Marka niemiecka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Marka niemiecka
Kod ISO 4217 DEM
Państwo żadne, poprzednio  Niemcy
Podział 100 fenigów = 1 marka niemiecka
Symbol DM – marka
Pf – fenig
Monety 1, 2, 5, 10, 50 (Pf)
1, 2, 5 (DM)
Banknoty 10, 20, 50, 100 (DM) – często używane
5, 200, 500, 1000 (DM) – rzadko używane
Bank centralny Deutsche Bundesbank
Banknot 100 bilionów marek, wyemitowany 15 stycznia 1924
Złota moneta jednomarkowa 2001

Marka niemiecka (niem. Deutsche Mark) – jednostka monetarna w Niemczech od 1871 roku. 1 marka dzieliła się na 100 fenigów. Zastąpiona przez euro 1 stycznia 2002 (po kursie 1,95583 marki za 1 euro)[1].

Do zjednoczenia Niemiec (w 1871 r.), w poszczególnych księstwach i wolnych miastach, w obiegu były różne waluty, najczęściej oparte na systemie talarowym. Pierwsza marka, tzw. złota marka (Goldmark(ang.)) została wprowadzona w 1871 r., w związku ze zjednoczeniem państwa niemieckiego. Stopniowo wprowadzono jednolite dla całej Rzeszy monety:

  • 1 fenig (miedź 1873–1916; aluminium 1916–1918),
  • 2 fenigi (miedź 1873–1877 i 1904–1916),
  • 5 fenigów (miedzionikiel 1874-1915; żelazo 1915–1922),
  • 10 fenigów (miedzionikiel 1873–1916; żelazo 1916–1922; cynk 1917–1922),
  • 20 fenigów (srebro 1873–1877; miedzionikiel 1887–1892),
  • 25 fenigów (miedzionikiel 1909–1912),
  • 50 fenigów (srebro 1875–1919 [od 1905 nominał jako „1/2 Mark”]),
  • 1 marka (srebro 1873–1916).

W poszczególnych regionach emitowano monety wyższych nominałów przedstawiające lokalnych władców (lub herby w przypadku wolnych miast). Były to srebrne 2, 3, 5 marki, oraz złote 5, 10 i 20 marek. Dawne monety o nominale 1 talara i 2 talarów były w obiegu aż do 1908 r. jako odpowiedniki 3 i 6 marek. Emitowano także banknoty o nominałach 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 i 1000 marek.

Ze względu na zawieszenie parytetu złota dla marki w 1914[2] oraz późniejszą hiperinflację (1919–1923), markę z tego okresu nazywa się papierową marką (Papiermark(ang.))[3]. W obiegu był także pieniądz zastępczy[4].

Po ustanowieniu republiki w 1918 wydano następujące monety (o nowych wzorach) w walucie markowej:

  • 50 fenigów (aluminium 1919-1922),
  • 3 marki (aluminium 1922-1923),
  • 200 marek (aluminium 1923),
  • 500 marek (aluminium 1923).

W związku z rosnącą inflacją, w latach 1922–1924 wydawano głównie banknoty. Emitowano nowe wzory nawet kilka razy w miesiącu, o coraz to wyższych nominałach. Druk banknotów inflacyjnych prowadziła drukarnia państwowa (Reichsdruckerei) oraz prywatne firmy – stwierdzić można to po różnych oznaczeniach serii banknotów. W 1922 wydano jeszcze papierowe 1 i 2 marki, a na początku 1924 bardzo rzadki dziś banknot 100 bilionów marek.

W listopadzie 1923 przeprowadzono reformę walutową – dawną markę zastąpiono marką rentową (Rentenmark(ang.), RM), z przelicznikiem 1 RM = 1 bilion marek. Po roku (październik 1924) wprowadzono markę Rzeszy (Reichsmark), z przelicznikiem 1:1. Ostatnie marki rentowe wydano w 1937[4]. Mimo to, już po wymianie, wydane zostały monety opiewające na marki (a nie rentenmarki):

  • 1 marka (srebro 1924-1925),
  • 3 marki (srebro 1924-1925).

Reichsmarki przestano emitować w 1948 r.

W Niemczech Zachodnich (RFN) wprowadzono markę niemiecką (Deutsche Mark, DM), z przelicznikiem[5][6]:

  • zasoby pieniężne: do 60 RM - 1:1, reszta: 6,5 DM = 100 RM (1 RM = 0,065 DM)
  • ceny, wynagrodzenia, emerytury, renty, czynsze - 1:1
  • kapitał produkcyjny: majątek rzeczowy i akcje - 1:1

Emitowano obiegowe monety o nominałach:

  • 1 fenig („BDL” 1948-1949, „BRD” od 1950),
  • 2 fenigi (od 1950),
  • 5 fenigów („BDL” 1949, „BRD” od 1950),
  • 10 fenigów („BDL” 1949, „BRD” od 1950),
  • 50 fenigów („BDL” 1949-1950, „BRD” od 1950),
  • 1 DM (od 1950),
  • 2 DM (1951 i od 1957),
  • 5 DM (srebro 1951-1974, miedzionikiel od 1975).

