Prawo wyborcze dla kobiet

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Krakowskie sufrażystki manifestują w Dniu Kobiet w 1911

Prawo wyborcze dla kobiet oznacza, że pełnoletnie obywatelki danego kraju mają co najmniej możliwość oddawania głosu w wyborach, w szerszym znaczeniu, że mają te same prawa wyborcze, co mężczyźni[potrzebne źródło].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Walka o prawa wyborcze dla kobiet rozpoczęła się już w XVIII wieku, początkowo prowadzona była przez sufrażystki. Pierwszą "współczesną" wojowniczką o prawa wyborcze kobiet była Olimpia de Gouges, którą ścięto 3 listopada 1793 za przygotowanie w czasie Rewolucji Francuskiej Deklaracji Praw Kobiety i Obywatelki. Przed I wojną światową o prawa wyborcze walczyły sufrażystki.

Pierwszym nowożytnym terytorium, w którym wprowadzono prawo wyborcze dla kobiet było Terytorium Wyoming w Stanach Zjednoczonych. Kobiety mogły tu głosować od 1869 roku.

Na wyspie Man, terytorium brytyjskim o szerokiej autonomii wewnętrznej prawo wyborcze kobiet wprowadzono w 1881 roku. Kolejnym brytyjskim terytorium, które nadało kobietom czynne prawo wyborcze była Nowa Zelandia (1893), zaś bierne prawo wyborcze przyznano im w roku 1919[1]. Rok po politycznym oddzieleniu się od Wielkiej Brytanii w roku 1902 prawo wyborcze dla kobiet wprowadzono w Australii. W ten sposób Australia stała się pierwszym nowożytnym suwerennym państwem z prawem wyborczym dla kobiet.

W Europie kobiety po raz pierwszy mogły głosować w Wielkim Księstwie Finlandii, która prawo wyborcze dla kobiet wprowadziła 1 czerwca 1906. Finlandia była wówczas autonomiczną prowincją rosyjską z własnym parlamentem (Eduskunta), za czasów generał-gubernatora Mikołaja Gerarda. Jednocześnie obywatelki Wielkiego Księstwa Finlandii mogły być wybierane do nowo utworzonego parlamentu prowincji. Po raz pierwszy w historii kobiety uzyskały bierne prawa wyborcze, czyli uzyskały zgodę na kandydowanie.

I wojna światowa znacząco zmieniła sytuację prawną, społeczną i zawodową kobiet. Pod koniec wojny, jak również w pierwszych latach po jej zakończeniu w wielu krajach przyznano kobietom pełne prawa wyborcze.

W Rosji prawa wyborcze kobiety uzyskały po rewolucji lutowej wraz z ustanowieniem republiki parlamentarnej w 1917, ugruntowane w "Rosyjskiej Republice Radzieckiej" i uchwaleniem 10 lipca 1918 roku pierwszej radzieckiej konstytucji. Faktycznie było to jednak "prawo głosowania" wyłącznie na partię rządzącą bolszewików, opozycyjne partie zostały zlikwidowane. Rewolucja bolszewicka ogarniając kolejne kraje tworząc na ich terenach socjalistyczne republiki autonomiczne wprowadzała jednocześnie ustawodawstwo rosyjskie.

W Polsce kobiety uzyskały prawa wyborcze po odzyskaniu suwerenności w 1918, tj. 28 listopada 1918 roku dekretem Tymczasowego Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego. Dekret Naczelnika Państwa o ordynacji wyborczej do Sejmu Ustawodawczego stanowił, iż "Wyborcą do Sejmu jest każdy obywatel Państwa bez różnicy płci" (art. 1) oraz "Wybieralni do Sejmu są wszyscy obywatele (lki) państwa posiadający czynne prawo wyborcze" (art. 7)[2]; postanowienia te zostały utrzymane przez konstytucję marcową.

