Przejdź do zawartości

Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach
Ilustracja
Siedziba teatru; widok z Rynku (2026)
Typ teatru

teatr dramatyczny

Kierownictwo
artystyczne

Robert Talarczyk

Data powstania

1907

Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Lokalizacja

Rynek 10, 40-003 Katowice

Położenie na mapie Katowic
Mapa konturowa Katowic, u góry znajduje się punkt z opisem „Teatr Śląski”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Teatr Śląski”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Teatr Śląski”
Ziemia50°15′35″N 19°01′23″E/50,259639 19,023083
Strona internetowa

Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach – instytucja kultury województwa śląskiego z siedzibą w Katowicach przy Rynku 10, będąca największą sceną dramatyczną Górnego Śląska.

Na trzech scenach (Dużej, Kameralnej, w Malarni) teatr prezentuje dorobek polskiej i światowej literatury, zarówno klasycznej, jak i współczesnej. Swoje prapremiery miały tu dramaty napisane w etnolekcie śląskim oraz adaptacje ważnych dla Górnego Śląska i regionalnej tożsamości tekstów (Polterabend Stanisława Mutza w reż. Tadeusza Bradeckiego, Piąta strona świata Kazimierza Kutza w reż. Roberta Talarczyka, Czarny ogród Małgorzaty Szejnert w adaptacji Krzysztofa Kopki i reżyserii Jacka Głomba czy Western Artura Pałygi w reż. Roberta Talarczyka). Jeszcze przed II wojną światową, w 1928 roku, swoją prapremierę miało tu Wesele na Górnym Śląsku Stanisława Ligonia, a jednym z pierwszych powojennych spektakli był Lompa Kazimierza Gołby.

Historia

[edytuj | edytuj kod]

Teatr Miejski (1907–1922)

[edytuj | edytuj kod]
Archiwalne, czarno-białe zdjęcie wykonane w kierunku narożnika teatru. Budynek różni się od obecnego - po bokach tympanonu ma szerokie słupy z płaskorzeźbami. Przed wejściem stoją wysokie latarnie i donice z ozdobną zielenią. Z lewej strony rosną niewysokie drzewa.
Gmach Teatru Miejskiego na pocztówce autorstwa Maxa Steckla (przed 1939)

Decyzja o budowie Teatru Miejskiego (niem. Stadttheater[1]) została podjęta w 1898 roku[2]. Wówczas też zaczęto gromadzić fundusze na potrzeby jego budowy, gdyż państwo zapewniało jedynie 1/3 wymaganych środków[3] – sfinansowano ją dzięki subwencji państwa (160 tys. marek) i miasta (475 tys. marek) oraz środkom prywatnym (65 tys. marek)[4]. Zdecydowano, że gmach powstanie po wschodniej stronie późniejszego Rynku. Prace budowlane trwały w latach 1906–1907[5][2].

2 października 1907 roku premierą Wilhelma Tella Friedricha Schillera uroczyście zainaugurowano działalność teatru[6][7], a aktorzy złożyli uroczyste przyrzeczenie, iż ze sceny tej nigdy nie padną polskie słowa[8]. Pierwszym dyrektorem placówki został Emanuel Raul[6], który został wybrany w wyniku konkursu sposób dziewięciu kandydatów[9].

W pierwszych latach działalności obok sztuk dramatycznych wystawiono farsy i komedie, opery i operetki. Na scenie gościli m.in.: Irene Triesch(inne języki), Rudolph Schildkraut(inne języki) i William Büller(inne języki)[10].

Gdy w 1913 roku kierownictwo Teatru Miejskiego objął Hugo Lischka i jego żona Rosa Lischka-Raul, w repertuarze znalazły się niemal wyłącznie operetki, a gościnne zespoły teatralne coraz rzadziej występowały w Katowicach[10].

Teatr Polski i Teatr im. Stanisława Wyspiańskiego (1922–1945)

[edytuj | edytuj kod]
Czarno-białe zdjęcie przedstawiające tablicę pamiątkową przymocowaną do ściany. W górnej połowie tablicy jest wyrzeźbiona męska twarz. Mężczyzna ma wysokie czoło, rzadkie włosy i wydatne łuki brwiowe. Jest lekko uśmiechnięty. Poniżej napis drukowanymi literami: dyrektor teatru w latach 1927 1939 Marian Sobański, twórca narodowej sceny polskiej na Górnym Śląsku. W 65 rocznicę nadania teatrowi imienia Stanisława Wyspiańskiego.
Marian Sobański – tablica pamiątkowa

Po I wojnie światowej i formalnym włączeniu Katowic do Polski w 1922 roku[11] władze miasta przekazały gmach teatru w bezpłatną dzierżawę Towarzystwu Przyjaciół Teatru Polskiego[12]. Samo towarzystwo zostało zawiązane 15 lipca 1922 roku z inicjatywy Feliksa Bocheńskiego, którego został pierwszym prezesem. Na swym pierwszym posiedzeniu zarząd towarzystwa postanowił utworzyć w Katowicach zawodową szkołę teatralną pod nazwą Teatr Polski w Katowicach[13][14].

