ExoMars

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Orbiter Marsa – ExoMars 2016 Trace Gas Orbiter
Model marsjańskiego łazika ESA wg projektu z 2009 roku
Schemat marsjańskiego łazika ESA (2010)

ExoMars – wspólna misja badawcza Europejskiej Agencji Kosmicznej i Rosyjskiej Agencji Kosmicznej Roskosmos, szukająca śladów procesów biologicznych i geologicznych na Marsie. Naukowcy chcą również zbadać gazy występujące w śladowych ilościach w atmosferze planety (mniejszych niż 1%) takich jak metan, para wodna czy dwutlenek azotu[1]. Będzie składała się z dwóch misji obejmujących:

Sonda dotarła do Marsa 19 października 2016. Orbiter TGO wszedł na orbitę Marsa, natomiast lądownik Schiaparelli w wyniku nieudanego lądowania rozbił się na powierzchni planety[2][1].

Historia projektu[edytuj]

Pierwotnie planowano start misji ESA z Kourou przy pomocy rakiety Sojuz-2b/Fregat w czerwcu 2011, zaś lądowanie w czerwcu 2013. Jednak po nagłej awarii sondy MGS i niepewności NASA co do możliwości wykorzystania sondy MRO jako retlanslatora sygnału, ESA zdecydowała się w listopadzie 2006 wprowadzić do projektu odrębnego satelitę telekomunikacyjnego. Ze względu na zbyt mały udźwig rakiety Sojuz 2/Fregat zastąpiono ją europejską rakietą Ariane 5, choć rozpatrywano też użycie rosyjskiego Protona, zaś datę startu zmieniono na 24 listopada 2013. 16 października 2008 start przełożono na styczeń 2016, a lądowanie na początek 2017 roku.

W połowie 2009 r. z projektu skreślono satelitę telekomunikacyjnego, a start przełożono na rok 2018, zaś 19 sierpnia 2009 podpisano umowę pomiędzy ESA a Roskosmosem, w myśl której rakietą nośną będzie jednak rosyjski Proton. Jednak jesienią tegoż roku ESA zdecydowała się na współpracę z NASA. Wówczas projekt rozdzielono na orbiter pod nazwą roboczą ExoMars 2016 Trace Gas Orbiter (start w 2016) oraz dwa łaziki, które miały zostać wyniesione w styczniu 2018 za pomocą rakiety Atlas V, a wylądować wspólnie za pomocą znanego z projektu Mars Science Laboratory rozwiązania Skycrane.

Misja[edytuj]

  • luty 2012 NASA wycofała się z projektu ExoMars z powodu cięć budżetowych i do gry ponownie weszła Rosja z rakietą Proton M oraz własnym lądownikiem i prawdopodobnie łazikiem.
  • wrzesień 2015, z powodu usterki dwóch sensorów w systemie napędowym demonstratora lądowania, start misji ExoMars 2016 Trace Gas Orbiter został przesunięty ze stycznia na marzec 2016[3].
  • 14 marca 2016 o godzinie 10:30 czasu polskiego pierwsza misja została wystrzelona rakietą Proton M z kosmodromu Bajkonur. Po siedmiu minutach potwierdzono odłączenie pierwszego, drugiego i trzeciego członu rakiety Proton[1].
  • 13 czerwca 2016 w ramach testów kamery, sonda wykonała pierwsze zdjęcie Marsa z odległości 41 milionów kilometrów[4].
  • 16 października 2016 nastąpiło oddzielenie lądownika od sondy orbitalnej. Schiaparelli ma za zadanie przetestować lądowanie na planecie oraz wykonać pomiary naukowe[5].
  • 19 października 2016 lądownik Schiaparelli o godzinie 16:58 czasu polskiego rozbił się na powierzchni Marsa[6]. Sygnał z lądownika urwał się na 15 sekund przed osiągnięciem powierzchni[7][2]. Sonda TGO weszła na orbitę zgodnie z założeniami. Ponieważ Schiaparelli miał być głównie testem technologicznym lądowania, wyniki analizy wypadku będą uwzględnione w bliźniaczej misji ExoMars z lądownikiem wyposażonym w łazik marsjański ( planowany start w roku 2020)[8].
  • 25 listopada 2016 orbiter znajduje się na eliptycznej orbicie o parametrach 310/230 km. Po roku ma znaleźć się na orbicie kołowej na wysokości 400 km. Pełną gotowość ma osiągnąć w marcu 2018. Wówczas TGO ma przystąpić do zasadniczej części misji – badania składu chemicznego atmosfery Marsa[8].

Masa statku w chwili startu wynosiła 4332 kg (razem z paliwem), w tym orbiter 3732 kg (instrumenty naukowe 113,8 kg), a lądownik 600 kg[1].

