Danuta Siedzikówna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Danuta Helena Siedzikówna
Inka
Ilustracja
Danuta Siedzikówna
sanitariuszka sanitariuszka
Data i miejsce urodzenia 3 września 1928
Guszczewina
Data i miejsce śmierci 28 sierpnia 1946
Gdańsk
Przebieg służby
Lata służby 1943–1946
Siły zbrojne AK
Stanowiska sanitariuszka 5 Wileńskiej Brygady AK
Główne wojny i bitwy II wojna światowa,
powstanie antykomunistyczne 1944–1953
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski

Danuta Siedzikówna[1], właśc. Danuta Helena Siedzikówna[2][3], ps. „Inka” (ur. 3 września 1928 w Guszczewinie, zm. 28 sierpnia 1946 w Gdańsku) – sanitariuszka 4. szwadronu odtworzonej na Białostocczyźnie 5 Wileńskiej Brygady AK, w 1946 w 1 szwadronie Brygady działającym na Pomorzu, pośmiertnie mianowana podporucznikiem Wojska Polskiego.

Życiorys[edytuj]

Danuta Siedzikówna była córką Wacława Siedzika, leśniczego, i Eugenii z domu Tymińskiej. Miała dwie siostry, Wiesławę i Irenę. Kształciła się w szkole powszechnej w Narewce[4].

W czasie wojny ojciec 10 lutego 1940 został wywieziony przez Sowietów do łagru w ramach pierwszej wielkiej wywózki mieszkańców Kresów na Wschód. Stamtąd przedostał się do nowo formowanej armii Władysława Andersa. Zmarł 6 czerwca 1943 w Teheranie[5]. Jej matka współpracowała z Armią Krajową, została aresztowana przez Gestapo w listopadzie 1942, a we wrześniu 1943 rozstrzelana w lesie pod Białymstokiem[5].

Podczas wojny Danuta Siedzikówna uczyła się w szkole sióstr salezjanek w Różanymstoku k. Dąbrowy Białostockiej. W grudniu 1943 razem z siostrą Wiesławą wstąpiły do AK[5], gdzie odbyła szkolenie medyczne. Po przejściu frontu od października 1944 pracowała jako kancelistka w nadleśnictwie Hajnówka[5]. Wraz z innymi pracownikami nadleśnictwa została w czerwcu 1945 aresztowana za współpracę z antykomunistycznym podziemiem przez grupę NKWD-UB (działającą z polecenia zastępcy szefa WUBP w Białymstoku, Eliasza Kotona). Została uwolniona z konwoju przez operujący na tym terenie patrol wileńskiej AK Stanisława Wołoncieja „Konusa” (podkomendnych Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”), następnie jako sanitariuszka podjęła służbę w oddziale „Konusa”, a potem w szwadronach por. Jana Mazura „Piasta” i por. Mariana Plucińskiego „Mścisława”. Przez krótki czas jej przełożonym był także por. Leon Beynar „Nowina”, zastępca „Łupaszki”, znany później jako Paweł Jasienica. Danuta Siedzikówna przybrała wówczas pseudonim „Inka”.

Na przełomie 1945/1946, zaopatrzona w dokumenty na nazwisko Danuta Obuchowicz, podjęła pracę w nadleśnictwie Miłomłyn w powiecie ostródzkim[6]. Wczesną wiosną 1946 nawiązała kontakt z ppor. Zdzisławem Badochą „Żelaznym”, dowódcą jednego ze szwadronów „Łupaszki”. Po śmierci „Żelaznego”, zabitego podczas obławy zorganizowanej przez funkcjonariuszy UB 28 czerwca 1946, została wysłana przez jego następcę, ppor. Olgierda Christę „Leszka”, po zaopatrzenie medyczne do Gdańska. Tam, rankiem 20 lipca 1946, w mieszkaniu przy ul. Wróblewskiego 7 we Wrzeszczu, w jednym z lokali kontaktowych V Brygady Wileńskiej, których adresy zdradziła ujęta wcześniej przez bezpiekę Regina Żylińska-Mordas, łączniczka Szendzielarza, która poszła na współpracę z UB, „Inka” została aresztowana[7]. Została umieszczona w pawilonie V więzienia w Gdańsku jako więzień specjalny. W śledztwie (kierowanym przez naczelnika Wydziału III WUBP w Gdańsku Jana Wołkowa i kierownika Wydziału Śledczego WUBP Józefa Bika) była bita i poniżana[7]; mimo to odmówiła składania zeznań obciążających członków brygad wileńskich AK[3].

„Ince” zarzucono członkostwo w nielegalnej organizacji, nielegalne posiadanie broni, udział w napadach na funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej i UB, a także podżeganie do ich zabicia[7][3]. Rozbieżności co do jej udziału w starciu pomiędzy partyzantami a UB i MO pojawiły się w zeznaniach samych milicjantów, spośród których tylko niektórzy zeznawali, jakoby „Inka” strzelała i wydawała rozkazy. Jeden z milicjantów przyznał nawet, że „Inka” udzieliła mu pierwszej pomocy, gdy sam został ranny[8].