Pierwszym dyrektorem Teatru Polskiego został Tadeusz Wierzbicki[13] – wyłoniono go w drodze konkursu zorganizowanego przez Towarzystwo Przyjaciół Teatru Polskiego w sierpniu 1922 roku. W krótkim czasie zaangażował on aktorów i śpiewaków, a także zorganizował chór, balet i orkiestrę[8].

7 października 1922 roku, dzięki działaniom towarzystwa, przedstawieniem Królewskiego jedynaka Lucjana Rydla zainaugurowała swoją działalność scena dramatyczna Teatru Polskiego, a w dniu następnym, premierą Halki Stanisława Moniuszki scena operowa[15][7]. W pierwszym sezonie wystawiono łącznie 22 komedie i dramaty oraz 10 spektakli muzycznych[15]. W latach 20. XX wieku Teatr Polski miał łącznie dwie sceny – dramatyczną i operową. Ta druga była utrzymywana na wysokim poziomie artystycznym[13], lecz została zlikwidowana z powodów finansowych w 1932 roku[3].

Przedstawienie Przeprowadzka w Teatrze Polskim w Katowicach; widoczni od lewej: Stanisław Grolicki, Mieczysław Szpakiewicz, Klementyna Zastrzeżyńska i Wacław Zastrzeżyński (1936)
Sztuka Królowa przedmieścia, grana w siedzibie Teatru Polskiego (1936)

W początkowym okresie (od 1923 roku) razem z Teatrem Polskim działał nadal teatr niemiecki: na mocy umowy z niemieckim Towarzystwem Teatralnym otrzymywało ono scenę do dyspozycji na mniej więcej 30% dni przedstawień[12]. Frekwencja na polskich spektaklach początkowo była jednak słaba, a publiczność, również ta mówiąca po polsku, wolała kina, w których nadal wyświetlano filmy po niemiecku. Ówczesna polska prasa krytykowała to jako „brak patriotyzmu”[16].

W pierwszych sezonach działalności Teatru Polskiego odbywały się 2-3 razy w miesiącu, pospiesznie przygotowywane premiery oraz panowała duża fluktuacja zespołu artystycznego i kierowniczego. Stabilizację osiągnięto dopiero po 1926 roku, po zapewnieniu przez wojewodę śląskiego Michała Grażyńskiego trwałego mecenatu i ostatecznie po objęciu dyrekcji teatru przez Mariana Sobańskiego w 1927 roku[17]. Był to śpiewak operowy, który okazał się zdolnym zarządcą, a także polepszyły się warunki finansowe teatru. Funkcję dyrektora pełnił aż do wybuchu II wojny światowej[13].

Teatr Polski wielokrotnie jeździł ze spektaklami na niemiecką część Górnego Śląska. 28 kwietnia 1929 roku artyści i dyrekcja padli ofiarą pobicia przez bojówki niemieckie podczas występu w Opolu, w efekcie tego kilkadziesiąt osób odniosło obrażenia, w tym dwie doznały trwałego uszczerbku na zdrowiu. Napaści Niemców na członków teatru miały miejsca także w późniejszych latach podczas wyjazdowych występów, choć na mniejszą skalę[18].

W latach 30. XX wieku w Teatrze Polskim wystawiano jedynie repertuar dramatyczny, a także sztuki górnośląskich autorów: Jana Nikodema Jaronia, Emanuela Imieli, Kazimierza Gołby, Zofii Kossak i Adama Bunscha[13]. Dużym powodzeniem cieszyło się widowisko ludowe Wesele na Górnym Śląsku, które grano na ponad stu spektaklach. Na deskach Teatru Polskiego występowało wielu wybitnych aktorów, m.in.: Wanda Siemaszkowa, Irena Kwiatkowska, Helena Rozwadowska, Kazimierz Brandt, Marian Godlewski, Marian Jastrzębski, Jan Kochanowicz, Kazimierz Opaliński czy Stefan Śródka[19].

