Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach
Siedziba teatru; widok z Rynku (2026) | |
| Typ teatru |
teatr dramatyczny |
|---|---|
| Kierownictwo artystyczne |
|
| Data powstania |
1907 |
| Państwo | |
| Województwo | |
| Lokalizacja | |
Położenie na mapie Katowic | |
Położenie na mapie Polski | |
Położenie na mapie województwa śląskiego | |
| Strona internetowa | |
Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach – instytucja kultury województwa śląskiego z siedzibą w Katowicach przy Rynku 10, będąca największą sceną dramatyczną Górnego Śląska.
Na trzech scenach (Dużej, Kameralnej, w Malarni) teatr prezentuje dorobek polskiej i światowej literatury, zarówno klasycznej, jak i współczesnej. Swoje prapremiery miały tu dramaty napisane w etnolekcie śląskim oraz adaptacje ważnych dla Górnego Śląska i regionalnej tożsamości tekstów (Polterabend Stanisława Mutza w reż. Tadeusza Bradeckiego, Piąta strona świata Kazimierza Kutza w reż. Roberta Talarczyka, Czarny ogród Małgorzaty Szejnert w adaptacji Krzysztofa Kopki i reżyserii Jacka Głomba czy Western Artura Pałygi w reż. Roberta Talarczyka). Jeszcze przed II wojną światową, w 1928 roku, swoją prapremierę miało tu Wesele na Górnym Śląsku Stanisława Ligonia, a jednym z pierwszych powojennych spektakli był Lompa Kazimierza Gołby.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Teatr Miejski (1907–1922)
[edytuj | edytuj kod]Decyzja o budowie Teatru Miejskiego (niem. Stadttheater[1]) została podjęta w 1898 roku[2]. Wówczas też zaczęto gromadzić fundusze na potrzeby jego budowy, gdyż państwo zapewniało jedynie 1/3 wymaganych środków[3] – sfinansowano ją dzięki subwencji państwa (160 tys. marek) i miasta (475 tys. marek) oraz środkom prywatnym (65 tys. marek)[4]. Zdecydowano, że gmach powstanie po wschodniej stronie późniejszego Rynku. Prace budowlane trwały w latach 1906–1907[5][2].
2 października 1907 roku premierą Wilhelma Tella Friedricha Schillera uroczyście zainaugurowano działalność teatru[6][7], a aktorzy złożyli uroczyste przyrzeczenie, iż ze sceny tej nigdy nie padną polskie słowa[8]. Pierwszym dyrektorem placówki został Emanuel Raul[6], który został wybrany w wyniku konkursu sposób dziewięciu kandydatów[9].
W pierwszych latach działalności obok sztuk dramatycznych wystawiono farsy i komedie, opery i operetki. Na scenie gościli m.in.: Irene Triesch, Rudolph Schildkraut i William Büller[10].
Gdy w 1913 roku kierownictwo Teatru Miejskiego objął Hugo Lischka i jego żona Rosa Lischka-Raul, w repertuarze znalazły się niemal wyłącznie operetki, a gościnne zespoły teatralne coraz rzadziej występowały w Katowicach[10].
Teatr Polski i Teatr im. Stanisława Wyspiańskiego (1922–1945)
[edytuj | edytuj kod]
Po I wojnie światowej i formalnym włączeniu Katowic do Polski w 1922 roku[11] władze miasta przekazały gmach teatru w bezpłatną dzierżawę Towarzystwu Przyjaciół Teatru Polskiego[12]. Samo towarzystwo zostało zawiązane 15 lipca 1922 roku z inicjatywy Feliksa Bocheńskiego, którego został pierwszym prezesem. Na swym pierwszym posiedzeniu zarząd towarzystwa postanowił utworzyć w Katowicach zawodową szkołę teatralną pod nazwą Teatr Polski w Katowicach[13][14].
Pierwszym dyrektorem Teatru Polskiego został Tadeusz Wierzbicki[13] – wyłoniono go w drodze konkursu zorganizowanego przez Towarzystwo Przyjaciół Teatru Polskiego w sierpniu 1922 roku. W krótkim czasie zaangażował on aktorów i śpiewaków, a także zorganizował chór, balet i orkiestrę[8].
7 października 1922 roku, dzięki działaniom towarzystwa, przedstawieniem Królewskiego jedynaka Lucjana Rydla zainaugurowała swoją działalność scena dramatyczna Teatru Polskiego, a w dniu następnym, premierą Halki Stanisława Moniuszki scena operowa[15][7]. W pierwszym sezonie wystawiono łącznie 22 komedie i dramaty oraz 10 spektakli muzycznych[15]. W latach 20. XX wieku Teatr Polski miał łącznie dwie sceny – dramatyczną i operową. Ta druga była utrzymywana na wysokim poziomie artystycznym[13], lecz została zlikwidowana z powodów finansowych w 1932 roku[3].


