Feminizm drugiej fali

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy okresu w rozwoju światowego feminizmu. Zobacz też: Druga fala feminizmu w Polsce (1830–1863).
Marsz feministek w Waszyngtonie w 1970

Feminizm drugiej fali – okres rozwoju ruchu feministycznego, który rozpoczął się w latach 60. XX wieku w Stanach Zjednoczonych i Europie (szczególnie w Wielkiej Brytanii, Niemczech i Francji) i trwał do końca lat 70-tych.

Oprócz problemów podejmowanych także przez feminizm pierwszej fali (edukacja i zmiany w prawie), feminizm drugiej fali zajmował się również równouprawnieniem na rynku pracy, kwestiami aborcji oraz kobiecą seksualnością. Podejmował również problem rozdziału między sferą prywatną a publiczną. Jednym z jego głównych haseł było „to co osobiste, jest polityczne” (ang. the personal is the political)[1].

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Druga fala feminizmu była konsekwencją rozczarowania dotychczasowymi działaniami na rzecz równouprawnienia, skupionymi przede wszystkim na formalnych gwarancjach prawnych. Wbrew przewidywaniom zmiany prawne nie pociągnęły za sobą rzeczywistej równości np. w zakresie wynagrodzenia czy piastowaniu stanowisk kierowniczych.

Za początek drugiej fali uznaje się wydaną w 1963 roku książkę Betty Friedan Mistyka kobiecości[2]. Sam termin „feminizm drugiej fali” (ang. second wave feminism) został po raz pierwszy użyty przez Marshę Lear w 1968[3], kiedy ruch był już ukształtowany. Feminizm drugiej fali miał się skończyć wraz z narastaniem wojen seksualnych w ramach ruchu feministycznego (koniec lat 70. XX w.)[4][5][6][7][8], choć czasem jest wyznaczany na lata 90. XX wieku, kiedy pojawił się feminizm trzeciej fali[9].

Drugofalowy feminizm nie był zjawiskiem jednorodnym. W Stanach Zjednoczonych wyróżnić można jego dwa nurty: liberalny i radykalny[3].

Nurt liberalny[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Liberalny feminizm.

Do nurtu liberalnego należały przede wszystkim starsze działaczki różnych organizacji kobiecych, starających się o zmianę sytuacji kobiet w ramach istniejącego systemu społecznego[10]. Działalność ich przyczyniła się do znacznego rozwoju ustawodawstwa dotyczącego równości w miejscu pracy[9].

Klasycznym wyrazem poglądów nurty liberalnego jest książka Betty Friedan Mistyka kobiecości. Autorka opisała w niej własną frustrację wywołaną tradycyjnymi normami społecznymi, które sprowadzają kobiety wyłącznie do ról matki, kochanki i gospodyni domowej. Społeczny wymóg realizacji tych ról ograniczał zdaniem Friedan możliwości rozwoju kobiet i prowadził do zaburzeń psychicznych, utraty poczucia sensu życia, depresji czy alkoholizmu[2]. W 1966 Friedan założyła National Organization for Women, która stała się główną organizacją liberalnego nurtu feminizmu[11].

Nurt radykalny[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Radykalny feminizm.

Celem nurtu radykalnego była całościowa zmiana struktur społecznych w celu wyeliminowania seksizmu i obalenia patriarchatu[12]. Dyskryminacja ze względu na płeć była uznawana za najstarszą formę dyskryminacji i była wiązana z rasizmem i dyskryminacją ze względu na pochodzenie społeczne[12].

Osiągnięcia[edytuj | edytuj kod]

Feminizm drugiej fali doprowadził do wielu zmian społecznych i prawnych.

W 1964 roku w USA uchwalono ustawę o prawach obywatelskich (ang. Civil Rights Act), która m. in. zakazywała dyskryminacji ze względu na płeć w miejscu pracy[13].

Ważnym sukcesem feministek, zarówno tych radykalnych i jak i liberalnych, była liberalizacja prawa aborcyjnego w USA. Działaczki organizowały liczne demonstracje i wywierały presje na władze w celu złagodzenia ustawy. Przyniosło to rezultaty w postaci liberalizacji ustaw w wielu stanach. W 1973 roku Sąd Najwyższy USA w sprawie Roe v. Wade uznał, że jakiekolwiek prawne ograniczenia swobody dokonania aborcji w pierwszych 3 miesiącach ciąży są niezgodne z konstytucją[13].

Istotnymi dokonaniami były także zmiany w zakresie kultury, języka czy świadomości społecznej (np. uświadomienie znaczenia molestowania seksualnego czy przemocy seksualnej)[14].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Thornham 1999 ↓, s. 291.
  2. a b Kuźma-Markowska 2014 ↓, s. 97.
  3. a b Villanueva-Gardner 2006 ↓, s. 207.
  4. Duggan, Lisa, Hunter, Nan D.: Sex wars: sexual dissent and political culture. New York: Routledge, 1995. ISBN 0-415-91036-6.
  5. Hansen, Karen Tranberg, Philipson, Ilene J.: Women, class, and the feminist imagination: a socialist-feminist reader. Philadelphia: Temple University Press, 1990. ISBN 0-87722-630-X. (ang.)
  6. Gerhard, Jane F.: Desiring revolution: second-wave feminism and the rewriting of American sexual thought, 1920 to 1982. New York: Columbia University Press, 2001. ISBN 0-231-11204-1. (ang.)
  7. Leidholdt, Dorchen, Raymond, Janice G: The Sexual liberals and the attack on feminism. New York: Pergamon Press, 1990. ISBN 0-08-037457-3. (ang.)
  8. Vance, Carole S: Pleasure and Danger: Exploring Female Sexuality. Thorsons Publishers. ISBN 0-04-440593-6. (ang.)
  9. a b Feminism, Second Wave. W: International Encyclopedia of the Social Sciences. William A. Darity jr. (red.). T. III. 2008, s. 123. (ang.)
  10. L.J. Rupp: Feminist Movements. W: International Encyclopedia of Social and Behavioral Sciences. Neil J. Smelser; Paul B. Baltes (red.). Paolo Alto-New York: 2001, s. 5471. (ang.)
  11. Villanueva-Gardner 2006 ↓, s. 208.
  12. a b Kuźma-Markowska 2014 ↓, s. 98.
  13. a b D'Emilio 2013 ↓, Second Wave Feminism.
  14. Kuźma-Markowska 2014 ↓, s. 99.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Sylwia Kuźma-Markowska: Druga fala. W: Monika Rudaś-Grodzka: Encyklopedia gender: płeć w kulturze. Warszawa: 2014. ISBN 978-83-7554-816-7.
  • Sue Thornham: Second Wave Feminism. W: Sarah Gamble (red.): The Routledge Companion to Feminism and Postfeminism. London-New York: 1999. ISBN 0-415-24310-6. (ang.)
  • Second Wave Feminism. W: Catherine Villanueva-Gardner: Historical Dictionary of Feminist Philosophy. Lanham, Maryland-Toronto-Oxford: 2006, s. 208. ISBN 0-8108-5346-9. (ang.)
  • John D'Emilio: Intimate Matters: a History of Sexuality in America. Chicago: 2013. ISBN 978-0-226-92381-9. (ang.)