Simone de Beauvoir

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Simone de Beauvoir
Simone Lucie Ernestine Marie Bertrand de Beauvoir
Simone de Beauvoir
Simone de Beauvoir
Data i miejsce urodzenia 9 stycznia 1908
Paryż
Data i miejsce śmierci 14 kwietnia 1986
Paryż
Miejsce spoczynku cmentarz Montparnasse
Zawód filozof, feministka, pisarka
Narodowość francuska
Rodzice Françoise Brasseur, Georges de Beauvoir
Partner Jean-Paul Sartre
Wikicytaty Simone de Beauvoir w Wikicytatach

Simone de Beauvoir (wym. simɔn: də bovwaʀ), właśc. Simone Lucie Ernestine Marie Bertrand de Beauvoir (ur. 9 stycznia 1908 w Paryżu, zm. 14 kwietnia 1986 tamże) – francuska pisarka, filozof i feministka.

Jedna z pionierek współczesnego feminizmu drugiej fali. Jej książka Druga płeć uznana jest za jedną z klasycznych prac feminizmu[1]. Skandalistka, szokująca opinię publiczną śmiałymi i niezależnymi poglądami oraz stylem życia. Współpracowniczka i partnerka życiowa Jean-Paul Sartre’a.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Lata nauki[edytuj | edytuj kod]

Córka adwokata Georges’a de Beauvoir i Françoise Brasseur, pochodziła ze znanej rodziny arystokratyczno-mieszczańskiej z Verdun. Uczęszczała do szkół w Paryżu, gdzie ujawnił się jej talent pisarski i wybitna inteligencja. Jednak ojciec zawsze ubolewał, że zamiast wymarzonego syna urodziły mu się dwie córki; ten brak akceptacji ze strony ojca (ze względu na jej płeć) wywarł ogromny wpływ na Simone – przyszłą feministkę.

W wieku 14 lat Simone, mimo iż wychowana w tradycyjnej pobożności katolickiej, doszła do wniosku, że Bóg nie istnieje; od tej chwili przyjęła światopogląd ateistyczny. Była to także forma sprzeciwu wobec „zakłamanej moralności mieszczańskiej” jej konserwatywnej rodziny. Później rodzice zawsze potępiali ją za „rozwiązły” i „niemoralny” styl życia.

Po 1918 rodzina de Beauvoir znacznie zubożała; związek rodziców Simone faktycznie uległ rozpadowi.

Simone de Beauvoir wyróżniła się już w liceum. Na Sorbonie uzyskała licencjaty z literatury francuskiej, języka greckiego, łaciny i filozofii. Zdecydowała się poświęcić dalszym studiom w elitarnej École Normale Supérieure (ENS).

Związek z Sartrem[edytuj | edytuj kod]

W École Normale Supérieure na Sorbonie spotkała i zaprzyjaźniła się z Jean-Paulem Sartre’em. W czasie dyskusji w kręgu przyjaciół Beauvoir najbieglej ze wszystkich wytykała mu słabe punkty w rozumowaniu. Jego myśl oddziałuje na mnie z coraz większą mocą. Podziwiam go i jestem mu wdzięczna za to, jak szczodrze się udziela – napisała w swoim dzienniku.

Sartre i Beauvoir należeli do grupy siedemdziesięciu sześciu studentów z całego kraju, którzy w 1929 zdawali niezwykle trudną pisemną część „agrégation” z filozofii. Pomyślny wynik oznaczał dożywotnie zatrudnienie na stanowisku nauczyciela w państwowej szkole średniej. Wyniki egzaminu ogłoszono 30 lipca 1929 – pierwsza lokata przypadła Sartre’owi. Beauvoir, z wynikiem słabszym zaledwie o dwa punkty, była druga. W gronie szczęśliwców były cztery kobiety. To był rekord – dotąd tylko osiem kobiet mogło pochwalić się zdaniem „agrégation” z filozofii. Największy intelektualny sukces tego roku należał do Simone: jako dwudziestojednolatka była najmłodszą w historii laureatką „agrégation”.

