Mikołów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mikołów
Fontanna na rynku w Mikołowie
Fontanna na rynku w Mikołowie
Herb
Herb Mikołowa
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat mikołowski
Gmina gmina miejska
Aglomeracja górnośląska
Data założenia przed 1222 (pierwsza pisemna wzmianka)
Prawa miejskie 1547
Burmistrz Stanisław Piechula
Powierzchnia 79,21[1] km²
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

39 597[2]
500 os./km²
Strefa numeracyjna
32
Kod pocztowy 43-190 do 43-197
Tablice rejestracyjne SMI
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Mikołów
Mikołów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Mikołów
Mikołów
Ziemia 50°09′49″N 18°54′14″E/50,163611 18,903889
TERC
(TERYT)
2243308021
Urząd miejski
Rynek 16
43-190 Mikołów
Strona internetowa
BIP

Mikołów (śl. Mikołůw, niem. Nikolai / Nicolai, czes. i słow.: Mikulov, pl. hist. Mikulow[3]) – miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim, siedziba powiatu mikołowskiego, w południowej części Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Historycznie leży na Górnym Śląsku. Graniczy bezpośrednio ze stolicą województwa - Katowicami oraz Łaziskami Górnymi, Ornontowicami, Orzeszem, Paniówkami, Rudą Śląską, Tychami, Wyrami.

Według danych z 31 grudnia 2012 r. miasto miało 39 597 mieszkańców[2].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Jest to miasto położone na Wyżynie Śląskiej, graniczy bezpośrednio od wschodu z Katowicami, od południa z Tychami, gminą Wyry, Łaziskami Górnymi i Orzeszem, od zachodu z gminą Ornontowice i gminą Gierałtowice, a od północy z Rudą Śląską. Współrzędne geograficzne centrum miasta wynoszą: 50º 10' szerokości geograficznej północnej i 18º 54' długości geograficznej wschodniej.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa katowickiego.

Według danych z 1 stycznia 2013 powierzchnia miasta wynosiła 79,21 km²[1]. Miasto stanowi 34% powierzchni powiatu.

Według danych z 27 czerwca 2013 r. powierzchnia gruntów leśnych w Mikołowie wynosiła 22,4 km²[4]

Sąsiednie gminy: Gierałtowice, Katowice, Łaziska Górne, Ornontowice, Orzesze, Ruda Śląska, Tychy, Wyry.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

  • Sołectwa:[5]
Mikołów Rynek w Mikołowie Marketplace Panorama.jpg
  • Dzielnice:
    • Centrum
    • Dąbrowa
    • Gniotek
    • Goj
    • Gronie
    • Jamna
    • Kamionka
    • Kałuże
    • Kąty
    • Kolonia Huta
    • Kolonia Wojewódzka
    • Nowy Świat
    • Pelcówka
    • Regielowiec
    • Reta
    • Rusinów
    • Sośnia Góra
    • Stara Huta
    • Stracona Wioska
    • Wygoda
    • Wymyślanka
  • Osiedla:
    • 30-lecia PRL
    • Adama Mickiewicza
    • C.K. Norwida
    • Grunwaldzkie
    • Jana Kochanowskiego
    • Józefa Piłsudskiego
    • Juliusza Słowackiego
    • Leśna Bryza
    • Słoneczna Polana
    • Wojciecha Korfantego

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Mikołów, ul. Jana Pawła II (dawnej 1 Maja)
Bazylika Mniejsza pw. św. Wojciecha w Mikołowie

Nazwa miasta pochodzi najprawdopodobniej od imienia Mikołaj, nie jest jednak pewne, czy pochodzi od św. Mikołaja (najstarszy kościółek, a właściwie kapliczka, poświęcona jest św. Mikołajowi), czy też od jakiegoś dziedzica imieniem Mikołaj (po ludowemu Mikula), bogatego właściciela mieszkającego w tej okolicy w czasach powstania osady. Za drugą możliwością przemawiają dawne nazwy miasta - Miculow, Mikulau, Mikulow, Mikułów (w księgach kościelnych ta ostatnia nazwa występuje do 1824). W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie miejscowość występuje pod obecnie używaną polską nazwą Mikołow (org. polnisch Mikołow) oraz niemiecką Nicolai[6].