Gmach obecnego Teatru Śląskiego im. Stanisława Wyspiańskiego w okresie niemieckiej okupacji (1939–1945)

17 września 1936 roku Teatr Polski w Katowicach przemianowano na Teatr im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach[19][20], co uczczono w dniu 17 września premierą Wyzwolenia tegoż autora w reżyserii Leopolda Kielanowskiego[21], a 7 października 1937 roku w foyer gmachu teatru odsłonięto popiersie patrona instytucji dłuta Wincentego Chorembalskiego[20].

Po agresji III Rzeszy i ZSRR na Polskę we wrześniu 1939 roku, w latach 1939–1945 teatr ponownie funkcjonował jako niemiecki[22].

We wrześniu 1945 roku teatr, działający już przez kilka miesięcy pod kierownictwem Karola Adwentowicza i Wilama Horzycy, stał się przystanią dla zespołu Polskiego Teatru Dramatycznego ze Lwowa (nie tylko dla aktorów np. Zygmunta Wilczkowskiego, ale też pracowników zaplecza sceny)[23].

Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego (od 1945)

[edytuj | edytuj kod]

6 października 1945 roku placówkę przemianowano na Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach[24], a jej dyrektorem został Bronisław Dąbrowski. W tym okresie na scenie występowali tu między innymi Krystyna Feldman i Aleksander Bardini[23]. Pierwszą premierą po wojnie było przedstawienie Aleksandra Fredry Zemsta[25], która odbyła się 2 kwietnia 1945 roku[26].

W latach 40. i 50. XX wieku na scenie Teatru Śląskiego występowali m.in.: Tadeusz Łomnicki, Irena Kwiatkowska, Gustaw Holoubek czy Józef Para[27]. W 1954 roku, kiedy w polskich teatrach rozpoczął się okres większej swobody w doborze repertuaru, dyrektorem artystycznym Teatru Śląskiego został Gustaw Holoubek, 31-letni wówczas aktor, który pełnił tę rolę do 1956 roku[28]. Jako przeciwnik tzw. czwartej ściany i teatru realistycznego, zaczął zapraszać do współpracy artystów-plastyków pozostających poza oficjalnym, dominującym nurtem w teatrach repertuarowych. Spektakle przygotowywali tu m.in.: Tadeusz Kantor, Kazimierz Mikulski czy Wiesław Lange[29].

Holoubek z powodów zdrowotnych (cierpiał na gruźlicę) podał się do dymisji[30][31], a jego miejsce zajął dotychczasowy reżyser Teatru Narodowego w Warszawie, bliski współpracownik Leona Schillera, Józef Wyszomirski. Zwrócił on teatr w kierunku współczesnej literatury polskiej i światowej[32]. W 1957 roku swój spektakl dyplomowy, a więc oficjalny reżyserski debiut, zrealizował tu Jerzy Jarocki, wystawiając Bal Manekinów Brunona Jasieńskiego. Jarocki był związany z Teatrem Śląskim jako etatowy reżyser do 1962 roku, wystawiając tu 14 realizacji, w tym m.in. Policję, która była jego pierwszym scenicznym spotkaniem z tekstem Sławomira Mrożka[29][33].

W latach 60. XX wieku Teatr Śląski zaczął tracić swoją pozycję jednej z czołowych polskich scen. Było to związane z polityką władz wojewódzkich, które nie chciały teatru artystycznego, a stawiały na „teatr dla mas” i lekki repertuar (to właśnie wtedy realizowana była „Akcja – milion”, mająca na celu zgromadzenie we wszystkich teatrach Górnego Śląska miliona widzów rekrutujących się z klasy robotniczej). Dyrektorzy i kierownicy artystyczni katowickiej sceny zmieniali się często, a zbyt śmiałe realizacje, decyzją władz wojewódzkich, były zdejmowane z afisza, co również nie pozwoliło na utrzymanie dobrej opinii wśród ogólnopolskiej krytyki[29].

Ważną próbę odbudowy renomy Teatru Śląskiego podjął Mieczysław Górkiewicz, który kierował nim w latach 1967–1971[28], po wcześniejszej udanej dyrekcji w Teatrze Polskim w Bielsku-Białej. Jego planem było utworzenie w Katowicach „śląskiej sceny narodowej”. W tym celu zapraszał do współpracy zdolnych i znaczących realizatorów, takich jak np. Józef Szajna, Jerzy Kreczmar czy Lidia Zamkow[29].

Po jego dyrekcji teatrem kierowali m.in. Ignacy Gogolewski (1971–1974) czy Józef Para (1975–1977)[28]. Skierowali oni Teatr Śląski na tory teatru literackiego, stawiając na repertuar zrozumiały i prosty, reprezentujący uznane wartości i odpowiadający gustom tzw. przeciętnego widza. Spektakle podporządkowane były wystawianym tekstom, odtwarzając m.in. logikę konstrukcji fabuły oraz realia historyczne (wiązało się to z odrzuceniem literatury współczesnej i zwróceniem się ku klasyce). Siłą teatru pozostał natomiast zespół aktorski, który doskonale radził sobie z kolejnymi realizacjami, zyskując przychylną opinię krytyki[29].