W kolejnych dziesięcioleciach prawa wyborcze uzyskiwały kobiety w kolejnych państwach:

  • 1893 – Nowa Zelandia (w pełni w 1919)
  • 1902 – Australia (z wyjątkiem rdzennej ludności aż do 1962 roku)
  • 1906 – Finlandia
  • 1908 - Dania (w pełni w 1915)
  • 1913 – Norwegia
  • 1915 – Islandia
  • 1917 – Kanada (w pełni w 1919), Holandia (w pełni w 1919), Rosja, Ukraina, Białoruś, Łotwa, Estonia, Urugwaj (w pełni w 1927)
  • 1918 – Polska, Litwa, Niemcy, Austria, Wielka Brytania (w pełni w 1928), Mołdawia, Azerbejdżan, Armenia[3]
  • 1919 – Belgia (w pełni w 1948), Luksemburg, Węgry, Gruzja
  • 1920 – Stany Zjednoczone (19. poprawka do Konstytucji Stanów Zjednoczonych, wcześniej w zależności od stanu), Albania, Czechosłowacja
  • 1921 – Szwecja
  • 1922 – Irlandia
  • 1924 – Mongolia, Kazachstan, Tadżykistan
  • 1927 – Turkmenistan
  • 1930 – Turcja (w pełni w 1934), Republika Południowej Afryki (tylko dla kobiet pochodzenia europejskiego i azjatyckiego, w pełni w 1994)
  • 1931 – Portugalia, Hiszpania
  • 1932 – Brazylia, Malediwy, Tajlandia
  • 1934 – Kuba
  • 1937 – Filipiny
  • 1939 – Salwador
  • 1944 – Francja, Bułgaria, Jamajka, Bermudy
  • 1945 – Senegal, Togo, Włochy, Jugosławia
  • 1946 – Dżibuti, Gwatemala, Włochy, Rumunia, Japonia, Korea Północna, Liberia, Wietnam, Wenezuela
  • 1947 – Indie, Pakistan, Chiny, Tajwan, Singapur, Malta, Meksyk, Argentyna
  • 1948 – Izrael, Korea Południowa, Niger, Seszele
  • 1949 – Syria, Kostaryka
  • 1950 – Barbados, Haiti
  • 1951 – Nepal
  • 1952 – Boliwia
  • 1954 – Kolumbia
  • 1955 – Peru, Nikaragua, Kambodża, Etiopia
  • 1956 – Egipt, Gabon
  • 1956 – Malezja
  • 1958 – Czad, Nigeria
  • 1959 – Samoa, Tanzania, Tunezja, Madagaskar, San Marino, Brunei
  • 1960 – Cypr, Gambia
  • 1961 – Paragwaj, Rwanda, Burundi, Sierra Leone
  • 1962 – Monako, Algieria, Uganda, Zambia
  • 1963 – Maroko, Iran, Afganistan (do 1996, ponownie od 2001), Kongo, Kenia, Fidżi
  • 1964 – Sudan
  • 1965 – Botswana
  • 1970 – Andora
  • 1971 – Szwajcaria (kanton Appenzell Innerrhoden – dopiero w 1990 roku), Bangladesz
  • 1974 – Jordania
  • 1979 – Palau
  • 1984 – Liechtenstein
  • 1985 – Kuwejt (do 1999, ponownie od 2005)
  • 1989 – Namibia
  • 1997 – Katar
  • 2002 – Bahrajn
  • 2003 – Oman
  • 2005 – Kuwejt
  • 2006 – Zjednoczone Emiraty Arabskie (z ograniczeniami, rozszerzone w wyborach 2011)[4]
  • 2015 – Arabia Saudyjska[5]

Kraje bez praw wyborczych dla kobiet[edytuj | edytuj kod]

W poniżej wymienionych krajach do dzisiaj kobiety nie mają wcale lub mają bardzo ograniczone prawo wyborcze (lista nie obejmuje krajów, w których praw wyborczych nie mają ani mężczyźni, ani kobiety):.

