Powiat janowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Powiat janowski
powiat
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo lubelskie
TERYT 3.06.09.05.00.0
Siedziba Janów Lubelski
Starosta Grzegorz Pyrzyna
Powierzchnia 875,34 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności

46 742[1]
• gęstość 53,4 os./km²
Urbanizacja 24,67%
Tablice rejestracyjne LJA
Adres urzędu:
ul. J. Zamoyskiego 59
23-300 Janów Lubelski
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba gmin miejsko-wiejskich 2
Liczba gmin wiejskich 5
Położenie na mapie województwa
POL powiat janowski map.svg
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Powiat janowski
Powiat janowski
50°43′N 22°25′E/50,716667 22,416667
Strona internetowa
Portal Portal Polska

Powiat janowski – powiat w Polsce (województwo lubelskie), reaktywowany w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Janów Lubelski.

Podział administracyjny[edytuj]

W skład powiatu wchodzą:

Położenie i środowisko geograficzne[edytuj]

Powiat janowski jest jednym z 24 powiatów województwa lubelskiego. Położony jest w jego południowo-zachodniej części, granicząc z powiatami: kraśnickim, lubelskim, biłgorajskim, niżańskim i stalowowolskim. Położenie geograficzne wyznaczają współrzędne: szerokość 50°55' N północny kraniec (Wola Studzieńska) i 50°34' N południowy kraniec (Kiszki); długość 22°09' E zachodni kraniec (Maliniec-Siembidy) i 22°09' E wschodni kraniec (Kocudza Trzecia).

Historia[edytuj]

Powiat janowski istniał w latach 1866-1945[2], 1956-1975 i od 1999 roku.

1866-1919[edytuj]

W latach 1810-1866 tereny dzisiejszego powiatu janowskiego leżały na pograniczu powiatów tarnogrodzkiego i kraśnickiego obwodu zamojskiego (w 1866, bez żadnych zmian terytorialnych, dotychczasowe powiaty przemianowano na okręgi, a obwód na powiat). W związku z ustanowieniem Zamościa twierdzą i objęciem administracją czysto wojskową w 1820 urzędy cywilne zaczęto przenosić do mającego centralne położenie Janowa Lubelskiego[3].

Ukaz carski z 19 (31) grudnia 1866 całkowicie zmienił podział administracyjny guberni lubelskiej, a w szczególności utworzył w niej powiat janowski. W jego skład weszło:

W latach 1869-1870 Annopol, Modliborzyce, Urzędów i Zaklików utraciły prawa miejskie[4]. Annopol przyłączono do gminy Rachów, Modliborzyce - do gminy Modliborzyce, Urzędów - do gminy Ostrów z jednoczesną zmianą jej nazwy na Urzędów, Zaklików - do gminy Zdziechowice (zamienionej kilka lat później na gminę Zaklików)[5]. Powiat obejmował powierzchnię 2597 km² i liczył ponad 75.000 mieszkańców.

Po utworzeniu w 1912 guberni chełmskiej do powiatu janowskiego włączono północną część dotychczasowego powiatu biłgorajskiego i zachodnie skrawki dotychczasowego powiatu zamojskiego. Okupanci austriaccy przywrócili podział administracyjny z 1912 roku.

1919-1945[edytuj]

Po odzyskaniu niepodległości w 1919 powierzchnia powiatu janowskiego zmalała do 1783 km². Administracyjnie powiat dzielił się na 2 gminy miejskie i 14 gmin katastralnych:

17 lutego 1926 roku w powiecie janowskim utworzono wiejską gminę Batorz[6]. W 1928 i 1939 roku zmieniono granice miasta Kraśnik[7][8].

Od końca lat 20. do 1932 starostą powiatowym był mjr Leon Zamecznik[9][10].

Na skutek zniszczeń II wojny światowej oraz z powodu aktywnego lokalnego ruchu oporu, Niemcy przenieśli stolicę powiatu do Kraśnika, tworząc w Janowie tzw. Landkomissariat (filię starostwa). 9 sierpnia 1945 roku oficjalnie zniesiono powiat janowski a z jego obszaru utworzono powiat kraśnicki z siedzibą w Kraśniku[11].

1956-1972[edytuj]

1 stycznia 1956, 15 miesięcy po wprowadzeniu gromad w miejsce dotychczasowych gmin 29 września 1954, w województwie lubelskim ponownie utworzono powiat janowski. W skład odtworzonego powiatu janowskiego weszły 1 miasto i 16 gromad wyłączonych z dwóch ościennych powiatów tegoż województwa[12]:

1 stycznia 1957:

1 stycznia 1958[16]:

1973-1975[edytuj]

1 stycznia 1973 roku zniesiono gromady i osiedla a w ich miejsce reaktywowano gminy[17]. Powiat janowski podzielono na 1 miasto i 6 gmin[18]:

Tego samego dnia z powiatu kraśnickiego do powiatu janowskiego przełączono obszar sołectwa Zarajec[19].

