątyni. Bywało, że na pocztę w Roździeniu przynosił 300 listów, które następnie były rozsyłane po całym państwie pruskim. W ten sposób przez 10 lat udało mu się zebrać 65 tys. marek[6], których dotarcie do Roździenia skrupulatnie notował w księgach rachunkowych. Pozyskał wielu ofiarodawców, którzy wsparli budowę finansowo, bądź też ofiarowali elementy wyposażenia kościoła: ołtarz przekazała cesarzowa Augusta Wiktoria, organy firmy Heinrich Schlag ze Świdnicy hrabia Franz Hubert von Tiele-Winckler, żyrandole, kinkiety oraz krzyż na wieży wykonał w darze mistrz blacharski Julius Vogel[8]. Kościół poświęcono 6 marca 1901 roku. Po wybudowaniu był inicjatorem powstania stacji diakonijnej w której wsparcie mogli otrzymać niezamożni członkowie parafii. W niedługim okresie rozpoczął zbiórkę na wybudowanie plebanii i domu parafialnego. W 1906 roku z dobrowolnych zbiórek udało mu się zebrać 16 tys. marek[9], które pozwoliły na rozpoczęcie budowy.
Bieruń Nowy
[edytuj | edytuj kod]Prittwitz zaangażował się w budowę kaplicy w Nowym Bieruniu, gdzie pozyskał fundatorów do wykończenia i wyposażenia kaplicy, zakupu naczyń komunijnych, świeczników, ozdób i wyposażenia zakrystii. Wielokrotnie uczestniczył w odbywających się tam nabożeństwach. Ciężko przeżył informacje, że po zakończeniu I wojny światowej zaprzestano odprawiania tam ewangelickich nabożeństw, a budynek sprzedano powstającej parafii katolickiej[4].
Hołdunów
[edytuj | edytuj kod]W Hołdunowie funkcjonował dom dziecka Martineum prowadzony przez ewangelickie siostry diakonise, które opiekowały się 25 osieroconymi chłopcami. Ernst von Prittwitz odwiedzał to miejsce przywożąc drobne upominki dla jego podopiecznych[4]. Dzięki jego zaangażowaniu w ciężkich latach więcej niż połowa wszystkich przychodów uzyskiwana była dzięki jego zapobiegliwości i kontaktom. Był jednym z najbardziej zasłużonych darczyńców[10].
Mysłowice
[edytuj | edytuj kod]Był przyjacielem parafii ewangelickiej w Mysłowicach, będącej parafią-matką dla jego miejscowej parafii. W Mysłowicach szczególnie wspierał działania charytatywne prowadzone przez stację diakonijną, dla której pozyskiwał pieniądze lub też sam dokładał się do jej utrzymania[4].
Ojciec chrzestny
[edytuj | edytuj kod]Z powodu biedy pod koniec XIX wieku w wielodzietnych rodzinach występowały problemy ze znalezieniem rodziców chrzestnych dla kolejnych dzieci. W księgach chrztów parafii ewangelickiej w Roździeniu i Mysłowicach Ernst Prittwitz pojawia się jako ojciec chrzestny prawie 70 dzieci[4]. Nie była to czysta formalność, bowiem Prittwitz traktował ten obowiązek poważnie i przez długie lata pamiętał o swoich chrześniakach.
Bratnia Pomoc im. Gustawa Adolfa
[edytuj | edytuj kod]Był zaangażowany w działalność stowarzyszenia Bratniej Pomocy im. Gustawa Adolfa, które niosło pomoc materialną dla diasporalnych parafii ewangelickich. Regularnie uczestniczył w zjazdach tej organizacji przedstawiając potrzeby górnośląskich ewangelików[6].
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/Katowice-Szopienice%2C_Skwer_Ernesta_Prittwitza.jpg/220px-Katowice-Szopienice%2C_Skwer_Ernesta_Prittwitza.jpg)
W 1926 z okazji 25-lecia kościoła w Roździeniu wspominano ludzi, którzy położyli duże zasługi dla budowy kościoła. Na pierwszym miejscu znalazła się osoba Ernsta von Prittwitza[4]. W tym samym roku wspomnienie o nim zamieściło kościelne czasopismo Kirche und Heimat.
W ramach projektu Twój przodek w ulicznej galerii od 2015 Ernst von Prittwitz und Gaffron spogląda w Szopienicach na kościół rzymskokatolicki św. Jadwigi Śląskiej z fotografii znajdującej się w domu przy ul. Wiosny Ludów 5. Celem akcji jest ożywienie kamienicy i przypomnienie o mieszkańcach, którzy tworzyli niegdyś historię tej miejscowości[11].
