Godziszów (województwo lubelskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: Godziszów w innych znaczeniach tego słowa.
Godziszów
wieś
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Powiat janowski
Gmina Godziszów
Liczba ludności (2017) 2041[1]
Strefa numeracyjna 15
Kod pocztowy 23-302[2]
Tablice rejestracyjne LJA
SIMC 0791160
Położenie na mapie gminy Godziszów
Mapa lokalizacyjna gminy Godziszów
Godziszów
Godziszów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Godziszów
Godziszów
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Godziszów
Godziszów
Położenie na mapie powiatu janowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu janowskiego
Godziszów
Godziszów
Ziemia50°45′09″N 22°29′06″E/50,752500 22,485000
Strona internetowa

Godziszówwieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie janowskim, w gminie Godziszów.

W latach 1975−1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnobrzeskiego.

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Godziszów[3][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
0791177 Daśkowa Góra część wsi
0791183 Godziszów Drugi część wsi
0791190 Godziszów Pierwszy część wsi
0791208 Godziszów Trzeci część wsi
0791220 Księża Góra część wsi
0791237 Odnoga część wsi
0791243 Radujka część wsi
0791250 Suchowola część wsi
0791266 Widzowska Góra część wsi
0791272 Zagrody część wsi
0791289 Zapaść część wsi
0791295 Zarzecze część wsi

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość jest siedzibą gminy Godziszów. Godziszów (2242 mieszk.) składa się z trzech części: Godziszów Pierwszy – 1108 mieszk. (2008 r.), Godziszów Drugi – 550 mieszk. (2008 r.), Godziszów Trzeci – 584 mieszk. (2008 r.), jest największą wsią w powiecie janowskim i jedną z 20 największych wsi w województwie lubelskim. Wieś położona jest nad rzeką Białką.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Osadnictwo słowiańskie w górnym biegu Białki pojawiło się w IX-X wieku, kiedy na obszarze między Bugiem i Wisłą miała miejsce jego intensyfikacja. Z tego okresu pochodzi kompleks czterech osad, w tym trzy wielohektarowe (do 5 ha) z Godziszowa I (były zlokalizowane od strony Kolonii Godziszów). Osadnictwo to upadło wraz z przyłączeniem Lubelszczyzny do państwa piastowskiego, względnie z powodu walk z Rusinami. Osadnictwo powróciło na te tereny dopiero w XV wieku. Wieś wzmiankowano w źródłach historycznych w 1451 r. W następnym roku wymienieni byli najstarsi mieszkańcy miejscowości – kmiecie Kwoszcz (imię słowiańskie), Mikołaj i Anna. Początkowo wieś stanowiła własność Szamotulskich, a w 1540 roku przeszła w ręce, także wielkopolskiego, rodu Górków. Wieś już w XVI w. była dość duża, liczyła w 1582 roku 90 gospodarzy. Jej mieszkańcy uczestniczyli w akcji osadniczej nowych wsi lokowanych w połowie XVI wieku koło Radzięcina (Rzeczyc, Kątów, Sokołówki). Pod koniec XVI wieku miejscowość liczyła 41,5 łana ziemi uprawnej, istniał folwark i karczma. W 1596 roku wieś przeszła na własność kanclerza koronnego Jana Zamoyskiego i w 1601 r. została włączona do ordynacji. Około połowy XVII wieku wybrano we wsi 11 ćwierci chłopskich, których użytkownicy wchodzili w skład prywatnego wojska ordynackiego (dragonii polowej), pełniącego także obowiązki państwowe. W okresie wojny północnej wojska moskiewskie wyrządziły pewne straty we wsi. W drugiej połowie XVIII w. chłopi skarżyli się na zawyżanie powinności pańszczyźnianych – kazano im odbywać stróżę, czego wcześniej nie czynili. Wielu z nich musiało pracować więcej niż wynikało to z inwentarza. W 1779 r. eksperymentalnie zniesiono pańszczyznę i oczynszowano włościan, lecz z biegiem czasu włościanie płacili czynsz wraz z odrabianiem pańszczyzny. Około 1780 roku miał miejsce duży pożar – 12 pogorzelców zwolniono z opłat. W 1800 roku wieś liczyła 268 domów i 1,5 tys. mieszkańców, włościanie użytkowali 5480 morgów ziemi (największe gospodarstwa liczyły nawet ponad 40-50 morgów). Okres wojen napoleońskich i związane z tym przemarsze i kwaterunki wojsk, nadzwyczajne podatki, głód, nieurodzaj i epidemie, spowodował duże spustoszenia w inwentarzu i ubytek ludności. W XIX wieku Godziszów był przez kilkadziesiąt lat siedzibą gminy i klucza krzemieńskiego. Włościanie zajmowali się także hodowlą koni, tkactwem, kowalstwem i garncarstwem. Istniał młyn wietrzny pracujący na potrzeby gorzelni folwarcznej oraz 3 karczmy. Reforma uwłaszczeniowa przyniosła prawo własności 292 gospodarzom do 2854 mórg ziemi. W kwietniu 1864 r. chłopski oddział powstańczy dokonał napadu na dom rządcy klucza krzemieńskiego, nieprzychylnego powstaniu. W 1905 roku odnotowano patriotyczne wystąpienia ludności. Na początku I wojny światowej, w 1914 roku, w okolicach wsi miała miejsce potyczka rosyjsko-austriacka. Walki frontowe przyniosły miejscowości ogromne zniszczenia (w części I – 61% posesji, a w II – 79%). Dodatkowo Rosjanie ewakuowali część ludności. W 1921 r. Godziszów liczył 500 domów i 3072 mieszkańców. W okresie międzywojennym powstały dwie szkoły, straż pożarna, Koło Młodzieży Wiejskiej. W 1929 roku erygowano parafię. Dzierżawcą folwarku w tym okresie był Władysław Belina-Prażmowski. Tuż przed wojną dokonano parcelacji dóbr ordynackich.