Istnieje również stare podanie opowiadające o początkach tego miasta, nie poparte jednak żadnymi dowodami historycznymi. Podanie opowiada o handlarzach bydłem, którzy zatrzymali się w tych okolicach na odpoczynek. W trakcie nocy nagle zachorowało całe bydło. Przerażeni handlarze zaczęli się modlić i ślubować św. Mikołajowi wybudowanie kaplicy, jeżeli święty sprawi, że bydło wyzdrowieje. Bydło rzeczywiście wyzdrowiało, a handlarze zbudowali ślubowaną kaplicę ku czci św. Mikołaja.

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • 1222 - pierwsza historyczna wzmianka o Mikołowie - w dokumencie wydanym przez księcia opolskiego Kazimierza dla biskupa wrocławskiego Wawrzyńca, gdzie jako świadek wymieniony jest hrabia Andrzej, kasztelan z Mikołowa (oryg. comes Andreas, castellanus de Miculow). Świadczy to o tym, iż Mikołów pełnił już funkcje w administracji państwowej jako gród i siedziba kasztelanii.
  • 1228 - wzmianka o Mikołowie pojawiła się w dokumencie księcia opolskiego Kazimierza, stanowiącym umowę z wojewodą Klemensem, gdzie jako świadek, po raz kolejny, pojawia się kasztelan mikołowski Andrzej. Podobne wzmianki, w których występuje ów Andrzej znajdujemy również w dokumentach z lat 1232 i 1234.
  • 1258 - w dokumentach księcia Władysława opolskiego dwukrotnie pojawia się kasztelan mikołowski imieniem Jan, syn Wernera.
  • 1265-1280 - rozbudowa miasta przez Jana z Grabia.
  • 1266 - 1 marca pierwsza wzmianka o kościele św. Wojciecha w Mikołowie - biskup krakowski Paweł przebywający w Sławkowie nadał kościołowi św. Wojciecha w Mikołowie dziesięciny ze wsi Przeczyce, Toporowice i Targoszyce. Mikołów należał w tych czasach do dekanatu Sławkowskiego.
  • 1349 - 1350 - epidemia czarnej ospy[7], umiera 1/3 mieszkańców miasta.
  • 1375 - książę raciborski Jan I sprzedaje miasto Mikołów i Pszczynę z okolicami księciu opolskiemu Władysławowi.
  • ok. [1500]] - początki[7] górnictwa
  • 1545 - król czeski Ferdynand I nadaje miastu Mikołów prawo do urządzania jarmarków i targów tygodniowych.
  • 1547 - 27 lipca nadanie miastu Mikołów ordynacji miejskiej przez pana ziemi pszczyńskiej Jana Turzo.
  • 1580 - do Mikołowa przybywa pierwszy pastor.
  • 1630 - parafia mikołowska wraca w ręce katolików (proboszczem zostaje Tomasz Aleksander Czarniecki).
  • 1645 - miasto dotknęła klęska pożaru - świadczy o tym dokument z tegoż roku, w którym miasto Mikołów prosi urząd podatkowy we Wrocławiu o umorzenie 500 florenów zaległości podatkowych.
  • 1760 - po raz pierwszy w dokumentach pojawia się dzisiejsza nazwa miasta Mikołów.
  • 1794 - 20 maja największy pożar w historii miasta, centralna część miasta uległa zniszczeniu - pożar wybuchł w domu kowala Marcina Kozaka znajdującym się na rynku miasta.
  • 1840 - L. Froehlich zakłada w Mikołowie fabrykę łyżek (przetrwała do końca stulecia).
  • 1842 - otwarto fabrykę wyrobów żelaznych i części maszyn pod nazwą huta "Maria Ludwika".
  • 1845 - Tomasz Nowacki zakłada w Mikołowie drukarnię.
  • 1848 - w Mikołowie miała miejsce epidemia tyfusu, zmarło wówczas 20% ogółu ludności.
  • 1856 - powstaje dworzec kolejowy w Mikołowie.
  • 1858 - powstaje huta[7] "Waltera", późniejsza Fabryka Palenisk Mechanicznych.
  • 1861 - 25 września konsekracja nowego kościoła pw. św. Wojciecha.
  • 1872 - zburzenie starego ratusza i wybudowanie nowego ratusza w Mikołowie.
  • 1874 - Karol Miarka rozpoczyna działalność wydawniczą w Mikołowie.
  • 1908 - ukończenie budowy wodociągów miejskich, na które wydano ok. 250 tys. marek.
  • 1919 - 17 sierpnia walki w mieście podczas I powstania śląskiego.
  • 1921 - plebiscyt na Górnym Śląsku - w Mikołowie większość głosów pada za Niemcami (3059 do 2434).