W 2017 z okazji jubileuszu 500-lecia reformacji w kościele Zbawiciela w Katowicach-Szopienicach otwarto wystawę Ewangelicy w Roździeniu i Szopienicach, która prezentuje dzieje parafii. Przedstawiono na niej postać Ernsta von Prittwitza.
W 2019 na podstawie uchwały XIII/286/19 Rady Miasta Katowice z dnia 24 października 2019[12] nadano placowi położonemu w Katowicach w rejonie ulicy Obrońców Westerplatte nazwę Skwer Ernesta Pritwittza. Teren ten znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie kościoła Zbawiciela i parafii, o którą przed laty troszczył się Prittwitz[13].
Literatura
[edytuj | edytuj kod]- Kirche und Heimat, 1926, Jg. 10, nr 23, 24.
- Wspomnienia Adolfa, Augustyna, /Antoniego/ Wieczorka, Archiwum Parafii Ewangelickiej w Katowicach-Szopienicach.
- Alojzy Lysko: Słownik biograficzny Ziemi Pszczyńskiej, Pszczyna 1994.
- Dzieło łaski Boga. Diecezja Katowicka Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP (historia i współczesność), Głos Życia, Katowice 2003.
- Michał Dzióbek: Ewangelicy w Katowicach. Przewodnik, Muzeum Historii Katowic, Katowice 2017.
- Załącznik Nr 2 do uchwały Nr XIII/286/19 Rady Miasta Katowice z dnia 24 października 2019.
- Miesięcznik Roździeński nr 2/2019, Fundacja z Pasją, Katowice 2019.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Prittwitz und Gaffron, [w:] Gothaisches genealogisches Taschenbuch der adeligen Häuser, 1901, s. 726 [dostęp 2020-02-26] (niem.).
- ↑ Prittwitz und Gaffron, [w:] Genealogisches Handbuch des Adels, 1962, s. 408(niem.).
- ↑ Biografie, Ernst von Prittwitz und Gaffron, [w:] Michał Dzióbek , Ewangelicy w Katowicach. Przewodnik, Muzeum Historii Katowic, 2017, s. 129–130, ISBN 978-83-64356-23-0 [dostęp 2020-02-20] (pol.).
- ↑ a b c d e f g h Schlutz, Kirche und Heimat, 1926, Jg. 10, nr 23, Posen, 6 czerwca 1926, s. 149–150 [dostęp 2020-02-20] (niem.).
- ↑ Adressbuch für Kattowitz und Umgegend, Kattowitz: Julius Herlitz, 1910 [dostęp 2020-02-25] (niem.).
- ↑ a b c d Kirche und Heimat, 1926, Jg. 10, nr 24, Posen, 13 czerwca 1926, s. 157 [dostęp 2020-02-25] (niem.).
- ↑ Warmbrunn Sterbregister 1900-1944, Archiwum Parafii Ewangelickiej w Jeleniej Górze-Cieplicach, 1925, s. 244(niem.).
- ↑ Szopienice, [w:] Dzieło łaski Boga: Diecezja Katowicka Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP (historia i współczesność), Katowice: Głos Życia, 2003, s. 163, ISBN 83-917580-4-4 (pol.).
- ↑ Provinz und Nachbargebiete, [w:] Fritz Wenske (red.), Der Oberschlesische Wanderer, 1906, Jg. 79, Nr. 19, Gleiwitz: Neumanns Stadtbuchdruckerei, 24 stycznia 1906, s. 6 [dostęp 2021-10-20] (niem.).
- ↑ Grzegorz Giemza, Elżbieta Matuszek , Działalność charytatywna, [w:] 500 lat Reformacji na Górnym Śląsku, Katowice: Biblioteka Śląska. Instytut Badań Regionalnych BŚ, 2017, s. 232, ISBN 978-83-64210-45-7 (pol.).
- ↑ Michał Malina , Życie w służbie miłości. Ernst von Prittwitz und Gaffron, [w:] Miesięcznik Roździeński 2/2019, Katowice, 7 lutego 2019, s. 8–9, ISSN 2544-9915 [dostęp 2020-02-25] (pol.).
- ↑ Uchwała Nr XIII/286/19 Rady Miasta Katowice [online], 24 października 2019 [dostęp 2020-02-25] (pol.).
- ↑ Skwer w Szopienicach będzie miał patrona. To znany urzędnik (pol.) infokatowice.pl [dostęp 2020-02-25].