Uważa się powszechnie, że to Jean Paul Sartre przemienił Simone de Beauvoir ze statecznej córki francuskiej burżuazji w niezależną myślicielkę. Nie jest to jednak prawda – Sartre jedynie zachęcił ją do tego.

Sartre uważał, że małżeństwo byłoby dla niej pułapką. Podziwiał w Simone rys Walkirii i miał nadzieję, że nigdy go nie straci. Zapewniał Beauvoir, że da jej wszystko, co tylko będzie mógł. Jedyną rzeczą, której nie mógł jej ofiarować, był on sam. Potrzebował wolności. Nie była to obezwładniająca namiętność – przyznała w dzienniku – ale jest to szczęście. Najbardziej ekscytujące było poczucie, że dzięki niemu odnalazła siebie. Sartre nie wspominał o małżeństwie; zamiast tego zaproponował umowę, początkowo na dwa lata. Sartre od początku wyraźnie zaznaczył, że nie jest zainteresowany monogamią. Odradzał to również Simone. Miłość między nimi nazywał konieczną. Byli „tego samego gatunku” i mieli kochać się aż do śmierci, ale nie powinni wyrzekać się miłości „przypadkowych”, czyli drugorzędnych. Sartre wierzył głęboko, że w miłości nie chodzi o posiadanie. Gdy Beauvoir podniosła drażliwy temat zazdrości, odparł, że jeśli będą sobie mówić wszystko, jedno nie poczuje się nigdy wyłączone z życia drugiego. I tak też się stało.

Simone mieszkała w Paryżu w pokoju wynajmowanym od własnej babki, Sartre odbywał służbę wojskową. Gdy przepadł planowany przez Sartre’a wyjazd do Japonii, w marcu 1931 przyjął miejsce w liceum w Hawrze. Tydzień później Simone dowiedziała się, że przydzielono ją do szkoły w Marsylii. Gdyby zostali małżeństwem, dostaliby posady w jednym mieście. Beauvoir wiedziała, co Sartre naprawdę myśli o małżeństwie. Wiedziała, że Sartre przechodzi kryzys. Rozwiały się jego marzenia o pracy w egzotycznym miejscu i groziło mu wieloletnie nauczanie na prowincji. Przejście do kategorii ludzi żonatych byłoby jeszcze jednym wyrzeczeniem – napisała Simone – najbardziej elementarna przezorność zakazywała mi wyboru przyszłości, którą mogłyby zatruć [wyrzuty sumienia]. Simone wybrała przyszłość mniej konwencjonalną. Zrewidowali swój dwuletni pakt. Przedłużyli go na całe życie.

W 1931 nauczała w liceum w Rouen, gdzie zaprzyjaźniła się z jedną ze swoich uczennic, mieszkających w internacie – Olgą Kossakiewicz. Siedemnastoletnia Olga była zauroczona swoją dwudziestotrzyletnią panią profesor od filozofii – młodą, piękną i, w przeciwieństwie do reszty nauczycielek, zawsze umalowaną i elegancką. Panna de Beauvoir tryskała energią i sprawiała wrażenie osoby, która wie wszystko i przeczytała wszystko. Dla Olgi, która w internacie czuła się jak w potrzasku, nauczycielka była oknem na świat. W październiku 1935 za zgodą rodziców Olgi Sartre i Beauvoir wynajęli dla Kossakiewicz pokój. Takie były początki „tria” Ich relacje nabrały nowego charakteru – zostały kochankami. Sartre uwodził Olgę od dawna, a teraz stał się jej mentorem. Z czasem do towarzystwa dołączył Jacques-Laurent Bost[2].

Dopiero w 1939 de Beauvoir i Sartre przenieśli się do Paryża. W 1943 de Beauvoir opublikowała swoją pierwszą książkę L’Invitée, która opisuje jej kuriozalny „czworokąt uczuciowy”. Ta skandalizująca książka odniosła sukces. Jednocześnie usunięto de Beauvoir z zawodu nauczycielki z powodu związku homoseksualnego z jedną z jej uczennic. Podjęła pracę w radiu.