  • 1922 - 29 czerwca Mikołów wraz z częścią Górnego Śląska przyłączony do Polski.
  • 1939 - 3 września wkroczenie wojsk niemieckich do miasta Mikołów.
  • 1945 - 28 stycznia wkroczenie Armii Radzieckiej.
  • 1954 - Mikołów zostaje włączony do powiatu tyskiego.
  • 1975 - do Mikołowa przyłączono Śmiłowice, Mokre oraz Paniowy.
  • 1994 - 30 grudnia przyłączenie Bujakowa[8].
  • 1998 - powstaje powiat mikołowski obejmujący Mikołów, Łaziska Górne, Orzesze, Wyry oraz Ornontowice.
  • 1998 - ogłoszenie św. Wojciecha patronem Mikołowa[9].
  • 2002 - przebudowa rynku w Mikołowie.
  • 2008 - Kościół św. Wojciecha staje się Bazyliką Mniejszą w Mikołowie
  • 2009 - poświęcenie kościoła pw. św. Antoniego Padewskiego w Mikołowie Recie-Goju
Informacje pochodzące ze "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich", Warszawa 1885.
Quote-alpha.png
Mikułów al. Mikołów, niem. Nicolai, miasto okręgowe w pow. pszczyńskim na Szląsku górnym, leży na wzniesieniu 1116 st. par., na połowie drogi pomiędzy Oświęcimiem (w Galicyi) a Gliwicami, o 14 kil. od Katowic. Posiada dwa kościoły katolickie, kościół ewangielicki, synagogę, szkołę katolicką 5-klasową (529 uczniów), ewang. 1-klas. (60 ucz.) i żydowską prywatną (104 ucz.). Co do władz M. posiada: urząd miejski, urząd policyjny okręgowy, urząd pocztowy, dwóch sądziów okręgowych. Z zakładów przemysłowych istnieją tu: huty żelazne (Nicolai Hutte, Walther H., Maria Louisen H., Frohlische Loffelschmiede), wielki młyn amerykański. Kolej żelazna łącząca Racibor z Katowicami przerzyna grunta należące do miasta, na których mieści się stacya. Ludność miasta z 2752 mk. w 1834 r., wzrosła do 3059 w 1840 r., doszła do 4479 w 1861 r. Mówi ona zesputą polszczyzną. Wychodzą tu dwa pisma peryodyczne polskie dla ludu nakładem Miarki: "Katolik" i "Monika". Początkiem miasta miało być obozowisko urządzone tu przez mołdawskich handlarzy bydła. Oni to wznieśli drewniany kościółek ś. Mikołaja (Nikołajek zwany) w miejscu, gdzie dziś stoi murowana kaplica na płn. od miasta przy drodze do st. dr. żel. Pożar ratusza w 1794 r. zniszczył archiwum miejskie, stąd przeszłość M. mało jest znaną. W Kod. dypl. Muczk. i Rzyszcz. wspomniany jest M. w dok. z 1228 r. Dochował się też dokument, w którym Mieczysław (Mieszko), ks. Opolski, jako władzca Pszczyny, potwierdza (w Rybniku 1287 r.) nadania poczynione przez Jana z Grabi kościołowi ś. Wojciecha w M. W 1547 r. baron Hans Turzo, pan na Betlemfalva i na Pszczynie, nadał M. miejską organizacyę, samorząd, sądownictwo i łączne z tem przywileje uprawy wina, warzenia piwa, tworzenia cechów, targi i jarmarki. W tej epoce M. stał się ważnem targowiskiem dla handlu bydłem, solą i wódką. Najście Szwedów w 1630 r. zadało ciężką klęskę miastu. Spustoszyli oni prócz miasta i klasztor zakonnic pod miastem stojący. O przeszłych stosunkach miasta świadczy dotąd nazwa jednej z ulic (Krakowska) i tak zwana Skotnica, będąca zapewne miejscem dawnego targowiska na bydło. Do mieszczan należy obecnie 4662 mr. ziemi, w tem 4029 mr. roli, 52 mr. ogr., 352 mr. łąk, 137 mr. pastw. i 122 zagajników. Klimat tu dość ostry skutkiem wzniesionego położenia i silnych wiatrów od Karpat wiejących. Par. kat. mikułowska posiada od 1861 r., prócz starego, nowy murowany kościół z dwoma wieżami i liczy 13926 parafian (1869 r.). Do parafii należą miejscowości: Gostyń, Wyrów, Łaziska (górne, dolne i średnie), Śmiłowica, Kamionka, Wilkowy, Panewnik, Piotrowice, Podlesie, Zarzycze, Lgota, Althammer. W obrębie parafii mieszka 745 ew. i 540 żydów. Dekanat mikułowski dyec. wrocławskiej miał 1869 r. 45158 kat., 1435 ew., 530 izr. i 8 parafii: Berun, Boischow, Chełm W., Lendzin, Mokra, M., Tychy, Woszczyce.