Początkowo na monetach 1, 5, 10 i 50 fenigów widniał napis „Bank Deutscher Laender” („BDL”), który następnie zmieniono na „Bundesrepublik Deutschland” („BRD”).

Emitowano także okolicznościowe monety 5 i 10 DM.

W Niemczech Wschodnich (NRD) przyjęto także walutę markową (tzw. marka wschodnia). Wydawano obiegowe monety następujących nominałów:

  • 1 fenig (aluminium 1948-1990),
  • 5 fenigów (aluminium 1948-1990),
  • 10 fenigów (aluminium 1948-1989),
  • 20 fenigów (mosiądz 1969-1989),
  • 50 fenigów (aluminium-brąz 1949-1950, aluminium 1958-1989),
  • 1 marka (aluminium 1956-1989 [w latach 1956–1963 nominał jako „Deutsche Mark”]),
  • 2 marki (aluminium 1957-1989 [w roku 1957 nominał jako „Deutsche Mark”]).

Jeszcze przed zjednoczeniem Niemiec, 1 lipca 1990 r. na terenie NRD markę wschodnioniemiecką (wschodnią) zastąpiła „zachodnia” marka niemiecka, z przelicznikiem[7][8][9]:

  • płace, wynagrodzenia, stypendia, renty, emerytury, ceny[10] oraz czynsze najmu i dzierżawy - 1:1
  • jednorazowa wypłata gotówkowa osoby fizycznej do 2000 marek - 1:1
  • pozostałe należności - 2:1[10], z wyjątkiem oszczędnościowych wkładów bankowych w wysokości:
    • do 2000 marek dla dzieci poniżej 14 lat (urodzeni po 1 lipcu 1976) - 1:1
    • do 4000 marek dla osób 14-58 letnich (urodzeni między 2 lipcem 1931 a 1 lipcem 1976) - 1:1
    • do 6000 marek dla osób 59+ (urodzeni po 2 lipcu 1931) - 1:1

Od 1989 roku w Niemczech występowały banknoty: 5 DM (Bettina von Arnim), 10 DM (Carl Friedrich Gauss), 20 DM (Annette von Droste-Hülshoff), 50 DM (Balthasar Neumann), 100 DM (Clara Schumann), 200 DM (Paul Ehrlich), 500 DM (Maria Sibylla Merian) i 1000 DM (bracia Grimm); przy czym rzadko występowały w normalnym obiegu 5 DM i 1000 DM.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Przelicznik stosowano już od 1999, dla transakcji w obrocie bezgotówkowym pomiędzy krajami UGW.
  2. Zygmunt Karpiński, Ustroje pieniężne w Polsce od roku 1917, Państwowe Wydawn. Naukowe, 1968, s. 14 [dostęp 2021-07-09] (pol.).
  3. Ryszard Tomczyk, Pomiędzy bimetalizmem a monometalizmem. Ekonomiczno-prawne aspekty systemu monetarnego Rzeszy Niemieckiej w drugiej połowie XIX wieku, „Przegląd Zachodniopomorski”, 2015, s. 83, DOI10.18276/pz.2015.1-04, ISSN 0552-4245 [dostęp 2021-07-08].
  4. a b Jerzy Henke i inni, PAPIEROWY PIENIĄDZ ZASTĘPCZY (1), Mariusz Wojciechowski, Elżbieta Zonia Zajelska, Małgorzata Lenart (red.), „Słupia. Biuletyn Stowarzyszenia Przyjaciół Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku” (3), Stowarzyszenie Przyjaciół Muzeum Pomorza Środkowego, 2001, s. 19 [dostęp 2021-07-09].
  5. Stanisław Jankowiak, Jak w okupowanych Niemczech wprowadzono markę niemiecką i jaki związek mieli z tym Polacy - Reforma walutowa, TwojaHistoria.pl, 29 stycznia 2020 [dostęp 2021-07-11] (pol.).
  6. Bożena Bankowicz, Leksykon historii XX wieku, Wydawn. GEO, 1996, s. 161, ISBN 978-83-86124-16-9 [dostęp 2021-07-10] (pol.).
  7. Konsekwencje parytetu, [w:] Paweł Kowalewski, Jak Niemcy wymyślili euro, Data podana akapit wyżej, biznes.interia.pl, 5 lipca 2020 [dostęp 2021-07-15] (pol.).
  8. Albiński i Chrzanowski 2008 ↓, s. 5.
  9. 2.2.3.Wewnątrzniemiecka unia monetarna, gospodarcza i socjalna drogą do zmian systemowych w NRD, [w:] Jakub Michalak, Wschodnie kraje związkowe Republiki Federalnej Niemiec w procesie przemian społeczno-politycznych w latach 1990-2013, Przypis 402, 2020, s. 123-4 [dostęp 2021-07-15].
  10. a b coinz.eu • marka niemiecka NRD [DDM] 1948-1990 - monety Niemiec (NRD, coinz.eu [dostęp 2021-07-15].