Gamzigrad

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Gamzigrad-Romuliana, Pałac Galeriusza[a]
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Ilustracja
Państwo  Serbia
Typ kulturowy
Spełniane kryterium III, IV
Numer ref. 1253
Region[b] Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 2007
na 31. sesji
Położenie na mapie Serbii
Mapa lokalizacyjna Serbii
Gamzigrad-Romuliana, Pałac Galeriusza
Gamzigrad-Romuliana, Pałac Galeriusza
Ziemia43°53′57,5″N 22°11′10,0″E/43,899306 22,186111
Gamzigrad – zachowane fragmenty mozaik podłogowych
Gamzigrad.jpg
Gamzigrad mozaik 5.jpg
Izbliza deo podnog mozaika sa arheoloskog nalazista Feliks Romulijana.JPG
Mozak sa Romulijane.JPG

Gamzigrad (serb. Гамзиград) – stanowisko archeologiczne niedaleko Zaječaru we wschodniej Serbii z zespołem budowli późnorzymskich – Felix Romuliana – wzniesionych na przełomie III i IV wieku przez cesarza Galeriusza (250–311), obejmującym ufortyfikowany pałac cesarski, świątynie, łaźnie, tetrapylon oraz mauzolea cesarza i jego matki.

W 2007 roku obiekt został wpisany na listę światowego dziedzictwa kulturowego UNESCO.

Historia[edytuj | edytuj kod]

System władzy w cesarstwie rzymskim wprowadzany stopniowo przez cesarza Dioklecjana od 286 roku – tetrarchia – polegał na równoczesnym panowaniu czterech władców: dwóch wyższej rangi augustów i dwóch niższej rangi cezarów, przy czym augustowie mieli sprawować władzę przez 20 lat i abdykować na rzecz swych cezarów[1]. Na okres po abdykacji cesarz miał wybudować sobie rezydencję w miejscu urodzenia[1].

Cesarz rzymski Galeriusz (250–311) zlecił budowę kompleksu jako swojej rezydencji po abdykacji z tronu cesarskiego[1], która miała nastąpić w 313 roku[2]. Był to jedyny zespół tego typu wzniesiony na potrzeby władców w okresie tetrarchii[1]. Kompleks powstał na przełomie III i IV wieku, a przy jego budowie pracowali legioniści, którymi Galeriusz dowodził podczas wyprawy na Bliski Wschód, kiedy w 297 roku pokonał Persów[1].

Kompleks został nazwany Felix Romuliana na cześć matki cesarza – Romuli[1]. W 1986 roku na archiwolcie w południowo-zachodniej części zespołu odkryto napis FELIX ROMULIANA otoczony przez wieniec laurowy trzymany przez dwa pawie[1].

W drugiej połowie IV wieku kompleks popadł w ruinę, a po inwazji Gotów i Hunów powstała tu niewielka bizantyńska osada, która jest wzmiankowana jako Romuliana na liście osad odbudowanych przez cesarza Justyniana w VI wieku[1]. W XI wieku znajdowała się tu osada słowiańska[1], nazwana przez Słowian Gamzigradem[3]. Z czasem osada została opuszczona i zapomniana na prawie tysiąc lat – została odkryta dopiero w XIX wieku[3].

Prace archeologiczne prowadzone są systematycznie od 1953 roku[1]. W 2007 roku obiekt został wpisany na listę światowego dziedzictwa kulturowego UNESCO[4].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Kompleks podzielony jest na dwie części – północną, gdzie znajdowała się rezydencja cesarza wraz z małą świątynią oraz południową z wielką świątynią, termami i mauzoleum[1]. Pałac cesarski i wszystkie budynki w części północnej zorientowane są w stronę wzgórza w części południowej, gdzie wzniesiono mauzolea cesarza i jego matki. Części rozdziela droga, łącząca wschodnią i zachodnią bramę wjazdową[1]. Na jej skrzyżowaniu z inną drogą, wiodącą na wzgórze, postawiono masywny tetrapylon[1]. Kompleks otaczał podwójny system fortyfikacji, dwa pasy murów obronnych – starszy, wewnętrzny oraz wybudowany później w technice opus mixtum mur zewnętrzny[1][2].

Pałac cesarski[edytuj | edytuj kod]

Wejście do pałacu znajdowało się po stronie wschodniej[1]. Podłogę hali wejściowej pokrywała mozaika z przedstawieniem labiryntu w części środkowej, której fragmenty zachowały się do dziś[1]. Z hali prowadził korytarz do wielkiej sali zamkniętej od południa apsydą[1]. Była to najprawdopodobniej sala tronowa[1]. Do niej przylegało oktagonalne apoditerium z ogrzewaniem podłogowym, którego podłogę również pokrywała mozaika m.in. z przedstawieniami venatio[1]. Z sali dwa wyjścia prowadziły do atrium z fontanną[1]. Po północnej stronie atrium znajdowała się sala biesiadna – triclinium z ozdobną mozaiką podłogową z przedstawieniami zwierząt i ludzi; przy wejściu umieszczono scenę walki Dionizosa z leopardem[1]. Środek sali był podwyższony i pokryty płytami z różnokolorowego marmuru ułożonymi w technice opus sectile[1].

Mauzolea[edytuj | edytuj kod]

Mauzoleum Romuli wzniesiono w 305 roku[1]. Do dziś zachowały się jedynie fragmenty podium oraz pozostałości krypty grobowej[1]. Po stronie południowo-zachodniej mauzoleum wzniesiono okrągły tumulus, a dalej na południe – tumulus Galeriusza[1].

Mauzoleum cesarza zostało wzniesione w 311 roku[1]. Fundament zbudowano w formie pierścienia o średnicy zewnętrznej 5,65 m i wewnętrznej 2,28 m[1]. W środku znajdowało się podium wraz z kryptą, w której spoczywał kamienny sarkofag[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab UNESCO: Gamzigrad-Romuliana, Palace of Galerius – Nomination Dossier (ang.). [dostęp 2017-01-02].
  2. a b Maja Živić: FELIX ROMULIANA (ang.). W: National Musuem Zajecar [on-line]. [dostęp 2017-01-02].
  3. a b Laurence Mitchell: Serbia. Bradt Travel Guides, 2010, s. 320, seria: Bradt Guides. ISBN 978-1-84162-326-9. [dostęp 2017-01-02]. (ang.)
  4. UNESCO: Gamzigrad-Romuliana, Palace of Galerius (ang.). [dostęp 2017-01-02].