Kierunek teatru literackiego kontynuowany był przez kolejne dyrekcje w latach 80. i 90. XX wieku, kiedy to katowicką sceną kierowali Jerzy Zegalski (1981–1992)[29], a później Bogdan Tosza (1992–2003)[34]. Obaj stawiali na repertuar eklektyczny, otwarty na każdego widza, niezbyt awangardowy i eksperymentalny, a bardziej oddany tradycjom teatralnych konwencji. W tym czasie spektakle przygotowywali tu m.in. Kazimierz Kutz, Maciej Wojtyszko, Krzysztof Babicki czy Anna Polony[29]. Tendencję tę próbował przełamać Henryk Baranowski, kierujący Teatrem Śląskim w latach 2003–2006[34]. Okres jego dyrekcji charakteryzował teatr poszukujący współczesnych treści, odwołujący się do poetyki surrealizmu, groteski i postmodernizmu[29].

Spektakl Kamienie Teatru Śląskiego w Katowicach (2016)

W 2005 roku dyrektorem naczelnym Teatru Śląskiego została Krystyna Szaraniec[35] związana z nim od 1979 roku jako zastępca dyrektora[36] (odpowiedzialna m.in. za organizację i koordynację generalnego remontu budynku Teatru Śląskiego w latach 1997–2000, inicjatorka powstania Rady Gospodarczej, zrzeszającej prywatnych przedsiębiorców wspierających finansowo teatr)[29]. W 2007 roku teatr został laureatem Nagrody im. Wojciecha Korfantego[37].

W latach 2007–2013 dyrektorem artystycznym Teatru Śląskiego był Tadeusz Bradecki (w latach 1990–1996 kierujący Starym Teatrem w Krakowie), który wygrał konkurs ogłoszony na to stanowisko. Zaprosił on do pracy w Katowicach m.in. Rudolfa Zioło, Katarzynę Deszcz, Tomasza Mana, Gabriela Gietzky’ego, Jarosława Tumidajskiego czy Attilę Keresztesa. W repertuarze pojawiła się współczesna polska dramaturgia, choć nie brakowało również tytułów z kanonu klasyki polskiej i światowej[29].

W 2013 roku funkcję dyrektora naczelnego i artystycznego zaczął pełnić Robert Talarczyk, który wygrał konkurs na to stanowisko[38]. W latach 2013–2015 realizował on w Teatrze Śląskim cykl „Śląsk święty / Śląsk przeklęty”, w którym za pomocą teatralnego języka próbowano przepracować temat śląskiej tożsamości oraz regionalnej historii. W tym celu zapraszani byli znaczący teatralni reżyserzy, jak np. Jacek Głomb, Ewelina Marciniak, Ingmar Villqist czy Nikołaj Kolada[29]. W 2014 roku jako dramaturg zaczął pracę tu również Artur Pałyga[39].

W 2015 roku została otwarta scena w Galerii Katowickiej[40][41], a powstała w ramach prowadzonego przez Galerię Katowicką projektu Wyższy Poziom. Na Scenie w Galerii odbywały się premiery, spektakle, spotkania i warsztaty, a jej widownia mieściła 200 osób. Stała się pierwszym teatrem w Polsce w centrum handlowym[42]. Została zlikwidowana w 2022 roku[43].

W 2022 Teatr został odznaczony Brązowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”[44].

Dyrektorzy

[edytuj | edytuj kod]
Emanuel Raul, pierwszy dyrektor Teatru Miejskiego w Katowicach (1907–1913)
Marian Sobański, dyrektor Teatru Polskiego w latach (1927–1939)

Dyrektorzy Teatru Miejskiego:

Dyrektorzy Teatru Polskiego / Teatru im. Stanisława Wyspiańskiego:

Dyrektorzy Teatru Śląskiego im. Stanisława Wyspiańskiego:

Zdjęcie wykonane ze sceny w kierunku na widownię. Scena otwiera się na widownię szerokim, ciemnym łukiem, od góry podwieszone są do niego reflektory. Na jasno oświetlonej widowni znajdują się rzędy czerwonych krzeseł. Ponad nimi są dwa poziomy balkonów. Do górnego balkonu, na całej jego długości, umocowane są reflektory.
Widownia Dużej Sceny (2022)
Zdjęcie kolorowe przedstawiające otwór bramy w kamienicy. Otwór jest prostokątny, brama szeroko otwarta do wewnątrz. Przez otwór widać przejazd na wewnętrzne podwórze. Otwór ujęty jest w dwa pilastry, u góry ozdobiony półokrągłym naczółkiem. Powyżej jest fragment okna. Nad wejściem napis: Scena w malarni i logo teatru. Wjazd do bramy wybrukowany kostką.
Scena w Malarni (2022)
  • Scena Duża – mieści na widowni 438 osób[48] na parterze i dwóch balkonach[43].
  • Scena Kameralna – powstała w 1981 roku[49] w miejsce wcześniejszej Małej Sceny, która spłonęła[43]; jej widownia mieści 88 osób[48]; przeznaczona jest przede wszystkim do prezentacji małoobsadowych spektakli[43].
  • Scena w Malarni – utworzona w listopadzie 1992 roku[49] w siedzibie dawnej loży masońskiej (ul. Teatralna 2)[46], ponownie otwarta po generalnym remoncie w marcu 2012 roku przy okazji nadania doktoratu honoris causa przez Uniwersytet Śląski Sławomirowi Mrożkowi[43]; na widowni mieści się 95 osób[48].

Działalność teatru

[edytuj | edytuj kod]
Prosta grafika, czerwona na białym tle. Pośrodku są trzy różnej wielkości sześciokąty umieszczone koncentrycznie. Każdy kolejny jest nieco obrócony w stosunku do poprzedniego. Pod znakiem znajduje się napis Teatr Śląski. Napis wykonany jest dużymi literami. Niektóre litery są jakby niedokończone
Logo Teatru Śląskiego (2022)

Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach jest największą sceną dramatyczną na Górnym Śląsku[50]. Przedstawia zarówno propozycje własne, jak i spektakle z kraju i zagranicy[49]. Oprócz działalności repertuarowej organizuje także spotkania, debaty i wydarzenia poświęcone kulturze oraz tożsamości regionu, m.in. „Śląski Stół”[51].

Jednym z priorytetów Teatru Śląskiego jest dostępność kultury – regularnie prezentowane są spektakle z napisami w języku angielskim, tłumaczeniem na polski język migowy oraz audiodeskrypcją[52]. Konsekwentnie wspiera także rozwój młodych twórców. W 2013 roku zainicjowano projekt „KatoDebiut”[49], umożliwiający realizację profesjonalnego spektaklu debiutującym twórcom wyłanianym w konkursie. W 2024 roku zaczął funkcjonować również program WyspianKiss, którego celem stało się tworzenie przestrzeni do współpracy i twórczego dialogu między początkującymi dramatopisarzami, reżyserami a instytucją[53].

Instytucja jest współorganizatorem Ogólnopolskiego Festiwalu Sztuki Reżyserskiej „Interpretacje”[54]. Od lat organizuje także Międzynarodowy Festiwal „Open The Door”[55], prezentujący spektakle z różnych stron świata i poświęcony idei otwartości oraz dostępności teatru. Od 2004 roku przy Teatrze Śląskim działa również Studium Aktorskie[47], funkcjonujące od 2016 roku jako Szkoła Aktorska Teatru Śląskiego[56].

Teatr Śląski aktywnie uczestniczy także w życiu miasta Katowice. Latem plac przed budynkiem zamienia się w przestrzeń spotkań mieszkańców podczas cyklu tanecznych wieczorów „Roztańczony Wyspiański”, które gromadzą miłośników muzyki i tańca[57].

Jednym z najważniejszych kierunków artystycznych Teatru Śląskiego jest rozwój repertuaru w etnolekcie śląskim. Do najgłośniejszych realizacji należą Tkocze Gerharta Hauptmanna w reżyserii Mai Kleczewskiej. Spektakl zdobył w 2026 roku Grand Prix Festiwalu Boska Komedia oraz trzy nagrody aktorskie: dla Aleksandry Bernatek, Grażyny Bułki i Marcina Gawła[58].

Istotnym wydarzeniem był również spektakl Godej do mie w reżyserii Roberta Talarczyka, który doczekał się ekranizacji[59]. Koproducentami produkcji są TVP3 Katowice oraz Instytucja Filmowa „Silesia-Film”. Film powstał przy wsparciu Śląskiego Funduszu Filmowego finansowanego przez samorząd województwa śląskiego[60][59].