  • Brunei: Brak praw wyborczych dla kobiet.
  • Liban: Ograniczone prawo wyborcze kobiet. Prawo uczestnictwa w wyborach mają kobiety legitymujące się określonym wykształceniem[6]. W przypadku mężczyzn ta zasada nie obowiązuje. Mężczyźni podlegają obowiązkowi wyborczemu, kobiety nie.

Normy międzynarodowe[edytuj | edytuj kod]

Powszechna Deklaracja Praw Człowieka o powszechności praw wyborczych mówi w art. 21. 1. Każdy człowiek ma prawo do uczestniczenia w rządzeniu swym krajem bezpośrednio lub poprzez swobodnie wybranych przedstawicieli. 2. Każdy człowiek ma prawo równego dostępu do służby publicznej w swym kraju. 3. Wola ludu jest podstawą władzy rządu; wola ta wyraża się w przeprowadzanych okresowo rzetelnych wyborach, opartych na zasadzie powszechności, równości i tajności, lub na innej równorzędnej procedurze, zapewniającej wolność wyborów.

Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych w art. 3 zobowiązuje Państwa-Strony do zapewnienia mężczyznom i kobietom równego prawa do korzystania ze wszystkich praw obywatelskich i politycznych wymienionych w niniejszym Pakcie. Art. 25 Każdy obywatel ma prawo i możliwości, bez żadnej dyskryminacji, o której mowa w artykule 2[7], i bez nieuzasadnionych ograniczeń:

a) uczestniczenia w kierowaniu sprawami publicznymi bezpośrednio lub za pośrednictwem swobodnie wybranych przedstawicieli;

b) korzystania z czynnego i biernego prawa wyborczego w rzetelnych wyborach, przeprowadzanych okresowo, opartych na głosowaniu powszechnym, równym i tajnym, gwarantujących wyborcom swobodne wyrażenie woli;

c) dostępu do służby publicznej w swoim kraju na ogólnych zasadach równości.

Konwencja o prawach politycznych kobiet Art. I Kobiety są uprawnione do głosowania we wszelkich wyborach na równych warunkach z mężczyznami bez żadnej dyskryminacji. Art. II Kobiety są wybieralne na równych warunkach z mężczyznami bez żadnej dyskryminacji do wszelkich organów, pochodzących z wyborów publicznych, a przewidzianych w ustawodawstwie krajowym. Art. III Kobiety są uprawnione na równych warunkach z mężczyznami bez żadnej dyskryminacji do piastowania urzędów publicznych i do wykonywania wszelkich funkcji publicznych, przewidzianych w ustawodawstwie krajowym.

Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet w artykule 7 Państwa Strony podejmą wszelkie stosowne kroki, aby zlikwidować dyskryminację kobiet w życiu politycznym i publicznym państwa, a w szczególności aby zapewnić kobietom, na równych z mężczyznami warunkach, prawa:

a) głosowania we wszystkich wyborach i referendach publicznych oraz wybieralności do wszelkich organów wybieranych powszechnie,

b) uczestniczenia w kształtowaniu polityki Państwa i jej realizacji, zajmowania stanowisk publicznych i wykonywania wszelkich funkcji publicznych na wszystkich szczeblach zarządzania,

c) uczestniczenia w organizacjach pozarządowych i stowarzyszeniach zajmujących się sprawami publicznymi i politycznymi Państwa.

Przypisy

  1. Dionisios Sturis: Sufrażystki z wyspy Man. Kobiety Man. Polityka Spółdzielnia Pracy, 2014-05-20. [dostęp 2014-05-31].
  2. Dz.U. 1918 nr 18 poz. 46
  3. Amnesty International Publications: No pride in silence. Countering violence in the family in Armenia (ang.). Amnesty International Publications. [dostęp 2015-05-21].
  4. UAE political system
  5. Wyborcza.pl, wyborcza.pl [dostęp 2016-01-03].
  6. CIA – The World Factbook
  7. Tzn. bez względu na rasę, kolor skóry, płeć, język, religię, poglądy polityczne lub inne, pochodzenie narodowe lub społeczne, sytuację majątkową, urodzenie lub jakiekolwiek inne okoliczności.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]