W początkowym okresie (od 1923 roku) razem z Teatrem Polskim działał nadal teatr niemiecki: na mocy umowy z niemieckim Towarzystwem Teatralnym otrzymywało ono scenę do dyspozycji na mniej więcej 30% dni przedstawień[12]. Frekwencja na polskich spektaklach początkowo była jednak słaba, a publiczność, również ta mówiąca po polsku, wolała kina, w których nadal wyświetlano filmy po niemiecku. Ówczesna polska prasa krytykowała to jako „brak patriotyzmu”[16].
W pierwszych sezonach działalności Teatru Polskiego odbywały się 2-3 razy w miesiącu, pospiesznie przygotowywane premiery oraz panowała duża fluktuacja zespołu artystycznego i kierowniczego. Stabilizację osiągnięto dopiero po 1926 roku, po zapewnieniu przez wojewodę śląskiego Michała Grażyńskiego trwałego mecenatu i ostatecznie po objęciu dyrekcji teatru przez Mariana Sobańskiego w 1927 roku[17]. Był to śpiewak operowy, który okazał się zdolnym zarządcą, a także polepszyły się warunki finansowe teatru. Funkcję dyrektora pełnił aż do wybuchu II wojny światowej[13].
Teatr Polski wielokrotnie jeździł ze spektaklami na niemiecką część Górnego Śląska. 28 kwietnia 1929 roku artyści i dyrekcja padli ofiarą pobicia przez bojówki niemieckie podczas występu w Opolu, w efekcie tego kilkadziesiąt osób odniosło obrażenia, w tym dwie doznały trwałego uszczerbku na zdrowiu. Napaści Niemców na członków teatru miały miejsca także w późniejszych latach podczas wyjazdowych występów, choć na mniejszą skalę[18].
W latach 30. XX wieku w Teatrze Polskim wystawiano jedynie repertuar dramatyczny, a także sztuki górnośląskich autorów: Jana Nikodema Jaronia, Emanuela Imieli, Kazimierza Gołby, Zofii Kossak i Adama Bunscha[13]. Dużym powodzeniem cieszyło się widowisko ludowe Wesele na Górnym Śląsku, które grano na ponad stu spektaklach. Na deskach Teatru Polskiego występowało wielu wybitnych aktorów, m.in.: Wanda Siemaszkowa, Irena Kwiatkowska, Helena Rozwadowska, Kazimierz Brandt, Marian Godlewski, Marian Jastrzębski, Jan Kochanowicz, Kazimierz Opaliński czy Stefan Śródka[19].
17 września 1936 roku Teatr Polski w Katowicach przemianowano na Teatr im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach[19][20], co uczczono w dniu 17 września premierą Wyzwolenia tegoż autora w reżyserii Leopolda Kielanowskiego[21], a 7 października 1937 roku w foyer gmachu teatru odsłonięto popiersie patrona instytucji dłuta Wincentego Chorembalskiego[20].
Po agresji III Rzeszy i ZSRR na Polskę we wrześniu 1939 roku, w latach 1939–1945 teatr ponownie funkcjonował jako niemiecki[22].
We wrześniu 1945 roku teatr, działający już przez kilka miesięcy pod kierownictwem Karola Adwentowicza i Wilama Horzycy, stał się przystanią dla zespołu Polskiego Teatru Dramatycznego ze Lwowa (nie tylko dla aktorów np. Zygmunta Wilczkowskiego, ale też pracowników zaplecza sceny)[23].
Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego (od 1945)
[edytuj | edytuj kod]6 października 1945 roku placówkę przemianowano na Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach[24], a jej dyrektorem został Bronisław Dąbrowski. W tym okresie na scenie występowali tu między innymi Krystyna Feldman i Aleksander Bardini[23]. Pierwszą premierą po wojnie było przedstawienie Aleksandra Fredry Zemsta[25], która odbyła się 2 kwietnia 1945 roku[26].
W latach 40. i 50. XX wieku na scenie Teatru Śląskiego występowali m.in.: Tadeusz Łomnicki, Irena Kwiatkowska, Gustaw Holoubek czy Józef Para[27]. W 1954 roku, kiedy w polskich teatrach rozpoczął się okres większej swobody w doborze repertuaru, dyrektorem artystycznym Teatru Śląskiego został Gustaw Holoubek, 31-letni wówczas aktor, który pełnił tę rolę do 1956 roku[28]. Jako przeciwnik tzw. czwartej ściany i teatru realistycznego, zaczął zapraszać do współpracy artystów-plastyków pozostających poza oficjalnym, dominującym nurtem w teatrach repertuarowych. Spektakle przygotowywali tu m.in.: Tadeusz Kantor, Kazimierz Mikulski czy Wiesław Lange[29].