W maju 2026 miała miejsce premiera Tragedyji Hamleta, ksiyncia Dynymarku Williama Shakespeare’a w reżyserii Roberta Talarczyka, w śląskim przekładzie Mirosława Syniawy[61]. Jak mówi Robert Talarczyk: „Stoję na pustej scenie Teatru Śląskiego i patrzę na wielkie serce z węgla, które jarzy się krwawą smugą. To serce naszego śląskiego Hamleta. Pierwszego na świecie, który godo w tym nieistniejącym oficjalnie języku”[62]. W lipcu 2026 roku spektakl został nominowany do nagrody Złotego Yoricka podczas 30. Festiwalu Szekspirowskiego w Gdańsku[63].

Od lat 90. XX wieku w przestrzeni teatru działa Galeria Foyer, prezentująca twórczość współczesnych artystów sztuk wizualnych. Swoje prace pokazywali tu m.in. Jerzy Duda-Gracz, Edward Dwurnik, Günter Grass, Pol Leurs, Jacek Rykała i Tomiyuki Sakuta[46].

Siedziba

[edytuj | edytuj kod]

Siedziba Teatru Śląskiego im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach mieści się w gmachu przy Rynku 10[5]. Budynek teatru w stylu neoklasycystycznym zaprojektował rządowy mistrz budowlany Carl Moritz, autor projektów opery w Kolonii i teatrów w Barmen, Dürrn oraz Bochum. Budowę teatru na miejscu pierwszego katowickiego ratusza[64] rozpoczęto w 1906 roku, a oddano do użytku w 1907 roku[5][2]. Znajdowało się w nim pierwotnie 800 miejsc dla widowni[5].

Szczyt fasady budynku ozdobiono płaskorzeźbami umieszczonymi po obu stronach tympanonu, nawiązującymi do scen z Pierścienia Nibelunga, a schody prowadzące do wejścia pierwotnie zostały ozdobione okazałymi latarniami[5][2]. Na tympanonie widniał napis w języku niemieckim Deutschem Wort – deutscher Art (pol. Niemieckiemu słowu – niemieckiej sztuce)[6].

Fasadę budynku wielokrotnie przebudowywano: w okresie międzywojennym usunięto płaskorzeźby[7], a na początku lat 70. XX wieku zdemontowano rzeźby stojące w niszach pomiędzy oknami oraz przebudowano schody, likwidując ozdobne latarnie[5]. W 1976 roku na frontowym tympanonie, na wstędze, na której był niemiecki napis, umieszczono tekst o treści: Teatr im. St. Wyspiańskiego[26].

30 grudnia 1991 roku gmach wpisano do rejestru zabytków nieruchomych[26]. Po mającym miejsce na przełomie XX i XXI wieku gruntownym remoncie budynku wróciły stojące w niszach rzeźby[5]. Już w XXI wieku, w ramach przebudowy katowickiego rynku, zmianie znów uległ kształt schodów. Przed budynkiem przywrócono również Plac Teatralny, na którym zaczęto organizować wydarzenia artystyczne, w tym potańcówki[65][66].

Filatelistyka

[edytuj | edytuj kod]

Poczta Polska wyemitowała 5 października 2005 roku znaczek pocztowy o nominale 30 gr, przedstawiający gmach teatru. Autorem projektu znaczka była Maria Dziekańska. Znaczek wydrukowano techniką rotograwiury, na papierze fluorescencyjnym, w wielomilionowym nakładzie[67]. W 2007 roku uczczono 100-lecie istnienia teatru wydaniem kolejnego znaczka o nominale 1,35 zł. Autorem projektu była również Maria Dziekańska. Znaczek wydano w nakładzie 500 tys. sztuk, techniką offsetową, na papierze fluorescencyjnym[68].