W 1941 i 1942 roku okupanci zabili 16 osób. Rok później przeprowadzili pacyfikację. W marcu 1944 roku przez wieś przetoczyły się walki okupanta z oddziałem partyzantki ukraińskiej, zaś w lipcu zgrupowanie AL i BCh zagrodziło drogę przedzierającym się kolumnom niemieckim. W wyniku tych walk uszkodzone zostały 232 zagrody. W lipcu 1946 roku oddziały NSZ i WiN zorganizowały zasadzkę na patrol milicji, w wyniku czego zabili 8 milicjantów. Po II wojnie światowej powstała poczta, ośrodek zdrowia i dom kultury. W 1955 roku utworzono gromadę, a w 1973 roku gminę.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Godziszów znany jest w całej okolicy z dużych obszarowo gospodarstw, ale również ze względu na dużą liczbę mieszkańców na znaczny głód ziemi i wysoką jej cenę. Mieszkańcy Godziszowa mają niechlubną opinię awanturniczości, co przypisuje się tatarskiemu pochodzeniu. Pierwsze informacje o tym usposobieniu pochodzą już od XVII w. Na początku XIX w. wielu mieszkańców odbywało kary więzienia, a z połowy tegoż stulecia znane są walki z mieszkańcami Piłatki na tle konfliktu o ziemię. W XX w. awanturniczość Godziszowiaków znajdowała swój upust w licznych burdach młodzieżowych, bójkach z mieszkańcami sąsiednich wsi, niekiedy kończącymi się tragicznie. W II połowie XX w. usposobienie mieszkańców Godziszowa wyraźnie się poprawiło, co przypisuje się pracy wychowawczej długoletniego proboszcza ks. Henryka Samula. Ludowe wyjaśnienie nazwy Godziszowa wsi tłumaczy się w ten sposób, że miały tu osiąść trzy nacje, które „zgodziły się” ze sobą i stąd nazwa Godziszów. Jakie to były nacje – zapewne Tatarzy, Mazurzy i Małopolanie. Ale faktycznie nazwa miejscowości pochodzi od słowiańskiego imienia Godzisz. W Godziszowie silna jest nadal tradycyjna kultura. Mieszkańcy posługują się charakterystyczną gwarą z silnymi elementami mazurzenia. Liczne rozrodzone rodziny m.in. Ciupaków, Wielebów, Królów, Zdyblów, Pudłów, Krzysztoniów, Kolasów, Mazurów, Brodowskich itp. posiadają swoje przydomki, w celu ich rozróżnienia. Mieszkańcy Godziszowa zwani są przez sąsiadów Jacokami, Kobylarzami, Tatarami, Bobrami, Chadoniami, przez Zdzilowiakow – Fragami oraz Kotami[potrzebny przypis].