Żydzi w Mikołowie[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza żydowska rodzina zamieszkała w mieście w 1640, po wydaniu, kilkanaście lat wcześniej, edyktu cesarskiego, łagodzącego politykę Habsburgów wobec Żydów. Spis ludności żydowskiej z 1691 r. wspomina o mieszkających w Mikołowie Żydach. Przez wiele lat byli oni jednak stosunkowo nieliczni - w 1758 r. miało tutaj żyć zaledwie 6 osób tego wyznania.

W latach 70. XVIII wieku władze pruskie nakazały początkowo przesiedlić wszystkich Żydów na prawą stronę Odry i to tylko na tereny wiejskie, następnie zmieniono zdanie i przyszło polecenie osiedlenia ich w miastach - w 1780 r. Mikołów został jednym z pięciu miast przesiedleńczych. W 1787 roku i to zarządzenie odwołano w obawie o skutki gospodarcze, ale liczba żydowskich mieszkańców w ówczesnym Nikolei wzrosła do 84 osób.

W 1816 r. Mikołów wybudował synagogę, a w 1854 powstała gmina żydowska, jednak była ona na tyle mała, że aż do 1931 r. funkcję rabinów pełnili kantorzy. W 1861 r. mieszkało w mieście 504 Żydów (ok. 11% społeczeństwa), istniała też żydowska szkoła, do której uczęszczało ponad 100 uczniów. W 1872 r. miejscowa gmina żydowska weszła w skład Związku Górnośląskich Gmin Synagogalnych (Oberschlesische Synagogen-Gemeinden).

Na przełomie wieków liczba Żydów spadła w wyniku emigracji do Stanów Zjednoczonych i Palestyny - spis z 1900 r. wykazał 192 osoby (na 6638 ogółu mieszkańców) a w 1910 r. 175 osób. W Mikołowie działał Izraelicki Związek Pielęgnowania Chorych i Izraelicki Związek Pogrzebowy "Chewra Kadisza".

W czasie plebiscytu większość Żydów głosowała za pozostawieniem miasta w Niemczech - mimo ogólnego zwycięstwa tej opcji w Mikołowie miasto włączono w granice Polski. Poskutkowało to emigracją wielu Żydów na Zachód. Z drugiej strony nastąpił napływ żydowskich obywateli z głębi Polski - głównie z Zagłębia Dąbrowskiego. Ich przyjazd spotykał się jednak z niechęcią zarówno władz miejskich jak i zamieszkałych już w mieście członków gminy żydowskiej - przyczyną były obawy gospodarcze, negatywny wizerunek Kongresówki w oczach mieszkańców Śląska oraz obawy o wzrost tendencji propolskich[10].

W 1931 r. wybrano pierwszego rabina - został nim Ajzyk Chameides, który jednak dojeżdżał do Mikołowa z Katowic. Liczba Żydów mikołowskich wzrosła z 74 (1928 r.) do 243 osób[11].