Aktorzy

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Szewczyk 2012 ↓, s. 191.
  2. 1 2 3 4 Kozina 2012 ↓, s. 32.
  3. 1 2 Sabina Rotowska, Teatr Śląski [online], zabytek.pl, 14 marca 2016 [dostęp 2026-01-30] (pol.).
  4. ↑ Szewczyk 2012 ↓, s. 192.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 Bulsa, Grzegorek i Witaszczyk 2013 ↓, s. 95.
  6. 1 2 3 Rzewiczok 2006 ↓, s. 45.
  7. 1 2 3 Bulsa, Grzegorek i Witaszczyk 2013 ↓, s. 96.
  8. 1 2 Janota 2010 ↓, s. 101.
  9. 1 2 Szewczyk 2012 ↓, s. 193.
  10. 1 2 Szewczyk 2012 ↓, s. 194.
  11. ↑ Szaraniec 1996 ↓, s. 27.
  12. 1 2 Gostomski-Nałęcz 1926 ↓, s. 107.
  13. 1 2 3 4 5 6 7 8 Rzewiczok 2006 ↓, s. 127.
  14. ↑ Linert 2012 ↓, s. 197.
  15. 1 2 Janota 2010 ↓, s. 102.
  16. ↑ Józef Krzyk, Gród Górnika i Kocura. Katowice w II RP, „Gazeta Wyborcza”, wyborcza.pl, 7 września 2015 [dostęp 2026-01-29] (pol.).
  17. 1 2 3 4 5 6 Linert 2012 ↓, s. 198.
  18. ↑ Joanna Bosakowska, Jak skatowano polskich aktorów w niemieckim Oppeln, „Gazeta Wyborcza”, opole.wyborcza.pl, 17 lutego 2024 [dostęp 2026-01-29] (pol.).
  19. 1 2 Rzewiczok 2006 ↓, s. 128.
  20. 1 2 Janota 2010 ↓, s. 103.
  21. ↑ Andrzej Linert, Spektakl „Wyzwolenie” w reż. Leopolda Poboga-Kielanowskiego, „Encyklopedia województwa śląskiego”, 10, ibrbs.pl, 2023 [dostęp 2026-01-30] (pol.).
  22. ↑ Instytut Teatralny, Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego [online], spacerownikteatralny.pl [dostęp 2026-01-30] (pol.).
  23. 1 2 3 4 Rzewiczok 2006 ↓, s. 211.
  24. 1 2 3 Linert 2012 ↓, s. 199.
  25. ↑ Rzewiczok 2006 ↓, s. 210.
  26. 1 2 3 Bulsa, Grzegorek i Witaszczyk 2013 ↓, s. 97.
  27. ↑ Teatr Śląski w Katowicach [online], katowicedzisiaj.pl, 14 września 2011 [dostęp 2026-01-30] (pol.).
  28. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Linert 2012 ↓, s. 200.
  29. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Andrzej Linert, Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach, „Encyklopedia Województwa Śląskiego”, 7, ibrbs.pl, 2020 [dostęp 2026-01-30] (pol.).
  30. ↑ Ewa Gałązka, Potrafił nagle zrzucić bombę…, „Teatr w Polsce”, e-teatr.pl, 27 maja 2021 [dostęp 2026-01-30] (pol.).
  31. ↑ Henryka Wach-Malicka, Katowicki ślad Gustawa [online], encyklopediateatru.pl, 28 lipca 2004 [dostęp 2026-01-30] (pol.).
  32. ↑ Józef Wyszomirski, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Osoby) [dostęp 2026-01-30].
  33. ↑ Jerzy Jarocki, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Osoby) [dostęp 2026-01-31].
  34. 1 2 3 4 Linert 2012 ↓, s. 201.
  35. 1 2 Krystyna Szaraniec, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Osoby) [dostęp 2026-01-30].
  36. ↑ Encyklopedia teatru polskiego, Katowice. Władze miasta wyróżniły wieloletnią dyrektor Teatru Śląskiego [online], encyklopediateatru.pl, 11 września 2019 [dostęp 2026-01-30] (pol.).
  37. ↑ Związek Górnośląski, Laureaci Nagrody im. Wojciecha Korfantego w l. 2001 – 2010 [online], zg.org.pl, 2 listopada 2016 [dostęp 2019-08-16] [zarchiwizowane z adresu 2019-08-16] (pol.).
  38. 1 2 Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach, Robert Talarczyk [online], teatrslaski.art.pl [dostęp 2026-01-30] (pol.).
  39. ↑ Artur Pałyga, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Osoby) [dostęp 2026-01-30].
  40. ↑ Galeria Katowicka, Scena w galerii [online], galeriakatowicka.eu [dostęp 2025-12-12] [zarchiwizowane z adresu 2025-12-12] (pol.).
  41. ↑ W Galerii Katowickiej powstał pierwszy teatr w galerii handlowej. To scena Teatru Śląskiego, „Dziennik Zachodni”, dziennikzachodni.pl, 8 listopada 2015 [dostęp 2025-12-27] (pol.).
  42. ↑ Michalina Bednarek, W Galerii Katowickiej powstała scena Teatru Śląskiego, „Gazeta Wyborcza”, katowice.wyborcza.pl, 7 listopada 2015 [dostęp 2016-10-08] (pol.).