W referendum unijnym w 2003 roku mieszkańcy tej gminy okazali się największymi eurosceptykami (choć miejscowością o największym udziale głosów na nie w Polsce okazał się pobliski Chrzanów). W Gminie Godziszów 88% osób głosowało przeciw[5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.12.2017 r.
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
  4. GUS. Rejestr TERYT.
  5. Państwowa Komisja Wyborcza. Referendum ogólnokrajowe w sprawie wyrażenia zgody na ratyfikację Traktatu dotyczącego przystąpienia Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej. Wyniki głosowania w Godziszowie.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Baranowski Z.:Rys historyczny miejscowości powiatu janowskiego, Stalowa Wola 2001, ​ISBN 83-87840-53-X​.
  • Województwo lubelskie w 15 tomach Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich 1880-1904, oprać. W. Sakławski, Lublin 1974, s. 69.
  • Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. IV, Województwo lubelskie, Warszawa 1924, s. 37.
  • Wójcikowski W.: Janów Lubelski i okolice, Lublin 1980, s. 23.
  • Orłowski R.: Położenie i walka klasowa chłopów w Ordynacji Zamojskiej w drugiej połowie XVIII wieku, Lublin 1963, s. 219.
  • Markiewicz J., Szczygieł R., Śladkowski W.: Dzieje Biłgoraja, Lublin 1985, s. 11.
  • Koprukowniak A.: Powiat janowski w walce o polskość (jesień 1905 r.), w: Z dziejów powiatu kraśnickiego, Lublin 1964, s. 219.
  • Niebelski E.: Zmierzch powstania styczniowego w Lubelskiem i na Podlasiu (1864-1872), w: Dzieje Lubelszczyzny, t. VII, Lublin 1993, s. 94–95.
  • Hirsz Z. J.: Położenie chłopów w kluczu janowskim w drugiej połowie XVIII wieku, Lublin 1962, s. 32–36, 58–59, 64–74.
  • Zabytki architektury i budownictwa. Województwo tarnobrzeskie, Warszawa 1990, s. 30–31.
  • Tarnawski A.: Działalność gospodarcza Jana Zamoyskiego (1572-1605), Lwów 1935, s. 21–22,92,131.
  • Z przeszłości Janowa Lubelskiego, Stalowa Wola 1990, s. 21.
  • Sochacka A.: Własność ziemska w województwie lubelskim w średniowieczu, Lublin 1987, s. 84.
  • Lawera H.: Bata A., Powiat Janów Lubelski, Krosno 1999, s. 52–53.
  • Kumor B.: Spis wojskowy ludności Galicji z 1808 roku, Przeszłość Demograficzna Polski 1977, s. 106.
  • Diecezja Lubelska 1985, Lublin 1985, s. 191–192.
  • Kuraś S.: Słownik historyczno-geograficzny województwa lubelskiego w średniowieczu, w: Dzieje Lubelszczyzny, t. III, Warszawa 1983, s. 77.
  • Szady R.: Walka z reakcyjnym podziemiem w powiecie kraśnickim w latach 1944–1947, praca magisterska – UMCS, Lublin 1975 (mps), s. 73–74.
  • Inglot S. (red.): Rejestr poborowy województwa lubelskiego, Wrocław 1957, s. 80.
  • Archiwum Ordynacji Zamojskiej (AOZ), sygn.: 3199, 22v-29; 3321, 1-3; 4765; 4891,42.