Holoubek z powodów zdrowotnych (cierpiał na gruźlicę) podał się do dymisji[30][31], a jego miejsce zajął dotychczasowy reżyser Teatru Narodowego w Warszawie, bliski współpracownik Leona Schillera, Józef Wyszomirski. Zwrócił on teatr w kierunku współczesnej literatury polskiej i światowej[32]. W 1957 roku swój spektakl dyplomowy, a więc oficjalny reżyserski debiut, zrealizował tu Jerzy Jarocki, wystawiając Bal Manekinów Brunona Jasieńskiego. Jarocki był związany z Teatrem Śląskim jako etatowy reżyser do 1962 roku, wystawiając tu 14 realizacji, w tym m.in. Policję, która była jego pierwszym scenicznym spotkaniem z tekstem Sławomira Mrożka[29][33].
W latach 60. XX wieku Teatr Śląski zaczął tracić swoją pozycję jednej z czołowych polskich scen. Było to związane z polityką władz wojewódzkich, które nie chciały teatru artystycznego, a stawiały na „teatr dla mas” i lekki repertuar (to właśnie wtedy realizowana była „Akcja – milion”, mająca na celu zgromadzenie we wszystkich teatrach Górnego Śląska miliona widzów rekrutujących się z klasy robotniczej). Dyrektorzy i kierownicy artystyczni katowickiej sceny zmieniali się często, a zbyt śmiałe realizacje, decyzją władz wojewódzkich, były zdejmowane z afisza, co również nie pozwoliło na utrzymanie dobrej opinii wśród ogólnopolskiej krytyki[29].
Ważną próbę odbudowy renomy Teatru Śląskiego podjął Mieczysław Górkiewicz, który kierował nim w latach 1967–1971[28], po wcześniejszej udanej dyrekcji w Teatrze Polskim w Bielsku-Białej. Jego planem było utworzenie w Katowicach „śląskiej sceny narodowej”. W tym celu zapraszał do współpracy zdolnych i znaczących realizatorów, takich jak np. Józef Szajna, Jerzy Kreczmar czy Lidia Zamkow[29].
Po jego dyrekcji teatrem kierowali m.in. Ignacy Gogolewski (1971–1974) czy Józef Para (1975–1977)[28]. Skierowali oni Teatr Śląski na tory teatru literackiego, stawiając na repertuar zrozumiały i prosty, reprezentujący uznane wartości i odpowiadający gustom tzw. przeciętnego widza. Spektakle podporządkowane były wystawianym tekstom, odtwarzając m.in. logikę konstrukcji fabuły oraz realia historyczne (wiązało się to z odrzuceniem literatury współczesnej i zwróceniem się ku klasyce). Siłą teatru pozostał natomiast zespół aktorski, który doskonale radził sobie z kolejnymi realizacjami, zyskując przychylną opinię krytyki[29].
Kierunek teatru literackiego kontynuowany był przez kolejne dyrekcje w latach 80. i 90. XX wieku, kiedy to katowicką sceną kierowali Jerzy Zegalski (1981–1992)[29], a później Bogdan Tosza (1992–2003)[34]. Obaj stawiali na repertuar eklektyczny, otwarty na każdego widza, niezbyt awangardowy i eksperymentalny, a bardziej oddany tradycjom teatralnych konwencji. W tym czasie spektakle przygotowywali tu m.in. Kazimierz Kutz, Maciej Wojtyszko, Krzysztof Babicki czy Anna Polony[29]. Tendencję tę próbował przełamać Henryk Baranowski, kierujący Teatrem Śląskim w latach 2003–2006[34]. Okres jego dyrekcji charakteryzował teatr poszukujący współczesnych treści, odwołujący się do poetyki surrealizmu, groteski i postmodernizmu[29].

W 2005 roku dyrektorem naczelnym Teatru Śląskiego została Krystyna Szaraniec[35] związana z nim od 1979 roku jako zastępca dyrektora[36] (odpowiedzialna m.in. za organizację i koordynację generalnego remontu budynku Teatru Śląskiego w latach 1997–2000, inicjatorka powstania Rady Gospodarczej, zrzeszającej prywatnych przedsiębiorców wspierających finansowo teatr)[29]. W 2007 roku teatr został laureatem Nagrody im. Wojciecha Korfantego[37].