Z Sartre’em i Albertem Camusem założyli gazetę Les Temps modernes, której celem było propagowanie egzystencjalizmu poprzez współczesne dzieła literackie. De Beauvoir publikowała artykuły, wyrażające jej zaangażowanie dla ateizmu i komunizmu. Stała się sławna i bogata, odbyła liczne podróże, m.in. do Chile, Chin i ZSRR (gdzie poznała takich ludzi jak: Fidel Castro, Che Guevara, Mao Zedong, Richard Wright). W USA zakochała się w pisarzu Nelsonie Algrenie (zachowało się 300 miłosnych listów do niego). De Beauvoir została pochowana z pierścionkiem od Algrena na ręku.

Działaczka i feministka[edytuj | edytuj kod]

W 1949 jej najważniejsze dzieło, Druga płeć (Le Deuxième sexe), odniosło ogromny sukces: w ciągu pierwszego tygodnia sprzedano ponad 20 000 egzemplarzy. Książka zyskała jednak akceptację uczonych, w tym antropologa Claude Lévi-Straussa. Druga płeć stała się jednym z głównych dzieł drugofalowego feminizmu. Na jej podstawie ufundował się nurt feminizmu egzystencjalnego[3] (kontynuowany m.in. przez Élisabeth Badinter). Druga płeć jest jednak ważna dla całej filozofii feministycznej.

Książka ta analizuje podporządkowaną mężczyznom sytuację kobiet w społeczeństwie, bada przyczyny m.in. religijne, biologiczne i cywilizacyjne. Często cytuje się jej słowa: Nie rodzimy się kobietami – stajemy się nimi[4]. Największy skandal wywołały poglądy de Beauvoir na temat macierzyństwa (sama nigdy nie chciała mieć dzieci), aborcji (której kilkakrotnie się poddała) oraz małżeństwa (porównała je do prostytucji). Książka de Beauvoir w znacznym stopniu przyczyniła się do legalizacji aborcji we Francji.

W 1954 otrzymała nagrodę Goncourtów za książkę Mandaryni (Les Mandarins), opisującą jej związek z Nelsonem Algrenem.

Od 1958 tworzyła kolejne książki na motywach autobiograficznych. W 1964 poznała studentkę filozofii Sylvie Le Bon, którą uznała za „duchową córkę” i adoptowała. Aktywnie uczestniczyła w protestach przeciwko wojnie w Algierii i za legalizacją aborcji.

W książce La Cérémonie des adieux, opisała ostatnie chwile swojego partnera z szokującymi szczegółami; nie wahała się także krytykować go.

Zmarła w 1986. Została uroczyście odprowadzona przez tłumy kobiet i pochowana obok Sartre’a na cmentarzu Montparnasse w Paryżu.

Najważniejsze dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • L’Invitée (Zaproszona), 1943
  • Le Sang des autres (Cudza krew), 1945
  • Tous les hommes sont mortels (Wszyscy jesteśmy śmiertelni), 1946
  • L’Existentialisme et la Sagesse des nations (Egzystencjalizm i mądrość narodów), 1948
  • Le Deuxième sexe (Druga płeć), 1949
  • Les Mandarins (Mandaryni), 1954
  • Mémoires d’une jeune fille rangée (Pamiętnik statecznej panienki), 1958
  • La Force de l'âge (W sile wieku), 1960
  • La Force des choses (Siłą rzeczy), 1963
  • La Femme rompue (Kobieta zawiedziona), 1968
  • Quand prime le spirituel (Kiedy duchowość dominuje), 1979

Przypisy

  1. Rosemarie Putnam Tong: Myśl feministyczna. Wprowadzenie. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002, s. 229. ISBN 83-01-13907-2.
  2. „Et Beauvoir aima le petit Bost”, www.lexpress.fr, 1 lipca 2004.
  3. Rosemarie Putnam Tong: Myśl feministyczna. Wprowadzenie. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002, s. 229-254. ISBN 83-01-13907-2.
  4. Simone de Beauvoir: Druga płeć. Warszawa: Jacek Santorski & Co., s. 299. ISBN 978-83-88875-61-8.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Anna Nasiłowska, Jean Paul Sartre i Simone de Beauvoir, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2006.
  • Hazel Rowley, Opowieść o Simone de Beauvoir i Jean-Paulu Sartrze, Wydawnictwo Jacek Santorski.