Gęś zbożowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Gęś zbożowa
Anser fabalis[1]
(Latham, 1787)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd blaszkodziobe
Rodzina kaczkowate
Rodzaj Anser
Gatunek gęś zbożowa
Synonimy
  • Anas Fabalis Latham, 1787[2]
Podgatunki
  • A. f. fabalis (Latham, 1787)
  • A. f. johanseni Delacour, 1951
  • A. f. middendorffii Severtsov, 1873
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Zasięg występowania według IUCN (uwzględnione podgatunki sporne)

     lęgowiska

     przeloty

     zimowiska

Gęś zbożowa, posiewnica[4] (Anser fabalis) – gatunek dużego wędrownego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae).

Systematyka i występowanie[edytuj | edytuj kod]

Systematyka tego gatunku od dawna jest kwestią sporną[5]. Obecnie wyróżnia się od 3 do 5 podgatunków A. fabalis[6][7][8]:

Podgatunki sporne wydzielone przez Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) w osobny gatunek Anser serrirostris (gęś tundrowa)[5][6]:

  • A. fabalis serrirostrisgęś tundrowa[7]tundra północno-wschodniej Syberii[8]
  • A. fabalis rossicus – tundra północnej Rosji i północno-zachodniej Syberii[8].

Niektórzy ornitolodzy zaliczali też do podgatunku gęś krótkodziobą (A. brachyrhynchus), która w odróżnieniu od zbożowej ma krótki różowo-czarny dziób i różowe łapy.
Zimują w pasie od północno-zachodniej Europy po Japonię. W przypadku cięższych zim przenoszą się na południe, wyjątkowo docierając do północnej Afryki. Jesienią pojawia się w dużych stadach liczących dziesiątki tysięcy osobników, zwłaszcza w Wielkiej Brytanii i nad Dunajem, na Węgrzech tysiące osobników.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Cechy gatunku 
Samiec i samica, a także osobniki młodociane ubarwione są jednakowo. Ogólnie ubarwiona szarobrązowo, na grzbiecie i bokach poprzeczne jasne prążki. Podogonie i ogon biały. Łapy pomarańczowe, dziób czarny u nasady i końcu z pomarańczowymi (ich wielkość zależy od podgatunku) plamami. W locie widać z przodu ciemnoszare skrzydła (gęgawa ma je jasne). Podobna do gęgawy, ale jest ciemniejsza i widać różnice po głowie. Wydaje czyste dźwięki „ang ang kaiak”.
Wymiary średnie[9] 
  • Długość ciała ok. 75 cm
  • Długość skrzydła 44–50 cm
  • Rozpiętość skrzydeł 160 cm
  • Masa ciała ok. 1,7–3,6 kg.

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Biotop 
Tundra i tajga. Zimuje na terenach pokrytych niską roślinnością zielną szukając nieużytków, odludnych wybrzeży, rozległych pól i pastwisk, jak i wód otwartych. Trudno zbliżyć się do takich stad, bo są bardzo czujne i wśród nich znajdują się strażnicy obserwujący nieustannie najbliższe otoczenie.
Gniazdo 
To zagłębienia w ziemi wysłane puchem z dodatkiem mchu i trawy w pobliżu wody w odosobnionych miejscach na wybrzeżach jezior i rzek, wysepkach lub bagnach.
Jaja 
W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając w kwietniu – czerwcu 3 do 8 białawych jaj. Jaja w kolorze od białego do bladozielonkawego o wymiarach 84 x 55,5 mm.
Stado tundrowej gęsi zbożowej
Jaja gęsi zbożowej
Wysiadywanie 
Jaja wysiadywane są przez okres 25–30 dni przez samicę. Gęsiory jednak znajdują się w pobliżu i opiekują młodymi. Pisklęta usamodzielniają się po 40–50 dniach. Gąsięta po 2 miesiąca potrafią już latać i na przełomie sierpnia i września opuszczają tereny lęgowe. Mają matowe upierzenie o piórach z brązową obwódką.
Pożywienie 
Rośliny, które zbiera głównie na lądzie – trawy i rośliny wodne.
Ochrona 
Gatunek łowny od 1 września do 21 grudnia, a na terenie województw: dolnośląskiego, lubuskiego, wielkopolskiego, zachodniopomorskiego do 31 stycznia[10]. Zdarza się, że przynoszą szkody rolnikom, w czasie przelotów mogą niszczyć zasiewy.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Anser fabalis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Carboneras 1992 ↓, s. 581.
  3. Anser fabalis. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  4. Posiewnica. Encyklopedia PWN. [dostęp 2013-11-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-11-17)].
  5. a b T. Stawarczyk. Zmiany taksonomiczne na liście ptaków krajowych według taksonomii IOC. „Ornis Polonica”. 59, s. 71–77, 2018. 
  6. a b Frank Gill, David Donsker (red.): Screamers, ducks, geese, swans (ang.). IOC World Bird List: Version 9.2. [dostęp 2019-10-15].
  7. a b Nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Plemię: Anserini Vigors, 1825. W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2019-10-15].
  8. a b c Carboneras, C. & Kirwan, G.M.: Bean Goose (Anser fabalis). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2019. [dostęp 2019-10-15].
  9. Busse i in. 1991 ↓, s. 175.
  10. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 marca 2005 r. w sprawie określenia okresów polowań na zwierzęta łowne (Dz.U. z 2005 r. nr 48, poz. 459)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Karel Stastny: Ptaki wodne. Warszawa: Delta, 1993. ISBN 83-85817-10-7.
  • Carles Carboneras: Family Anatidae (Ducks, geese and Swans). W: Josep del Hoyo, Andrew Elliott, Jordi Sargatal: Handbook of the Birds of the World. Cz. 1: Ostrich to Ducks. Barcelona: Lynx Edicions, 1992. ISBN 84-87334-10-5. (ang.)
  • Przemysław Busse (red.), Zygmunt Czarnecki, Andrzej Dyrcz, Maciej Gromadzki, Roman Hołyński, Alina Kowalska-Dyrcz, Jadwiga Machalska, Stanisław Manikowski, Bogumiła Olech: Ptaki. T. I. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0563-0.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]