W latach 2007–2013 dyrektorem artystycznym Teatru Śląskiego był Tadeusz Bradecki (w latach 1990–1996 kierujący Starym Teatrem w Krakowie), który wygrał konkurs ogłoszony na to stanowisko. Zaprosił on do pracy w Katowicach m.in. Rudolfa Zioło, Katarzynę Deszcz, Tomasza Mana, Gabriela Gietzky’ego, Jarosława Tumidajskiego czy Attilę Keresztesa. W repertuarze pojawiła się współczesna polska dramaturgia, choć nie brakowało również tytułów z kanonu klasyki polskiej i światowej[29].
W 2013 roku funkcję dyrektora naczelnego i artystycznego zaczął pełnić Robert Talarczyk, który wygrał konkurs na to stanowisko[38]. W latach 2013–2015 realizował on w Teatrze Śląskim cykl „Śląsk święty / Śląsk przeklęty”, w którym za pomocą teatralnego języka próbowano przepracować temat śląskiej tożsamości oraz regionalnej historii. W tym celu zapraszani byli znaczący teatralni reżyserzy, jak np. Jacek Głomb, Ewelina Marciniak, Ingmar Villqist czy Nikołaj Kolada[29]. W 2014 roku jako dramaturg zaczął pracę tu również Artur Pałyga[39].
W 2015 roku została otwarta scena w Galerii Katowickiej[40][41], a powstała w ramach prowadzonego przez Galerię Katowicką projektu Wyższy Poziom. Na Scenie w Galerii odbywały się premiery, spektakle, spotkania i warsztaty, a jej widownia mieściła 200 osób. Stała się pierwszym teatrem w Polsce w centrum handlowym[42]. Została zlikwidowana w 2022 roku[43].
W 2022 Teatr został odznaczony Brązowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”[44].
Dyrektorzy
[edytuj | edytuj kod]

Dyrektorzy Teatru Miejskiego:
- Emanuel Raul (1907–1913)[9][45]
- Hugo Lischka i Rosa Lischka-Raul (1913–1917)[45]
- Paul Barnay (1918–1920)[45]
- Paul Werner (1921–1922)[45]
- Wilhelm Lichtenberg (1922)[45]
Dyrektorzy Teatru Polskiego / Teatru im. Stanisława Wyspiańskiego:
- Tadeusz Wierzbicki (1922–1923)[13]
- Wacław Nowakowski (1923–1924)[17]
- Henryk Czarnecki (1924–1925)[17][13]
- Józef Karbowski i Kazimierz Biernacki (1925–1926)[17]
- Kazimierz Biernacki (1926–1927)[17]
- Marian Sobański (1927–1939)[17][13]
- Karol Adwentowicz i Wilam Horzyca (1945)[23][24]
Dyrektorzy Teatru Śląskiego im. Stanisława Wyspiańskiego:
- Bronisław Dąbrowski (1945–1947)[24]
- Władysław Krasnowiecki (1947–1949)[28]
- Władysław Woźnik (1949–1951)[28]
- Roman Zawistowski (1951–1954)[28]
- Gustaw Holoubek (1954–1956)[23][28]
- Józef Wyszomirski (1956–1959)[28]
- Jerzy Kaliszewski (1959–1962)[28]
- Roman Zawistowski (1962–1965)[29]
- Mieczysław Daszewski (1965–1967)[29]
- Mieczysław Górkiewicz (1967–1971)[28]
- Ignacy Gogolewski (1971–1974)[28]
- Józef Para (1975–1977)[28]
- Krzysztof Rościszewski (1977–1978)[46]
- Michał Pawlicki (1978–1981)[28]
- Jerzy Zegalski (1981–1992)[28]
- Bogdan Tosza (1992–2003)[34]
- Henryk Baranowski (2003–2006)[34]
- Krystyna Szaraniec (2005–2013) – dyrektor naczelna[47][35]
- Tadeusz Bradecki (2007–2013) – dyrektor artystyczny[47]
- Robert Talarczyk (od 2013)[38]
Sceny
[edytuj | edytuj kod]

- Scena Duża – mieści na widowni 438 osób[48] na parterze i dwóch balkonach[43].
- Scena Kameralna – powstała w 1981 roku[49] w miejsce wcześniejszej Małej Sceny, która spłonęła[43]; jej widownia mieści 88 osób[48]; przeznaczona jest przede wszystkim do prezentacji małoobsadowych spektakli[43].
- Scena w Malarni – utworzona w listopadzie 1992 roku[49] w siedzibie dawnej loży masońskiej (ul. Teatralna 2)[46], ponownie otwarta po generalnym remoncie w marcu 2012 roku przy okazji nadania doktoratu honoris causa przez Uniwersytet Śląski Sławomirowi Mrożkowi[43]; na widowni mieści się 95 osób[48].
