Franz Theodor Csokor

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Franz Theodor Csokor (ur. 6 września 1885 w Wiedniu, zm. 5 stycznia 1969 tamże) – austriacki literat i dramaturg, zaliczany do kierunku ekspresjonizmu.

Pochodził z zamożnej, mieszczańskiej rodziny węgierskiej, nazwisko „Csokor” oznacza bukiet kwiatów. W młodości mieszkał w miasteczku Mödling w pobliżu Wiednia, tam ukończył szkołę średnią. Studiował historię sztuki, lecz studiów nie ukończył. Już przed I wojną światową stworzył pierwsze sztuki teatralne. Lata 1913-1914 spędził w Petersburgu. Został powołany do armii austrowęgierskiej i zatrudniony w archiwum wojskowym w Wiedniu.

W latach 1922-1928 był zatrudniony jako dramaturg w wiedeńskich teatrach Raimundtheater i Volkstheater.

Jako zdecydowany przeciwnik narodowego socjalizmu w roku 1933 podpisał na kongresie PEN-klubów w Dubrowniku oświadczenie, sprzeciwiające się podporządkowaniu niemieckiej sceny literackiej władzy hitlerowskiej i wykluczeniu z niej pisarzy żydowskich.

W roku 1938, po Anschlussie Austrii wyemigrował do Polski, gdzie znalazł schronienie w domu Jana Effenbergera-Śliwińskiego. Przeżył we wrześniu 1939 bombardowanie Warszawy i przez Bukareszt dostał się do Jugosławii, gdzie w roku 1941 przeżył bombardowanie Belgradu. Schronił się na dalmatyńskiej wyspie Korčula, znajdującej się pod władzą Chorwatów, później okupowanej przez Włochów. Po upadku Benito Mussoliniego w roku 1943 w ucieczce przed Niemcami dzięki pomocy partyzantów dostał się do Bari w wyzwolonej części Włoch, później w wyzwolonym Rzymie doczekał 1945 końca wojny. Został zatrudniony tam przez BBC i powrócił do Austrii 1946 w brytyjskim mundurze. W roku 1947 został wybrany na prezesa austriackiego PEN-klubu, 1968 na wiceprezesa międzynarodowego PEN-klubu. Państwo austriackie nadało mu honorowy tytuł profesora.

Od roku 1970 austriackie Centrum PEN Nadaje dorocznie nagrodę literacką jego imienia.

Dzieła (wybór)[edytuj | edytuj kod]

Sztuki teatralne[edytuj | edytuj kod]

  • Die rote Straße (Czerwona ulica), 1918
  • Die Stunde des Absterbens (Godzina umierania), 1919
  • Gesellschaft der Menschenrechte (Towarzystwo praw człowieka), 1929
  • Besetztes Gebiet (Okupowany obszar), 1930
  • 3. November 1918 (3 listopada 1918), 1936
  • Gottes General (Generał Boga), 1939;
  • Kalypso, 1942
  • Der verlorene Sohn (Zagubiony syn), 1943.
  • Cäsars Witwe (Wdowa Cezara), 1954
  • Pilatus (Piłat), 1954
  • Hebt den Stein ab (Podnieście kamień), 1957
  • Jadwiga, 1966
  • Der tausendjährige Traum (Tysiącletni sen), 1966
  • Alexander, 1969
  • Der Kaiser zwischen den Zeiten (Cesarz między czasami), 1969

Proza[edytuj | edytuj kod]

  • Hildebrands Heimkehr, eine deutsche Sage (Powrót Hildebranda, niemiecka saga), 1905
  • Schuß ins Geschäft (Der Fall Otto Eißler) (Przypadek Otto Eislera), 1925
  • Über die Schwelle (Przez próg), opowaidania, 1937
  • Der Schlüssel zum Abgrund (Klucz do przepaści), powieść, 1955
  • Der zweite Hahnenschrei (Drugie pianie koguta), opowiadania, 1959
  • Ein paar Schaufeln Erde (Kilka łopat ziemi), Opowiadania, 1965

Liryka[edytuj | edytuj kod]

  • Die Gewalten (Moce), 1912
  • Der Dolch und die Wunde (Sztylet i rana), 1917
  • Ewiger Aufbruch (Wieczne odejście), 1926
  • Das schwarze Schiff (Czarny statek), 1945, 1947; 1993
  • Immer ist Anfang (Zawsze jest początek), 1952

Autobiografie[edytuj | edytuj kod]

  • Als Zivilist im polnischen Krieg (Jako cywil na polskiej wojnie), 1940
  • Als Zivilist im Balkankrieg (Jako cywil na wojnie bałkańskiej), 1947
  • Auf fremden Straßen. 1939–1945 (Na obcych drogach), 1955
  • Zeuge einer Zeit: Briefe aus dem Exil 1933 – 1950 (Świadek czasu. Listy z azylu), 1955

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]