Pułk KOP „Wilno”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pułk KOP „Wilno”
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1937
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Wilno
Tradycje
Rodowód Brygada KOP „Wilno”
Dowódcy
Pierwszy płk Antoni Wandtke
Ostatni ppłk Kazimierz Kardaszewicz
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Numer kryptonimowy: 162[a]
Dyslokacja garnizon Wilno
Formacja Korpus Ochrony Pogranicza
Rodzaj wojsk Piechota
Podległość Korpus Ochrony Pogranicza
KOP 1938.png

Pułk KOP „Wilno” - oddział piechoty Korpusu Ochrony Pogranicza.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Rozkazem dowódcy KOP z 23 lutego 1937 roku została zapoczątkowana pierwsza faza reorganizacji Korpusu Ochrony Pogranicza „R.3”[1]. Jej wynikiem było między innymi sformowanie, na bazie części pododdziałów rozwiązanej Brygady KOP „Wilno”, pułku KOP „Wilno”. Dowództwo pułku stacjonowała w garnizonie Wilno. Pułk stał się jednostką administracyjną dla batalionu KOP „Troki”, batalionu KOP „Niemenczyn”, batalionu KOP „Nowe Święciany”, inspektora północnej grupy szwadronów kawalerii, lekarza weterynarii północnego rejonu KOP, placówki wywiadowczej KOP nr 2, komendy rejonu pw KOP „Wilno”. Niektóre jednostki organizacyjne przynależne administracyjnie do pułku były zaopatrywane przez podkwatermistrzostwa batalionów KOP. I tak, batalion KOP „Troki” zaopatrywał posterunek żandarmerii przy pułku KOP „Wilno”, batalion KOP „Niemenczyn” zaopatrywał posterunek żandarmerii KOP „Niemenczyn”, a batalion KOP „Nowe Święciany” zaopatrywał szwadron kawalerii KOP „Nowe Święciany”, posterunek żandarmerii KOP „Święciany” i komendę powiatu pw KOP „Święciany”[2].

Z dniem 20 listopada 1938 roku w skład pułku został włączony szwadron kawalerii KOP „Nowe Święciany”.

Zarządzenie dowódcy KOP gen. bryg. Jana Kruszewskiego w sprawie zmian w kwatermistrzostwie KOP, z dniem 1 kwietnia 1939 roku zlikwidowane zostało kwatermistrzostwo pułku[3]. Dowództwo pułku „Wilno” pod względem gospodarczym przydzielone zostało do baonu „Nowe Swięciany”[3].

Bataliony wchodzące w skład pułk były jednostkami mobilizującymi. Zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” utworzyły rezerwowy 133 pułk piechoty oraz odtworzyły dotychczasowe trzy baony o stanach pokojowych. Mobilizacja została przeprowadzona w dniach 24-27 sierpnia 1939 roku, w alarmie, w grupie jednostek oznaczonych kolorem żółtym.

26 sierpnia 1939 roku, na bazie batalionu KOP „Orany”, odtworzono dowództwo pułku KOP „Wilno”. Stanowiło ono dowództwo zastępcze dla jednostek obsadzających granicę polsko-litewską. W skład nowo utworzonego pułku weszły baony KOP: „Niemenczyn”, „Nowe Święciany”, „Troki” oraz, z Brygady KOP „Grodno”, batalion KOP „Orany” . Po odtworzeniu pułk ochraniał granicę z Litwą o długości 398,928 km[4].

31 sierpnia 1939 roku, w pierwszym dniu mobilizacji powszechnej, szwadron kawalerii „Nowe Święciany” wszedł w skład 35 Dywizji Piechoty, jako jej kawaleria dywizyjna.

Walki pułku[edytuj | edytuj kod]

17 września 1939 roku z granicy litewskiej do Wilna zostały ściągnięte trzy baony graniczne pułku KOP „Wilno”: „Orany”, „Troki” i „Niemenczyn”. Baony graniczne zajęły prawdopodobnie pozycje w południowo-wschodniej i północno-zachodniej części miasta. Baon KOP „Orany” zajął pozycje na południe od cmentarza na Rossie w kierunku na Lidę, baon KOP „Troki” na przedmieściu Markucie w kierunku bramy cmentarza, a baon „Niemenczyn” w północno-zachodniej części miasta[5]. Ich zadaniem była obrona miasta. Jednak pozbawione broni przeciwpancernej były bezbronne wobec nacierających czołgów. Dowódca pułku ppłk Kazimierz Kardaszewicz wyprowadził z miasta baony „Orany" i „Niemenczyn"[6]

Baon „Troki” nadal prowadził walkę. W wyniku okrążenia przez oddziały pancerne wroga, dowódca batalionu rozwiązał jednostkę. Żołnierze przedzierali się w kierunku granicy litewskiej. Część dołączyła do resztek baonu KOP „Nowe Święciany” i w jego składzie, wraz z dowództwem pułku w dniach 21 i 22 września przekroczyła granicę litewską[6].

Wycofujący się z Wilna baon KOP „Orany" w rejonie miejscowości Zawias wszedł w skład zgrupowania płk. Kazimierza Rybickiego, z którym ruszył w kierunku Grodna. 21 września pod Oranami stoczył ponad dwugodzinną walkę z czołgami i piechotą sowieckiej 100 DS. Po wyjściu z okrążenia, batalion dotarł do Marcińkaniec. Wobec upadku Grodna, 22 września przekroczył granicę[6].