Po 1933 r. ruszyła następna fala żydowskich emigrantów - tym razem przyjeżdżali oni z rządzonych przez nazistów Niemiec na polski Górny Śląsk. Liczba uchodźców była na tyle duża, że Zwierzchność Gmin Izraelickich w Katowicach przeprowadziła zbiórkę pieniężną, aby ich wspomóc. W 1938 r. po anszlusie Austrii wielu Żydów kolejny raz opuszczało Śląsk - obawiając się rychłego wybuchu wojny polsko-niemieckiej emigrowali na Zachód.

Po zajęciu tych terenów przez III Rzeszę mikołowskich żydów wywieziono do getta w Sosnowcu, skąd większość 12 maja 1942 r. trafiła do obozu w Auschwitz-Birkenau[12].

Po II wojnie światowej społeczność żydowska już się w Mikołowie nie odrodziła - stary cmentarz żydowski został zabudowany, synagogę wysadzono w powietrze w 1972 r.. Jedyną pamiątką jest nowy cmentarz żydowski.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Mikołow, stary kościół
Mikołów, kapliczka św. Mikołaja
Mikołów - Borowa Wieś, kościół św. Mikołaja

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

W mieście znajduje się:[13]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

30 czerwca 2004[15] 31 grudnia 2010[16]
Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  % osób  % osób  % osób  %
populacja 38 264 100 19 722 51,5 18 542 48,5 39 196 100 18 982 48,43 20 214 51,57
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
485 250 235 495 240 255

W 2005 gmina miejska Mikołów miała 38 057 mieszkańców[15], z czego 28 396 osób zamieszkuje w centralnych dzielnicach miasta, natomiast 9661 pozostałe pięć sołectw wchodzących w skład Mikołowa: Borowa Wieś, Bujaków, Mokre, Paniowy i Śmiłowice[potrzebne źródło].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Przez większą część swojej historii Mikołów był miastem handlowym, a w XX wieku miastem przemysłowym. W ubiegłym wieku w Mikołowie powstało wiele dużych zakładów przemysłowych, m.in. MiFaMa (Mikołowska Fabryka Maszyn), FPM (Fabryka Palenisk Mechanicznych), Wiromet. W Mikołowie mieści się jedyna w Polsce i jedna z dwóch w Europie Kopalnia Doświadczalna "Barbara". W Mikołowie znajduje się wzgórze Gronie, od którego pochodzi nazwa piwa Tyskie Gronie (na wzgórzu tym znajduje się ujęcie wody dla browaru).

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Mikołowa działalność religijną prowadzą następujące kościoły i wspólnoty religijne:

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Sport[edytuj | edytuj kod]

  • Aqua Plant - kryta pływalnia z dwoma basenami, jacuzzi oraz dwiema saunami.
  • Rajd Mikołowski - okręgowy rajd samochodowy rozgrywany w ostatni weekend kwietnia, połączony z wystawą pojazdów zabytkowych
  • Mikołowski Bieg Uliczny - cykliczna impreza odbywająca się pod koniec września
  • Mikołowski Rodzinny Rajd Rowerowy - rajd odbywający się na terenie powiatu mikołowskiego
  • Otwarte Mistrzostwa Mikołowa w Kolarstwie Górskim XC - mistrzostwa odbywające się co roku w czerwcu

Kluby sportowe[edytuj | edytuj kod]

  • AKS Mikołów - klub piłkarski (obecnie w IV lidze), klub szachowy, sekcja szermiercza szpada, sekcja tenisa stołowego
  • allinone Mikołów - klub bilardowy (obecnie w II lidze bilardowej, grupa 4)
  • KS Kamionka Mikołów - klub piłkarski (obecnie w klasie "B", grupa Katowice)
  • KS Burza Borowa Wieś - sekcja akrobatyki, piłki nożnej, siatkówki, tenisa stołowego
  • LKS 45 Bujaków - klub piłkarski (obecnie w klasie "B", grupa Zabrze), sekcja tenisa stołowego (obecnie Liga okręgowa mężczyzn i II Liga kobiet)
  • Orzeł Mokre - klub piłkarski (obecnie w klasie "A")
  • LKS Strażak Mikołów - klub piłkarski (obecnie w klasie "A"), sekcja speedrowerowa (obecnie walczą o medale Drużynowych Mistrzostw Okręgu Południowego PFKS)
  • Orkan KS Kamionka - klub skata (obecnie w II lidze)
  • SSiSW Kong Sao
  • UKS Satori - klub karate, reprezentujący powiat mikołowski na arenie krajowej i międzynarodowej według zasad Karate WKF i WUKF
  • UKS Silesia Mikołów - klub koszykówki
  • UKS Trójka Mikołów
  • STS Biegaton Mikołów