Danuta Siedzikówna została skazana na śmierć 3 sierpnia 1946 przez Wojskowy Sąd Rejonowy kierowany przez majora Adama Gajewskiego[3]. Obrońca Danuty Siedzikówny, Jan Chmielowski, wystąpił do prezydenta Bolesława Bieruta z prośbą o łaskę. Dokument ten został zredagowany i podpisany przez obrońcę, przy czym został częściowo napisany w pierwszej osobie[3][9]. „Inka” odmówiła samodzielnego napisania takiego wniosku. Bolesław Bierut 19 sierpnia nie skorzystał z prawa łaski[3]. W grypsie do sióstr Mikołajewskich z Gdańska, krótko przed śmiercią, „Inka” napisała: Powiedzcie mojej babci, że zachowałam się, jak trzeba[9].

Wyrok został wykonany 28 sierpnia 1946. Danuta Siedzikówna została zastrzelona wraz z Feliksem Selmanowiczem ps. „Zagończyk” przez dowódcę plutonu egzekucyjnego ppor. Franciszka Sawickiego, w więzieniu przy ul. Kurkowej w Gdańsku w obecności prokuratora wojskowego Wiktora Suchockiego i zastępcy naczelnika więzienia w Gdańsku Alojzego Nowickiego. Według relacji przymusowego świadka egzekucji, ks. Mariana Prusaka, ostatnimi słowami „Inki” było: Niech żyje Polska! Niech żyje „Łupaszko”![9].

W okresie PRL komunistyczna propaganda określała „Inkę” bandytą. W wydanej w 1969 książce Front bez okopów współautorstwa m.in. Jana Bobczenki, byłego szefa UBP w Kościerzynie, twierdzono jakoby „Inka”, przedstawiana jako osoba z „sadystycznym uśmiechem”, uczestniczyła w egzekucji funkcjonariuszy UB w Starej Kiszewie[8].

Skazanie Danuty Siedzikówny stanowiło mord sądowy[10]. Postanowieniem z 10 czerwca 1991 Sąd Wojewódzki w Gdańsku, na mocy przepisów ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, uznał wyrok Wojskowego Sądu Rejonowego skazujący Danutę Siedzikównę za nieważny[3].

Prokuratorzy IPN skierowali akt oskarżenia wobec byłego prokuratora wojskowego Wacława Krzyżanowskiego (który oskarżał „Inkę” i żądał dla niej kary śmierci), oskarżając go o udział w komunistycznej zbrodni sądowej. Został on jednak prawomocnie uniewinniony[8].

Miejsce pochówku[edytuj]

Symboliczny Grób na Cmentarzu Garnizonowym w Gdańsku

Miejsce pochówku Danuty Siedzikówny do 2014 było nieznane[11]. We wrześniu tego samego roku w ramach prac zespołu ds. poszukiwań nieznanych miejsc pochówku ofiar terroru komunistycznego Instytut Pamięci Narodowej na Cmentarzu Garnizonowym w Gdańsku odnaleziono nieoznaczony grób, w którym, jak przypuszczano, spoczywały szczątki Danuty Siedzikówny oraz rozstrzelanego z nią Feliksa Selmanowicza[12]. W odniesieniu do Danuty Siedzikówny informacja ta została ostatecznie potwierdzona 1 marca 2015 roku.

8 stycznia 2015 kierujący grupą naukowców IPN Krzysztof Szwagrzyk podał informację o prawdopodobnym zlokalizowaniu szczątków Danuty Siedzikówny[13]. Informację tę potwierdził 1 marca 2015 prezes IPN Łukasz Kamiński w czasie uroczystości z okazji Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” w Pałacu Prezydenckim, z udziałem prezydenta RP Bronisława Komorowskiego[14].

28 sierpnia 2016 odbył się uroczysty państwowy pogrzeb Danuty Siedzikówny oraz Feliksa Selmanowicza (ps. „Zagończyk”) na Cmentarzu Garnizonowym w Gdańsku[15]. Liturgii pogrzebowej sprawowanej w Bazylice Konkatedralnej w Gdańsku przewodniczył abp Sławoj Leszek Głódź[15]. Prezydent Andrzej Duda wydał postanowienie o mianowaniu Danuty Siedzikówny na pierwszy stopień oficerski[16].

Ordery i odznaczenia[edytuj]

Kultura masowa[edytuj]

Upamiętnienie[edytuj]

Miejsca pamięci
Tablica pamiątkowa Danuty Siedzik w gdańskiej Bazylice Mariackiej
Pomnik w Parku im. Sanitariuszki Inki w Sopocie
Pomnik przy kościele parafialnym w Narewce
Tablica pamiątkowa oddziału Łupaszki w gdańskiej katedrze
Pomnik Danuty Siedzikówny w Parku im. dra H. Jordana w Krakowie

Danucie Siedzikównie poświęcono m.in. pomniki w Parku im. Henryka Jordana w Krakowie[20], przy Katolickim Zespole Edukacyjnym imienia księdza Piotra Skargi w Warszawie, w Parku im. Sanitariuszki Inki w Sopocie, przy kościele parafialnym w Narewce, w Krzeszycach i w Miłomłynie, a także tablicę pamiątkową w Bazylice Mariackiej w Gdańsku.