Orbiter ma stworzyć mapę źródeł gazów atmosferycznych wiązanych z życiem, a zwłaszcza pojawiającego się na planecie metanu. Sonda ma ocenić, gdzie na powierzchni znajdują się źródła metanu i czy jego ilość zmienia się wraz z marsjańskimi porami roku. Pozwoli to ustalić, czy ten gaz ma pochodzenie geologiczne czy biologiczne. TGO będzie też zapewniał komunikację innym misjom z Ziemią[9].

W maju 2016 roku powiadomiono, że start drugiej części misji został przesunięty z roku 2018 na 2020[10].

Orbiter i lądownik[edytuj]

Misja ExoMars 2016 Trace Gas Orbiter (TGO) będzie obejmowała europejsko-rosyjską sondę przeznaczoną do badania zawartości metanu w atmosferze Marsa i przekazu danych z orbity i powierzchni, oraz europejski demonstrator lądowania Schiaparelli (wcześniej znany pod nazwą EDM – ExoMars Entry, Descent and Landing Demonstrator Module), który osadzi na powierzchni Marsa stację meteorologiczną.

Aparatura naukowa w wyposażeniu TGO:

  • Fine Resolution Epithermal Neutron Detector (FREND) (wysokiej rozdzielczości detektor neutronów)[8];
  • Mars Atmospheric Trace Molecule Occultation Spectrometer (MATMOS);
  • High-resolution solar occultation and nadir spectrometer (SOIR/NOMAD);
  • ExoMars Climate Sounder (EMCS);
  • High-resolution Stereo Color Imager (HiSCI);
  • Mars Atmospheric Global Imaging Experiment (MAGIE).

Na pokładzie sondy i lądownika znajdują się instrumenty wykonane w Polsce. W Centrum Badań Kosmicznych PAN zbudowano zasilacz do kamery CaSSIS. Firma Creotech Instruments zamontowała elementy systemu zasilania kamery, a na pokładzie lądownika znajdują się detektory podczerwieni wykonane przez firmę Vigo System S.A. z Ożarowa Mazowieckiego[1].

Łaziki[edytuj]

Łazik ESA będzie miał masę około 180 kg (podobnie jak Spirit i Opportunity). Będzie przebywać na jego powierzchni około sześciu miesięcy. Jego unikatową możliwością będzie wykonywanie odwiertów do głębokości 2 metrów. Będzie posiadać też mikroskop. Dodatkową umiejętnością będzie pieczętowanie i zachowywanie próbek z odwiertów.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy[edytuj]

  1. a b c d e Krzysztof Czart: Wystrzelono sondę ExoMars – poszuka śladów życia na Marsie (pol.). Urania -Postępy Astronomii, 2016-03-14. [dostęp 2016-03-17].
  2. a b MisjaExomars: lądownik Schiaparelli wylądował na Marsie (pol.). onet.wiadomości, 2016-10-19. [dostęp 2016-10-19].
  3. ExoMars 2016 targets March launch window (ang.). ESA, 2015-09-18. [dostęp 2016-02-11].
  4. Krzysztof Czart: Pierwsze zdjęcie Marsa z sondy ExoMars (pol.). Urania - Postępy Astronomii, 2016-06-17. [dostęp 2016-10-19].
  5. Krzysztof Czart: Exo - jak śledzić wejście na orbitę i lądowanie. (pol.). u, 2016-10-19. [dostęp 2016-10-19].
  6. Piotr Stanisławski: Lądownik ExoMars stracony, wszyscy mówią: Misja to porażka. Ale to nieprawda (pol.). gazeta.pl wiadomości, 2016-10-20. [dostęp 2016-10-21].
  7. Przemek Berg: Lądownik sondy ExoMars osiadł na powierzchni Marsa. Wystąpiły problemy z łącznością. (pol.). Polityka cyfrowa, 2016-10-20. [dostęp 2016-10-22].
  8. a b c Brozek: Co dalej z misją ExoMars? (pol.). Urania - Postępy Astronomii, 2016-11-25. [dostęp 2016-11-26].
  9. Weronika Śliwa. Próbny próbnik. W drogę wyrusza prekursor pierwszego europejskiego marsjańskiego łazika.. „Wiedza i Życie”. 4 (976), s. 78. Prószyński Media Sp. z o.o.. ISSN 0137-8929 (pol.). 
  10. N° 11–2016: Second ExoMars mission moves to next launch opportunity in 2020 (ang.). Europejska Agencja Kosmiczna, 2016-05-02. [dostęp 2016-05-02].

Bibliografia[edytuj]