Feliks Selmanowicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Nie mylić z: Franciszek Jerzy Jaskulski (ps. Zagończyk).
Feliks Selmanowicz
Zagończyk
Ilustracja
podporucznik czasu wojny podporucznik czasu wojny
Data i miejsce urodzenia 6 czerwca 1904
Wilno, gubernia wileńska, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 28 sierpnia 1946
Gdańsk, Polska
Przebieg służby
Lata służby 1920-1923, 1939-1946
Siły zbrojne Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie,
Flaga PPP.svg Armia Krajowa
Jednostki Odznaka 3 Brygada AK Szczerbca - motyw.jpg 3 Wileńska Brygada AK,
4 Wileńska Brygada AK „Narocz”,
5 Wileńska Brygada AK
Stanowiska zastępca dowódcy plutonu w 5 Wileńskiej Brygadzie AK, dowódca 2 kompanii w 4 Wileńskiej Brygady AK
Główne wojny i bitwy Wojna polsko-bolszewicka,
kampania wrześniowa,
II wojna światowa,
powstanie antykomunistyczne 1944–1953
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941) Krzyż Zasługi Wojsk Litwy Środkowej Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Medal Brązowy za Długoletnią Służbę Medal Srebrny za Długoletnią Służbę
Feliks Selmanowicz po aresztowaniu przez MBP 1946
Symboliczny grób na Cmentarzu Garnizonowym w Gdańsku
Tablica pamiątkowa oddziału Łupaszki w gdańskiej katedrze

Feliks Selmanowicz ps. „Zagończyk”, nazwisko konspiracyjne: „Karol Szach” (ur. 6 czerwca 1904 w Wilnie, zm. 28 sierpnia 1946 w Gdańsku) – naczelnik II rejonu IV Okręgu Trockiego oraz dowódca drużyny Milicji Ludowej Pasa Neutralnego, sierżant Korpusu Ochrony Pogranicza, partyzant 3 Wileńskiej Brygady AK, zastępca dowódcy plutonu 5 Wileńskiej Brygady AK, dowódca 2 kompanii 4 Wileńskiej Brygady AK. 28 sierpnia 2016 awansowany pośmiertnie do stopnia podpułkownika.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodszy syn Franciszka i Anny z Zacharewiczów. Ukończył pięć klas gimnazjum. Razem z bratem brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej z 1920 r. jako ochotnik. W latach 1921–1923 był związany z Oddziałem II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego (wywiad wojskowy). W 1923 r. przeszedł do cywila w stopniu sierżanta. Pracował jako pracownik biurowy poczty. Ożenił się z Apolonią ze Skoczyków, z którą miał syna Feliksa, małżeństwo wkrótce się rozpadło. W późniejszym czasie prawdopodobnie miał również córkę Reginę, której matka oraz losy są nieznane.

Zmobilizowany ponownie 25 sierpnia 1939 r. do Pułku KOP „Wilno”. Po agresji ZSRR na Polskę uczestniczył w walkach obronnych z Armią Czerwoną. Po przekroczeniu granicy polsko-litewskiej internowany przez władze litewskie. Szybko zbiegł z obozu internowania i powrócił do Wilna. Tam nawiązał kontakt z konspiracją, najprawdopodobniej z organizacją „Koła Pułkowe”. Został aresztowany przez policję litewską w 1940 r. za udział w konspiracji, lecz po dwunastu tygodniach zwolniono go z powodu braku dowodów. Od chwili zwolnienia ukrywał się, korzystając z fałszywych dokumentów.

W styczniu 1944 r. odkomenderowany został do 3 Wileńskiej Brygady AK por. Gracjana Fróga „Szczerbca”, a następnie został przeniesiony do 5 Wileńskiej Brygady AK mjr Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”, gdzie pełnił funkcję zastępcy dowódcy plutonu. Dał się poznać jako surowy, lecz sprawiedliwy dowódca. Wkrótce też został awansowany do stopnia podporucznika czasu wojny. W czasie walk był dwukrotnie ranny. W maju 1944 r. objął dowództwo kompanii w 4 Wileńskiej Brygadzie ppor. Longina Wojciechowskiego „Ronina”. Funkcję tę pełnił do rozbrojenia brygady przez wojska sowieckie 17 lipca 1944 r.

Po rozbrojeniu podzielił los innych żołnierzy. Był internowany w Kałudze, skąd udało mu się zbiec 20 kwietnia 1945 r. i przedostać się do Wilna. Nawiązał tam kontakt z pozostałą siatką konspiracyjną i przy jej pomocy wyjechał w październiku 1945 r. transportem repatriacyjnym do Polski.

Na przełomie lat 1945/1946 nawiązał kontakt z mjr „Łupaszką”. W odtwarzanej na Pomorzu 5 Wileńskiej Brygadzie AK objął dowództwo pięcioosobowego samodzielnego patrolu bojowo-dywersyjnego na okręg gdańsko-olsztyński, który miał zdobywać środki na działalność organizacyjną. Od marca do czerwca 1946 r. oddział ten dokonał szeregu akcji m.in. w Gdańsku, Sopocie, Olsztynie, Tczewie, zdobywając broń oraz gotówkę, która przekazana została oddziałowi „Łupaszki”.