Imię Danuty Siedzikówny otrzymały szkoły w Podjazach, Ostrołęce[21], Wrocławiu, Kielcach[22], Sopocie im. Danuty Siedzikówny „Inki”[23], Ełku, Wiślinie, Czarnem i Polanowie[24], parki w Sopocie i Kartuzach, ronda w Częstochowie[25], Lesznie i Malborku[26].

Jej imieniem nazwano kilkanaście drużyn harcerskich należących zarówno do ZHP, jak i ZHR. Fundacja Armii Krajowej w Londynie ustanowiła Nagrodę im. Danuty Siedzikówny „Inki”[27].

Most na rzece Białej w Bielsku Podlaskim otrzymał nazwę im. ppor. Danuty Siedzikówny ps.Inka 20.11.2016 r.[28]

Przypisy

  1. Danuta Siedzikówna „Inka”. inka.ipn.gov.pl. [dostęp 2016-08-28].
  2. a b M.P. z 2007 r. Nr 18, poz. 208
  3. a b c d e f g Sprawa karna przeciwko Danucie Siedzikównie ps. Inka. ipn.gov.pl. [dostęp 2016-08-28].
  4. Wczesna młodość. inka.ipn.gov.pl. [dostęp 2016-08-28].
  5. a b c d Okupacje Musimy zachować się jak trzeba. inka.ipn.gov.pl. [dostęp 2016-08-28].
  6. 5. Wileńska Brygada AK. inka.ipn.gov.pl. [dostęp 2016-08-28].
  7. a b c Ostatnia misja. inka.ipn.gov.pl. [dostęp 2016-08-28].
  8. a b c Tadeusz Płużański: „Inka” i Krzyżanowski. rebelya.pl, 18 października 2014. [dostęp 2016-08-28].
  9. a b c Wyrok. inka.ipn.gov.pl. [dostęp 2016-08-28].
  10. Stalinowski mord sądowy: 65 lat temu na karę śmierci skazano sanitariuszkę AK. newsweek.pl, 2 sierpnia 2011. [dostęp 2016-08-28].
  11. a b Pamięć. inka.ipn.gov.pl. [dostęp 2016-08-28].
  12. Badacze IPN odkryli grób „Inki”, legendarnej sanitariuszki AK. onet.pl, 18 września 2014. [dostęp 2016-08-28].
  13. Naukowcy IPN odkryli zwłoki Inki? „Zdziwię się, jeśli to nie ona”. dziennik.pl, 8 stycznia 2015. [dostęp 2016-08-28].
  14. Pięcioro bohaterów odzyskało nazwiska – Warszawa, 1 marca 2015. 1 marca 2015. [dostęp 2015-03-01].
  15. a b Tysiące osób biorą udział w symbolicznym pogrzebie Inki i Zagończyka. polskieradio.pl, 28 sierpnia 2016. [dostęp 2016-08-28].
  16. Pośmiertne awanse dla „Zagończyka” i „Inki”. rp.pl, 28 sierpnia 2016. [dostęp 2016-08-28].
  17. Historia. nieteraz.pl. [dostęp 2012-02-28].
  18. INKA 1946. filmpolski.pl. [dostęp 2012-02-28].
  19. Tadek – „Niewygodna Prawda”. hiphopedia.info. [dostęp 2012-11-17].
  20. W Parku Jordana odsłonięto pomnik Danuty Siedzikówny „Inki”. tvp.pl, 2012-09-16. [dostęp 2016-08-29].
  21. Gimnazjum nr 2 w Ostrołęce. g2.proste.pl. [dostęp 2015-10-03].
  22. „INKA” patronką ZSPS. zsps.edu.pl. [dostęp 2015-10-03].
  23. Zespół Szkół Handlowych. zshsopot.edupage.org. [dostęp 2015-10-03].
  24. Szkoła Podstawowa w Polanowie. sp.polanow.pl. [dostęp 2016-09-03].
  25. Ronda dla o. Raczyńskiego, „Inki”, „Wojtka”. gazetacz.com.pl. [dostęp 2016-11-08].
  26. Uchwała nr XVII/174/2016 Rady Miasta Malbork z dnia 12 lutego 2016 r. w sprawie nadania nazwy rondu zlokalizowanemu u zbiegu ulicy Mickiewicza z ulicą Grunwaldzką w Malborku. infor.pl. [dostęp 2016-08-28].
  27. Arkadiusz Gołębiewski Laureatem Nagrody im. Danuty Siedzikówny „Inki” w 2016 roku. fundacjaak.pl. [dostęp 2016-08-28].
  28. Most im. ppor. Danuty Śiedzikówny ps. Inka. Internetowy Bielsk Podlaski

Linki zewnętrzne[edytuj]