1975-1998[edytuj]

Po reformie administracyjnej obowiązującej od 1 czerwca 1975 roku całe terytorium zniesionego powiatu janowskiego weszło w skład nowo utworzonego województwa tarnobrzeskiego[20].

1 września 1977 roku zniesiono gminę Chrzanów (jej obszar włączono do gminy Dzwola)[21], ale już z dniem 1 października 1982 roku gmina Chrzanów została reaktywowana[22]. 1 grudnia 1979 roku do Janowa Lubelskiego włączono wieś Biała Poduchowna, osadę Obrówka i część obszaru wsi Ruda z gminy Janów Lubelski[23]. 1 stycznia 1984 roku do gminy Janów Lubelski włączono część obszaru wsi Krzemień Drugi (o powierzchni 357 ha) z gminy Dzwola[24]. 1 stycznia 1992 roku miasto Janów Lubelski i gminę wiejską Janów Lubelski połączono we wspólną gminę miejsko-wiejską[25].

Po 1999 roku[edytuj]

Wraz z reformą administracyjną z 1999 roku w nowym (większym) województwie lubelskim przywrócono powiat janowski o granicach podobnych do tych z początku 1975 roku; powiat został zwiększony jedynie o gminę Batorz, która do maja 1975 roku była w powiecie kraśnickim a następnie do 1998 roku także w województwie tarnobrzeskim[26].

1 stycznia 2014 r. Modliborzyce odzyskały prawa miejskie, równocześnie gmina Modliborzyce stała się gminą miejsko-wiejską.

Demografia[edytuj]

Liczba ludności (dane z 30 czerwca 2014[27]):

  Ogółem Kobiety Mężczyźni
  osób  % osób  % osób  %
Ogółem 47 172 100 23 811 50,48 23 361 49,52
Miasto 13 506 28,63 6926 14,68 6580 13,95
Wieś 33 666 71,37 16 885 35,79 16 781 35,57
  • Piramida wieku mieszkańców powiatu janowskiego w 2014 roku[1].


Piramida wieku powiat janowski.png

Sąsiednie powiaty[edytuj]

Przypisy

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/powiat_janowski, w oparciu o dane GUS.
  2. Informacje o historii z tego okresu zostały pobrane głównie z Internetowego Serwisu Powiatu Janowskiego
  3. Władysław Ćwik, Jerzy Reder Lubelszczyzna. Dzieje rozwoju terytorialnego, podziałów administracyjnych i ustroju władz, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1977, s.84
  4. Ćwik, Reder Lubelszczyzna..., s.111
  5. Wit Szymanek Z dziejów powiatu janowskiego i kraśnickiego w latach 1474-1975, Stowarzyszenie Dom Europa, b.m.w. 2003, s.20
  6. Dz.U. z 1926 r. Nr 17, poz. 96
  7. Dz.U. z 1928 r. Nr 47, poz. 459
  8. Dz.U. z 1939 r. Nr 23, poz. 147
  9. Rys historyczny powiatu janowskiego. powiatjanowski.pl, 2007-04-02. [dostęp 2015-11-16].
  10. Ruch służbowy. „Lubelski Dziennik Wojewódzki”, s. 318, Nr 14 z 16 czerwca 1932. 
  11. Dz.U. z 1945 r. Nr 26, poz. 159
  12. Dz.U. z 1955 r. Nr 45, poz. 296
  13. Dz.U. z 1957 r. Nr 8, poz. 28
  14. Dz.U. z 1957 r. Nr 8, poz. 28
  15. Dz.U. z 1957 r. Nr 8, poz. 29
  16. Dz.U. z 1957 r. Nr 59, poz. 309
  17. Dz.U. z 1972 r. Nr 49, poz. 312
  18. Polska - Zarys encyklopedyczny. PWN, 1974
  19. Dz.U. z 1972 r. Nr 50, poz. 324
  20. Dz.U. z 1975 r. Nr 17, poz. 92
  21. Dz.U. z 1977 r. Nr 27, poz. 116
  22. Dz.U. z 1981 r. Nr 26, poz. 139 oraz Dz.U. z 1982 r. Nr 23, poz. 165
  23. Dz.U. z 1979 r. Nr 26, poz. 155
  24. Dz.U. z 1986 r. Nr 70, poz. 314
  25. Dz.U. z 1991 r. Nr 87, poz. 397
  26. Dz.U. z 1998 r. Nr 103, poz. 652
  27. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 30 VI 2014 r. (pol.). GUS. [dostęp 2015-04-11].

Zobacz też[edytuj]

Bibliografia[edytuj]