Działalność teatru
[edytuj | edytuj kod]
Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach jest największą sceną dramatyczną na Górnym Śląsku[50]. Przedstawia zarówno propozycje własne, jak i spektakle z kraju i zagranicy[49]. Oprócz działalności repertuarowej organizuje także spotkania, debaty i wydarzenia poświęcone kulturze oraz tożsamości regionu, m.in. „Śląski Stół”[51].
Jednym z priorytetów Teatru Śląskiego jest dostępność kultury – regularnie prezentowane są spektakle z napisami w języku angielskim, tłumaczeniem na polski język migowy oraz audiodeskrypcją[52]. Konsekwentnie wspiera także rozwój młodych twórców. W 2013 roku zainicjowano projekt „KatoDebiut”[49], umożliwiający realizację profesjonalnego spektaklu debiutującym twórcom wyłanianym w konkursie. W 2024 roku zaczął funkcjonować również program WyspianKiss, którego celem stało się tworzenie przestrzeni do współpracy i twórczego dialogu między początkującymi dramatopisarzami, reżyserami a instytucją[53].
Instytucja jest współorganizatorem Ogólnopolskiego Festiwalu Sztuki Reżyserskiej „Interpretacje”[54]. Od lat organizuje także Międzynarodowy Festiwal „Open The Door”[55], prezentujący spektakle z różnych stron świata i poświęcony idei otwartości oraz dostępności teatru. Od 2004 roku przy Teatrze Śląskim działa również Studium Aktorskie[47], funkcjonujące od 2016 roku jako Szkoła Aktorska Teatru Śląskiego[56].
Teatr Śląski aktywnie uczestniczy także w życiu miasta Katowice. Latem plac przed budynkiem zamienia się w przestrzeń spotkań mieszkańców podczas cyklu tanecznych wieczorów „Roztańczony Wyspiański”, które gromadzą miłośników muzyki i tańca[57].
Jednym z najważniejszych kierunków artystycznych Teatru Śląskiego jest rozwój repertuaru w etnolekcie śląskim. Do najgłośniejszych realizacji należą Tkocze Gerharta Hauptmanna w reżyserii Mai Kleczewskiej. Spektakl zdobył w 2026 roku Grand Prix Festiwalu Boska Komedia oraz trzy nagrody aktorskie: dla Aleksandry Bernatek, Grażyny Bułki i Marcina Gawła[58].
Istotnym wydarzeniem był również spektakl Godej do mie w reżyserii Roberta Talarczyka, który doczekał się ekranizacji[59]. Koproducentami produkcji są TVP3 Katowice oraz Instytucja Filmowa „Silesia-Film”. Film powstał przy wsparciu Śląskiego Funduszu Filmowego finansowanego przez samorząd województwa śląskiego[60][59].
W maju 2026 miała miejsce premiera Tragedyji Hamleta, ksiyncia Dynymarku Williama Shakespeare’a w reżyserii Roberta Talarczyka, w śląskim przekładzie Mirosława Syniawy[61]. Jak mówi Robert Talarczyk: „Stoję na pustej scenie Teatru Śląskiego i patrzę na wielkie serce z węgla, które jarzy się krwawą smugą. To serce naszego śląskiego Hamleta. Pierwszego na świecie, który godo w tym nieistniejącym oficjalnie języku”[62]. W lipcu 2026 roku spektakl został nominowany do nagrody Złotego Yoricka podczas 30. Festiwalu Szekspirowskiego w Gdańsku[63].
Od lat 90. XX wieku w przestrzeni teatru działa Galeria Foyer, prezentująca twórczość współczesnych artystów sztuk wizualnych. Swoje prace pokazywali tu m.in. Jerzy Duda-Gracz, Edward Dwurnik, Günter Grass, Pol Leurs, Jacek Rykała i Tomiyuki Sakuta[46].
Siedziba
[edytuj | edytuj kod]Siedziba Teatru Śląskiego im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach mieści się w gmachu przy Rynku 10[5]. Budynek teatru w stylu neoklasycystycznym zaprojektował rządowy mistrz budowlany Carl Moritz, autor projektów opery w Kolonii i teatrów w Barmen, Dürrn oraz Bochum. Budowę teatru na miejscu pierwszego katowickiego ratusza[64] rozpoczęto w 1906 roku, a oddano do użytku w 1907 roku[5][2]. Znajdowało się w nim pierwotnie 800 miejsc dla widowni[5].