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Szlaki turystyczne
szlak turystyczny niebieski Szlak Obrońców Polskiej Granicy

  • Trasa: Zabrze – Mikołów - Tychy

szlak turystyczny zielony Szlak Krawędziowy GOP

  • Trasa: Gliwice – Mikołów - Chełm Śląski

szlak turystyczny czerwony Szlak Bohaterów Wieży Spadochronowej

  • Trasa: Katowice – Mikołów - Chudów

szlak turystyczny żółty Szlak Okrężny Wokół Gliwic

szlak turystyczny żółty Szlak Historii Górnictwa Górnośląskiego

  • Trasa: Łubianki – Mikołów - Rybnik

SAD logo.pngSzlak architektury drewnianej

  • Trasa: Bielsko-Biała – Mikołów - Żywiec

Media[edytuj | edytuj kod]

Czasopisma miejskie:

  • Gazeta mikołowska
  • Aktualności

Telewizja internetowa:

  • Mikołów TV

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Lista miast partnerskich Mikołowa[19]:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  2. 2,0 2,1 Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2012 r. Stan w dniu 31 XII.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-06-05. ISSN 2083-3342.
  3. Die Wappen und Siegel der Deutschen Staedte : Flecken und Doerfer, Frankfurt a/Main 1898, s. 106
  4. Bank Danych Lokalnych - Leśnictwo (pol.). GUS. [dostęp 2013-12-03].
  5. B. Bromboszcz, R. Szendzielarz, "Mikołów z perspektywy 150 lat", Miejska Biblioteka Publiczna w Mikołowie, 2009 Rady sołeckie i rady dzielnic (pol.). [dostęp 2011-07-26].
  6. Johann Knie 1830 ↓, s. 988.
  7. 7,0 7,1 7,2 Barbara M. Buszman, Józef P. Buszman: Przewodnik krajoznawczy - Powiat Mikołowski. Wyd. I. Katowice: Eco Consensus sp. z o.o., 2006, s. 43. ISBN 83-920987-2-2.
  8. Dz. U. z 1994 r. Nr 132, poz. 671
  9. Historia parafii mikołowskiej
  10. Wirtualny Sztetl Historia cz.1
  11. Wirtualny Sztetl Demografia
  12. Wirtualny Sztetl - Historia cz.2
  13. Bank Danych Regionalnych GUS - Szkolnictwo
  14. Bank Danych Regionalnych GUS - Wychowanie przedszkolne
  15. 15,0 15,1 Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  16. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2011-07-26].
  17. Dane według raportów wyszukiwarki zborów z 8 stycznia 2015.
  18. Instytut Mikołowski
  19. Współpraca międzynarodowa. Urząd Miasta Mikołów. [dostęp 2011-06-17].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Johann Knie: Alpabetisch, Statistisch, Topographische Uebersicht aller Dorfer, Flecken, Stadt und andern Orte der Konigl. Preus. Provinz Schliesen.... Breslau: Barth und Comp., 1830.
  • Konstanty Prus, "Z przeszłości miasta Mikołów i jego okolicy", Mikołów 1932.
  • Jan Kantyka, Alojz Targ, "Mikołów - zarys rozwoju miasta", Katowice 1972.
  • W. Galasińska-Hrebenda, Grodzisko w Mikołowie [w:] Informator Konserwatora Zabytków Archeologicznych na województwo katowickie za lata 1966-1970, Katowice 1971.
  • Z. Musioł, O dawnym grodzie mikołowskim, "Zaranie Śląskie" 1929, z. 2.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]