  43. 1 2 3 4 5 Magdalena Nowacka-Goik, Teatr Śląski w Katowicach: Sceny, dach, basen - wszystko co chcielibyście zobaczyć, a nie mieliście okazji, „Dziennik Zachodni”, dziennikzachodni.pl, 29 października 2022 [dostęp 2026-01-30] (pol.).
  44. ↑ 115. urodziny Teatru [online], Teatr Śląski, 10 października 2022 [dostęp 2026-11-04].
  45. 1 2 3 4 5 Szewczyk 2012 ↓, s. 195.
  46. 1 2 3 Krzysztof Lisiak, Teatr Śląski im Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach. Historia [online], teatrslaski.art.pl [dostęp 2026-01-30] [zarchiwizowane z adresu 2012-06-28] (pol.).
  47. 1 2 3 Linert 2012 ↓, s. 202.
  48. 1 2 3 Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach, Wynajem [online], teatrslaski.art.pl [dostęp 2026-01-30] (pol.).
  49. 1 2 3 4 Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego, Teatr Śląski im. St. Wyspiańskiego w Katowicach - Biuletyn Informacji Publicznej Samorządu Województwa Śląskiego [online], bip.slaskie.pl [dostęp 2026-01-30] (pol.).
  50. ↑ Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach, Działalność Teatru [online], teatrslaski.art.pl [dostęp 2026-01-30] (pol.).
  51. ↑ Teatr Śląski im. St. Wyspiańskiego w Katowicach, Śląski Stół [online], teatrslaski.art.pl, 5 września 2026 [dostęp 2026-07-23] (pol.).
  52. ↑ Deklaracja dostępności [online], Teatr Śląski im. St. Wyspiańskiego w Katowicach, 6 grudnia 2021 [dostęp 2026-07-23].
  53. ↑ Teatr Śląski im. St. Wyspiańskiego w Katowicach, WyspianKiss [online], teatrslaski.art.pl [dostęp 2026-07-23] (pol.).
  54. ↑ Linert 2012 ↓, s. 203.
  55. ↑ Teatr Śląski im. St. Wyspiańskiego w Katowicach, 9. Międzynarodowy Festiwal Open the Door [online], teatrslaski.art.pl, 22 lipca 2026 [dostęp 2026-07-23] (pol.).
  56. ↑ Szkoła Aktorska Teatru Śląskiego, Historia [online], szkola.teatrslaski.art.pl [dostęp 2026-01-30] (pol.).
  57. ↑ Teatr Śląski im. St. Wyspiańskiego w Katowicach, Roztańczony Wyspiański [online], teatrslaski.art.pl, 22 lipca 2026 [dostęp 2026-07-23] (pol.).
  58. ↑ Boska Komedia, Boski Śląsk [online], boskakomedia.pl [dostęp 2026-07-23] (pol.).
  59. 1 2 Kamil Zatoński, „Godej do mie” – Teatr Śląski kręci pierwszy film [online], wkatowicach.eu, 6 sierpnia 2025 [dostęp 2026-07-23] (pol.).
  60. ↑ Instytut Teatralny, Katowice. Teatr Śląski kręci swój pierwszy pełnometrażowy film – „Godej do mie” [online], e-teatr.pl [dostęp 2026-07-23] (pol.).
  61. ↑ Teatr Śląski im. St. Wyspiańskiego w Katowicach, Tragedyjo Hamleta, ksiyncia Dynymarku [online], teatrslaski.art.pl, 22 lipca 2026 [dostęp 2026-07-23] (pol.).
  62. ↑ Robert Talarczyk, Pierwszy Hamlet, który nic nie mówi. W Teatrze Śląskim bohater Szekspira posługuje się nieistniejącym językiem, „Dziennik Zachodni”, dziennikzachodni.pl, 15 maja 2026 [dostęp 2026-07-23] (pol.).
  63. ↑ Festiwal Szekspirowski, Tragedyjo Hamleta, ksiyncia Dynymarku reż. Robert Talarczyk [online], festiwalszekspirowski.pl [dostęp 2026-07-23] (pol.).
  64. ↑ Tomasz Borówka, Mieszczuchy pragną drzew. Dawno temu architekci i budowniczy Katowic dobrze o tym wiedzieli [online], slazag.pl, 21 maja 2023 [dostęp 2024-08-01] (pol.).
  65. ↑ Redakcja, Katowice: Plac Teatralny, pierwszy z trzech placów na rynku, prawie gotowy, „Dziennik Zachodni”, dziennikzachodni.pl, 12 sierpnia 2014 [dostęp 2026-01-30] (pol.).
  66. ↑ Roztańczone Katowice. Potańcówki czas zacząć, „Telewizja Polska”, katowice.tvp.pl, 12 lipca 2025 [dostęp 2026-01-30] (pol.).
  67. ↑ Marek Jedziniak, Miasta polskie (14 – Katowice) [online], kzp.pl [dostęp 2018-06-03] (pol.).
  68. ↑ Marek Jedziniak, 100-lecie Teatru w Katowicach [online], kzp.pl [dostęp 2018-06-03] (pol.).

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]