Szczyt fasady budynku ozdobiono płaskorzeźbami umieszczonymi po obu stronach tympanonu, nawiązującymi do scen z Pierścienia Nibelunga, a schody prowadzące do wejścia pierwotnie zostały ozdobione okazałymi latarniami[5][2]. Na tympanonie widniał napis w języku niemieckim Deutschem Wort – deutscher Art (pol. Niemieckiemu słowu – niemieckiej sztuce)[6].
Fasadę budynku wielokrotnie przebudowywano: w okresie międzywojennym usunięto płaskorzeźby[7], a na początku lat 70. XX wieku zdemontowano rzeźby stojące w niszach pomiędzy oknami oraz przebudowano schody, likwidując ozdobne latarnie[5]. W 1976 roku na frontowym tympanonie, na wstędze, na której był niemiecki napis, umieszczono tekst o treści: Teatr im. St. Wyspiańskiego[26].
30 grudnia 1991 roku gmach wpisano do rejestru zabytków nieruchomych[26]. Po mającym miejsce na przełomie XX i XXI wieku gruntownym remoncie budynku wróciły stojące w niszach rzeźby[5]. Już w XXI wieku, w ramach przebudowy katowickiego rynku, zmianie znów uległ kształt schodów. Przed budynkiem przywrócono również Plac Teatralny, na którym zaczęto organizować wydarzenia artystyczne, w tym potańcówki[65][66].
Filatelistyka
[edytuj | edytuj kod]Poczta Polska wyemitowała 5 października 2005 roku znaczek pocztowy o nominale 30 gr, przedstawiający gmach teatru. Autorem projektu znaczka była Maria Dziekańska. Znaczek wydrukowano techniką rotograwiury, na papierze fluorescencyjnym, w wielomilionowym nakładzie[67]. W 2007 roku uczczono 100-lecie istnienia teatru wydaniem kolejnego znaczka o nominale 1,35 zł. Autorem projektu była również Maria Dziekańska. Znaczek wydano w nakładzie 500 tys. sztuk, techniką offsetową, na papierze fluorescencyjnym[68].
Aktorzy
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Szewczyk 2012 ↓, s. 191.
- 1 2 3 4 Kozina 2012 ↓, s. 32.
- 1 2 Sabina Rotowska, Teatr Śląski [online], zabytek.pl, 14 marca 2016 [dostęp 2026-01-30] (pol.).
- ↑ Szewczyk 2012 ↓, s. 192.
- 1 2 3 4 5 6 7 Bulsa, Grzegorek i Witaszczyk 2013 ↓, s. 95.
- 1 2 3 Rzewiczok 2006 ↓, s. 45.
- 1 2 3 Bulsa, Grzegorek i Witaszczyk 2013 ↓, s. 96.
- 1 2 Janota 2010 ↓, s. 101.
- 1 2 Szewczyk 2012 ↓, s. 193.
- 1 2 Szewczyk 2012 ↓, s. 194.
- ↑ Szaraniec 1996 ↓, s. 27.
- 1 2 Gostomski-Nałęcz 1926 ↓, s. 107.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Rzewiczok 2006 ↓, s. 127.
- ↑ Linert 2012 ↓, s. 197.
- 1 2 Janota 2010 ↓, s. 102.
- ↑ Józef Krzyk, Gród Górnika i Kocura. Katowice w II RP, „Gazeta Wyborcza”, wyborcza.pl, 7 września 2015 [dostęp 2026-01-29] (pol.).
- 1 2 3 4 5 6 Linert 2012 ↓, s. 198.
- ↑ Joanna Bosakowska, Jak skatowano polskich aktorów w niemieckim Oppeln, „Gazeta Wyborcza”, opole.wyborcza.pl, 17 lutego 2024 [dostęp 2026-01-29] (pol.).
- 1 2 Rzewiczok 2006 ↓, s. 128.
- 1 2 Janota 2010 ↓, s. 103.
- ↑ Andrzej Linert, Spektakl „Wyzwolenie” w reż. Leopolda Poboga-Kielanowskiego, „Encyklopedia województwa śląskiego”, 10, ibrbs.pl, 2023 [dostęp 2026-01-30] (pol.).
- ↑ Instytut Teatralny, Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego [online], spacerownikteatralny.pl [dostęp 2026-01-30] (pol.).
- 1 2 3 4 Rzewiczok 2006 ↓, s. 211.
- 1 2 3 Linert 2012 ↓, s. 199.
- ↑ Rzewiczok 2006 ↓, s. 210.
- 1 2 3 Bulsa, Grzegorek i Witaszczyk 2013 ↓, s. 97.
