Kuropatwa zwyczajna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kuropatwa zwyczajna
Perdix perdix[1]
(Linnaeus, 1758)
Kuropatwa zwyczajna
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd grzebiące
Rodzina kurowate
Rodzaj Perdix
Gatunek kuropatwa zwyczajna
Synonimy
  • Tetrao Perdix Linneaus, 1758[2]
Podgatunki
  • P. p. perdix (Linnaeus, 1758)
  • P. p. armoricana Hartert, 1917
  • P. p. sphagnetorum (Altum, 1894)
  • P. p. hispaniensis Reichenow, 1892
  • P. p. italica Hartert, 1917
  • P. p. lucida (Altum, 1894)
  • P. p. canescens Buturlin, 1906
  • P. p. robusta Homeyer & Tancre, 1883
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Józef Chełmoński, Kuropatwy na śniegu, 1891
Perdix perdix

Kuropatwa zwyczajna, kuropatwa (Perdix perdix) – gatunek dużego, osiadłego ptaka z rodziny kurowatych (Phasianidae). Zamieszkuje niemal całą Europę oraz Azję Środkową. W górach może przebywać na 2600 m n.p.m. (na Kaukazie[4]). Wprowadzona do Ameryki Północnej. Populacja podlega znacznym wahaniom, liczebność ptaków zależy od ostrości zimy oraz pogody w czerwcu i lipcu, gdy wykluwają się pisklęta, które są bardzo wrażliwe na przemoknięcie i wychłodzenie.

W Polsce na początku XX wieku nieliczny ptak lęgowy, głównie na niżu; lokalnie bywał średnio liczny[5]. W 2015 wskazano, że przez poprzednie 12 lat liczebność kuropatwy w Polsce malała[6].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Wyróżniono kilka podgatunków P. perdix[7]:

Kuropatwę introdukowano w Ameryce Północnej[4][2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Cechy gatunku 
Słabo zaznaczony dymorfizm płciowy. Głowa i kark oliwkowoszare, policzki rude. Wierzch ciała szarobrunatny ze słabo zaznaczonymi rdzawymi i czarnymi poprzecznymi pręgami. Na barkach i skrzydłach niewielkie podłużne białe plamy. Spód i boki ciała szare z delikatnym, falistym rysunkiem, na bokach pionowe, szerokie rdzawe pręgi. Na białym brzuchu rdzawa plama w kształcie podkowy (u samic mniej wyraźna, często niekompletna). Sterówki rdzawobrązowe, lecz środkowa para szarobrunatna. Lotki płowe z ciemnorudymi plamami. Za okiem naga, pokryta brodawkami skóra, szczególnie rzucająca się w oczy w okresie godowym.
Wymiary średnie 
  • Długość ciała ok. 29–31 cm[2]
  • Rozpiętość skrzydeł 45–48 cm[2]
  • Masa ok. 310–600 g[2].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Biotop 
Otwarte tereny trawiaste, współcześnie w dużej mierze rolnicze (obszary upraw, łąki i pastwiska)[4]. W zimie zamieszkują podobne siedliska[6].
Gniazdo 
Na ziemi, dobrze ukryte w gęstej roślinności, wyściełane liśćmi[4]. Podczas wysiadywania w przypadku niebezpieczeństwa kuropatwa zrywa się dopiero w ostatniej chwili.
Jaja 
Wyprowadza jeden lęg w roku. W kwietniu–czerwcu składa przeważnie 15–17 (ogólnie 4–24) jaj. Zdarza się, że po stracie lęgu wyprowadzany jest drugi (najpóźniej w sierpniu)[4].
Wysiadywanie 
Jaja wysiadywane są przez okres 23–25 dni przez samicę. W wychowywaniu młodych biorą udział obydwa ptaki z pary[4].

Najdłużej żyjąca kuropatwa, której wiek oznaczył człowiek, miała 5 lat[8].

Pożywienie 
Pokarm roślinny, uzupełniany przez owady[2]. Bezkręgowce stanowią podstawę diety piskląt.

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Obecnie w Polsce na liście zwierząt łownych. Okres polowań na kuropatwę trwa od 11 września do 21 października, a w drodze odłowu – do 15 stycznia[9].

Filatelistyka[edytuj | edytuj kod]

Poczta Polska wyemitowała 28 lutego 1970 r. znaczek pocztowy przedstawiający parę kuropatw zwyczajnych o nominale 7 , w serii Ptaki łowne. Druk w technice offsetowej na papierze kredowym. Autorem projektu znaczka był Jerzy Desselberger. Znaczek pozostawał w obiegu do 31 grudnia 1994 roku[10]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Perdix perdix, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d e f McGowan, P.J.K. & Kirwan, G.M.: Grey Partridge (Perdix perdix). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2018. [dostęp 16 września 2018].
  3. BirdLife International 2012, Perdix perdix [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2015 [online], wersja 2014.3 [dostęp 2015-03-09] (ang.).
  4. a b c d e f Steve Madge, Phil McGowan: Pheasants, Partridges, and Grouse: A Guide to the Pheasants, Partridges, Quails, Grouse, Guineafowl, Buttonquails, and Sandgrouse of the World. Princeton University Press, 2002, s. 60, 228–229. ISBN 978-0-691-08908-9.
  5. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 276. ISBN 83-919626-1-X. Wg skali przyjętej przez autorów, dla okresu lęgowego nieliczny oznacza zagęszczenie 1–10 par na 100 km², a średnio liczny – 10–100 par na 100 km².
  6. a b Dominik Marchowski: Ptaki Polski. Kompletna lista 450 stwierdzonych gatunków. Wyd. 1. Warszawa: SBM, 2015, s. 60. ISBN 978-83-7845-983-5.
  7. Frank Gill, David Donsker: Family Phasianidae (ang.). IOC World Bird List: Version 4.2. [dostęp 2014-07-24].
  8. Piotr Adamiok: Prawda o krukach. Echa Barlinka. [dostęp 2010-09-12].
  9. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 marca 2005 r. w sprawie określenia okresów polowań na zwierzęta łowne (Dz.U. z 2005 r. Nr 48, poz. 459)
  10. Marek Jedziniak: Ptaki łowne (pol.). www.kzp.pl. [dostęp 2018-07-21].