Wydał też ulotkę skierowaną do żołnierzy ludowego Wojska Polskiego w nakładzie 900 egzemplarzy. Fragment ulotki przypisywany „Zagończykowi”:

„...Nakazuję: Oficerowie, podoficerowie, Ułani Zaniemieńscy. Bądźcie CZWARTAKAMI!!!...”

Został aresztowany 17 lipca 1946 r. w Sopocie i osadzony w miejscowym więzieniu[1][2]. Miesiąc później Wojskowy Sąd Rejonowy w Gdańsku pod przewodnictwem mjr. Adama Gajewskiego skazał go na karę śmierci, utratę praw obywatelskich i praw honorowych na zawsze oraz przepadek całego mienia. Prośba o łaskę została odrzucona. Prawdopodobnie wyrok został wykonany przed jej rozpatrzeniem. Egzekucja odbyła się w piwnicy gdańskiego więzienia 28 sierpnia 1946 r. Razem z nim stracona została Danuta Siedzikówna „Inka” (wyrok na obojgu wykonał ppor. Franciszek Sawicki, dowódca plutonu egzekucyjnego). Zanim padły strzały, obydwoje zdążyli krzyknąć: Niech żyje Polska!

W 1997 r. postanowieniem Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku wyrok śmierci został unieważniony.

8 stycznia 2015 roku IPN podał informację o prawdopodobnym zlokalizowaniu szczątków Feliksa Selmanowicza[3].

28 sierpnia 2016 roku odbył się uroczysty, państwowy pogrzeb Feliksa Selmanowicza na Cmentarzu Garnizonowym w Gdańsku, razem z nim, obok niego w miejscu symbolicznego grobu została pochowana Danuta Siedzikówna ps. „Inka”[4]. Liturgii pogrzebowej sprawowanej w Bazylice Konkatedralnej w Gdańsku przewodniczył abp Sławoj Leszek Głódź[5]. Prezydent Andrzej Duda wydał postanowienie o mianowaniu Feliksa Selmanowicza na stopień podpułkownika[6].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Został odznaczony Krzyżem Zasługi Wojsk Litwy Środkowej oraz Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918-1921. W okresie międzywojennym otrzymał dwa Medale za Długoletnią Służbę, zaś w 1932 r. Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości. W 1944 r. został odznaczony przez Komendanta Armii Krajowej Krzyżem Walecznych. W 2016 Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (pośmiertnie)[7].

Miejsca pamięci[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Podczas aresztowania miało według niepotwierdzonych informacji zginąć trzech funkcjonariuszy UB, ale „Zagończykowi” nie postawiono zarzutu zabójstwa.
  2. Kazimierz Krajewski i Tomasz Łabuszewski w pracy Łupaszka, Młot, Huzar. Działalność 5 i 6 Brygady Wileńskiej AK (1944-1952) napisali (na s. 322), że „wart podkreślenia jest brak w dorobku bojowym ppor. Feliksa Selmanowicza „Zagończyka” jakiejkolwiek akcji likwidacyjnej” i – o okolicznościach aresztowania „Zagończyka” – że „według niepotwierdzonych danych, w walce z dowódcą patrolu padło 3 pracowników UBP, w tym m.in. Tadeusz Rybski (jest on wymieniany jako ofiara 5 Brygady w książce: Polegli w walce o utrwalenie władzy ludowej, oraz pracy Jerzego Koźlińskiego Podziemie na Pomorzu 1945-1947 r.). Zastanawiający jest natomiast brak jakiejkolwiek wzmianki o okolicznościach aresztowania ppor. „Zagończyka” tak w całym śledztwie, jak i w akcie oskarżenia. Być może celowo wyodrębniono tę sprawę z uwagi na kompromitujący brak profesjonalizmu, charakteryzujący biorących udział w wymienionej operacji funkcjonariuszy resortu”.
  3. Naukowy IPN odkryli zwłoki „Inki” (pol.). dziennik.pl. [dostęp 2015-01-12].
  4. Tysiące osób biorą udział w symbolicznym pogrzebie Inki i Zagończyka. polskieradio.pl. [dostęp 2016-08-28].
  5. Sławoj Leszek Głódź: Długo czekałaś Polsko. Stanowczo za długo!. telewizjarepublika.pl. [dostęp 2016-08-28].
  6. Pośmiertne awanse dla „Zagończyka” i „Inki”. rzeczpospolita.pl. [dostęp 2016-08-28].
  7. Na Cmentarzu Garnizonowym pochowano „Inkę” i „Zagończyka”. Dostali pośmiertne odznaczenia (www.tvn24.pl). tvn24.pl. [dostęp 2016-08-28].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]