- ↑ Teatr Śląski w Katowicach [online], katowicedzisiaj.pl, 14 września 2011 [dostęp 2026-01-30] (pol.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Linert 2012 ↓, s. 200.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Andrzej Linert, Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach, „Encyklopedia Województwa Śląskiego”, 7, ibrbs.pl, 2020 [dostęp 2026-01-30] (pol.).
- ↑ Ewa Gałązka, Potrafił nagle zrzucić bombę…, „Teatr w Polsce”, e-teatr.pl, 27 maja 2021 [dostęp 2026-01-30] (pol.).
- ↑ Henryka Wach-Malicka, Katowicki ślad Gustawa [online], encyklopediateatru.pl, 28 lipca 2004 [dostęp 2026-01-30] (pol.).
- ↑ Józef Wyszomirski, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Osoby) [dostęp 2026-01-30].
- ↑ Jerzy Jarocki, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Osoby) [dostęp 2026-01-31].
- 1 2 3 4 Linert 2012 ↓, s. 201.
- 1 2 Krystyna Szaraniec, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Osoby) [dostęp 2026-01-30].
- ↑ Encyklopedia teatru polskiego, Katowice. Władze miasta wyróżniły wieloletnią dyrektor Teatru Śląskiego [online], encyklopediateatru.pl, 11 września 2019 [dostęp 2026-01-30] (pol.).
- ↑ Związek Górnośląski, Laureaci Nagrody im. Wojciecha Korfantego w l. 2001 – 2010 [online], zg.org.pl, 2 listopada 2016 [dostęp 2019-08-16] [zarchiwizowane z adresu 2019-08-16] (pol.).
- 1 2 Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach, Robert Talarczyk [online], teatrslaski.art.pl [dostęp 2026-01-30] (pol.).
- ↑ Artur Pałyga, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Osoby) [dostęp 2026-01-30].
- ↑ Galeria Katowicka, Scena w galerii [online], galeriakatowicka.eu [dostęp 2025-12-12] [zarchiwizowane z adresu 2025-12-12] (pol.).
- ↑ W Galerii Katowickiej powstał pierwszy teatr w galerii handlowej. To scena Teatru Śląskiego, „Dziennik Zachodni”, dziennikzachodni.pl, 8 listopada 2015 [dostęp 2025-12-27] (pol.).
- ↑ Michalina Bednarek, W Galerii Katowickiej powstała scena Teatru Śląskiego, „Gazeta Wyborcza”, katowice.wyborcza.pl, 7 listopada 2015 [dostęp 2016-10-08] (pol.).
- 1 2 3 4 5 Magdalena Nowacka-Goik, Teatr Śląski w Katowicach: Sceny, dach, basen - wszystko co chcielibyście zobaczyć, a nie mieliście okazji, „Dziennik Zachodni”, dziennikzachodni.pl, 29 października 2022 [dostęp 2026-01-30] (pol.).
- ↑ 115. urodziny Teatru [online], Teatr Śląski, 10 października 2022 [dostęp 2026-11-04].
- 1 2 3 4 5 Szewczyk 2012 ↓, s. 195.
- 1 2 3 Krzysztof Lisiak, Teatr Śląski im Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach. Historia [online], teatrslaski.art.pl [dostęp 2026-01-30] [zarchiwizowane z adresu 2012-06-28] (pol.).
- 1 2 3 Linert 2012 ↓, s. 202.
- 1 2 3 Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach, Wynajem [online], teatrslaski.art.pl [dostęp 2026-01-30] (pol.).
- 1 2 3 4 Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego, Teatr Śląski im. St. Wyspiańskiego w Katowicach - Biuletyn Informacji Publicznej Samorządu Województwa Śląskiego [online], bip.slaskie.pl [dostęp 2026-01-30] (pol.).
- ↑ Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach, Działalność Teatru [online], teatrslaski.art.pl [dostęp 2026-01-30] (pol.).
- ↑ Teatr Śląski im. St. Wyspiańskiego w Katowicach, Śląski Stół [online], teatrslaski.art.pl, 5 września 2026 [dostęp 2026-07-23] (pol.).
- ↑ Deklaracja dostępności [online], Teatr Śląski im. St. Wyspiańskiego w Katowicach, 6 grudnia 2021 [dostęp 2026-07-23].
- ↑ Teatr Śląski im. St. Wyspiańskiego w Katowicach, WyspianKiss [online], teatrslaski.art.pl [dostęp 2026-07-23] (pol.).
- ↑ Linert 2012 ↓, s. 203.
- ↑ Teatr Śląski im. St. Wyspiańskiego w Katowicach, 9. Międzynarodowy Festiwal Open the Door [online], teatrslaski.art.pl, 22 lipca 2026 [dostęp 2026-07-23] (pol.).