Struktura organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

Pułk KOP Wilno.png
Organizacja pokojowa w latach 1938-1939
Organizacja i obsada personalna pułku we wrześniu 1939 roku

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku:

  • ppłk / płk Antoni Wandtke (od III 1937[7] do VIII 1939)
  • ppłk Kazimierz Kardaszewicz (od VIII do IX 1939)[4]

Oficerowie:

Obsada personalna pułku w czerwcu 1939[8]:

  • dowódca pułku – płk piech. Antoni Wandtke
  • zastępca dowódcy pułku – ppłk piech. Jan Ludwik Zachodny[b]
  • I adiutant – kpt. adm. Kazimierz Żyliński[c]
  • dowódca łączności – mjr łącz. Wacław Tuziński (do V 1939 → szef łączności DOK IV[11][d])
Obsada 300 Rejonu PW „Wilno”

Obsada oficerska rejonu PW przy pułku KOP „Wilno” w maju 1939[14][e]:

  • komendant rejonu PW „Wilno” – mjr Edward Wincenty Bogdan Niedzielski
  • komendant powiatowy PW „Święciany” – kpt. Jan III Góra[f]
  • komendant powiatowy PW „Brasław” – kpt. adm. (piech.) Eugeniusz Tokarski*
  • komendant powiatowy PW „Dzisna” – kpt. adm. (piech.) Andrzej Krzaczkowski*
  • komendant powiatowy PW „Postawy” – kpt. Józef Cader*
  • komendant powiatowy PW „Wilejka” – kpt. adm. (piech.) Bronisław Sarnowski
  • zastępca komendanta powiatowy PW „Wilejka” – por. Leon Franciszek Wyżga
  • komendant pasa granicznego PW „Krasne” – vacat

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Zarządzenie szefa sztabu KOP ppłk. dypl. Franciszka Węgrzyna w sprawie używania w dowództwie KOP kryptonimów zamiast nazw jednostek KOP → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 425
  2. Jan Ludwik Zachodny, ppłk piech., żoł­nierz Legionów Polskich. W KOP od 1938 roku. Do czerwca 1939 roku zastępca dowódcy pułku KOP „Wilno". We wrześniu 1939 roku dowódca 2 pp KOP „Karpaty" 3 BGór.[9].
  3. Kazimierz Żyliński, kpt. adm., w KOP od 1932 roku. Do mobilizacji I adiutant pułku KOP „Wilno". Przydział mobilizacyjny nieznany[10].
  4. Mjr łącz. Wacław Tuziński (ur. 30 maja 1896), odznaczony Virtuti Militari i trzykrotnie Krzyżem Walecznych, w latach 1926-1930 instruktor łączności w Szkole Podchorążych Piechoty, w 1930 roku został przeniesiony do KOP, dowódca łączności pułku KOP „Wilno”[12][13]
  5. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[15].
  6. Jan III Góra, kpt. piech., w KOP od 1937 roku. Do mobilizacji komendant powiatowy PW „Święciany”. Przydział mobilizacyjny nieznany[16].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Witold Jarno: Okręg Korpusu Wojska Polskiego nr IV Łódź 1918-1939. Łódź: Wydawnictwo „Ibidem”, 2001. ISBN 83-88679-10-4.
  • Jerzy Prochwicz, Andrzej Konstankiewicz, Jan Rutkiewicz: Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. Barwa i Broń, 2003. ISBN 83-900217-9-4.
  • Jerzy Prochwicz. Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, Część I. Powstanie i przemiany organizacyjne KOP do 1939 r. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 3 (149), s. 148-160, 1994. Warszawa: Wydawnictwo „Czasopisma Wojskowe”. ISSN 0043-7182. 
  • Jerzy Prochwicz. Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, Część II. Przemiany organizacyjne i przygotowania wojenne KOP w 1939 roku. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 4 (150), s. 148-160, 1994. Warszawa: Wydawnictwo „Czasopisma Wojskowe”. ISSN 0043-7182. 
  • Jerzy Prochwicz: Formacje Korpusu Ochrony Pogranicza w 1939 roku. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003. ISBN 83-88973-58-4.
  • Jerzy Prochwicz. Walki oddziałów KOP na obszarach północno-wschodniej Polski. „Białoruskie Zeszyty Historyczne”. 13, 2000. Białystok. ISSN 1232-7468. 
  • Ryszard Rybka, Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny "W" i jego ewolucja, Kamil Stepan, Warszawa: Oficyna Wydawnicza "Adiutor", 2010, ISBN 978-83-86100-83-5, OCLC 674626774.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
  • Iwona Wiśniewska, Katarzyna Promińska. Wstęp do inwentarza zespołu archiwalnego „Brygada Korpusu Ochrony Pogranicza «Wilno»”. , 2013. Szczecin: Archiwum Straży Granicznej. 
  • Marek Jabłonowski, Włodzimierz Jankowski, Bogusław Polak, Jerzy Prochwicz: O niepodległą i granice. Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. Wybór dokumentów. Warszawa-Pułtusk: Wyższa Szkoła Humanistyczna w Pułtusku. Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego, 2001. ISBN 83-88067-48-8.