- ↑ Szkoła Aktorska Teatru Śląskiego, Historia [online], szkola.teatrslaski.art.pl [dostęp 2026-01-30] (pol.).
- ↑ Teatr Śląski im. St. Wyspiańskiego w Katowicach, Roztańczony Wyspiański [online], teatrslaski.art.pl, 22 lipca 2026 [dostęp 2026-07-23] (pol.).
- ↑ Boska Komedia, Boski Śląsk [online], boskakomedia.pl [dostęp 2026-07-23] (pol.).
- 1 2 Kamil Zatoński, „Godej do mie” – Teatr Śląski kręci pierwszy film [online], wkatowicach.eu, 6 sierpnia 2025 [dostęp 2026-07-23] (pol.).
- ↑ Instytut Teatralny, Katowice. Teatr Śląski kręci swój pierwszy pełnometrażowy film – „Godej do mie” [online], e-teatr.pl [dostęp 2026-07-23] (pol.).
- ↑ Teatr Śląski im. St. Wyspiańskiego w Katowicach, Tragedyjo Hamleta, ksiyncia Dynymarku [online], teatrslaski.art.pl, 22 lipca 2026 [dostęp 2026-07-23] (pol.).
- ↑ Robert Talarczyk, Pierwszy Hamlet, który nic nie mówi. W Teatrze Śląskim bohater Szekspira posługuje się nieistniejącym językiem, „Dziennik Zachodni”, dziennikzachodni.pl, 15 maja 2026 [dostęp 2026-07-23] (pol.).
- ↑ Festiwal Szekspirowski, Tragedyjo Hamleta, ksiyncia Dynymarku reż. Robert Talarczyk [online], festiwalszekspirowski.pl [dostęp 2026-07-23] (pol.).
- ↑ Tomasz Borówka, Mieszczuchy pragną drzew. Dawno temu architekci i budowniczy Katowic dobrze o tym wiedzieli [online], slazag.pl, 21 maja 2023 [dostęp 2024-08-01] (pol.).
- ↑ Redakcja, Katowice: Plac Teatralny, pierwszy z trzech placów na rynku, prawie gotowy, „Dziennik Zachodni”, dziennikzachodni.pl, 12 sierpnia 2014 [dostęp 2026-01-30] (pol.).
- ↑ Roztańczone Katowice. Potańcówki czas zacząć, „Telewizja Polska”, katowice.tvp.pl, 12 lipca 2025 [dostęp 2026-01-30] (pol.).
- ↑ Marek Jedziniak, Miasta polskie (14 – Katowice) [online], kzp.pl [dostęp 2018-06-03] (pol.).
- ↑ Marek Jedziniak, 100-lecie Teatru w Katowicach [online], kzp.pl [dostęp 2018-06-03] (pol.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Michał Bulsa, Grzegorz Grzegorek, Beata Witaszczyk, Domy i gmachy Katowic, Katowice: Wydawnictwo Prasa i Książka, 2013, ISBN 978-83-63780-00-5 (pol.).
- Władysław Gostomski-Nałęcz, Dzieje i rozwój Wielkich Katowic jako ośrodka górnośląskiego przemysłu i stolicy autonomicznego województwa śląskiego, Katowice: Magistrat Wielkich Katowic, 1926 (pol.).
- Wojciech Janota, Katowice między wojnami: miasto i jego sprawy 1922–1939, wyd. 1, Łódź: Księży Młyn Dom Wydawniczy, 2010, ISBN 978-83-7729-021-7 (pol.).
- Irma Kozina, Urbanistyka i architektura (1885–1921), [w:] Antoni Barciak, Ewa Chojecka, Sylwester Fertacz (red.), Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo, t. 2, Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2012, s. 13-39, ISBN 978-83-87727-29-1 (pol.).
- Andrzej Linert, Teatry Katowic (1922–2008), [w:] Antoni Barciak, Ewa Chojecka, Sylwester Fertacz (red.), Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo, t. 2, Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2012, s. 196-203, ISBN 978-83-87727-29-1 (pol.).
- Urszula Rzewiczok, Zarys dziejów Katowic 1299–1990, Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2006, ISBN 978-83-87727-42-0 (pol.).
- Lech Szaraniec, Osady i osiedla Katowic, Katowice: Oficyna „Artur”, 1996, ISBN 83-905115-0-9 (pol.).
- Grażyna Barbara Szewczyk, Deutschem Wort – Deutscher Art. Teatr Miejski w Katowicach (1907–1922), [w:] Antoni Barciak, Ewa Chojecka, Sylwester Fertacz (red.), Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo, t. 2, Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2012, s. 191-196, ISBN 978-83-87727-29-1 (pol.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Oficjalna strona teatru (pol.)