Powiat janowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Powiat janowski
powiat
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo lubelskie
TERYT 3.06.09.05.00.0
Siedziba Janów Lubelski
Starosta Grzegorz Pyrzyna
Powierzchnia 875,34 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności

46 742[1]
• gęstość 53,4 os./km²
Urbanizacja 24,67%
Tablice rejestracyjne LJA
Adres urzędu:
ul. J. Zamoyskiego 59
23-300 Janów Lubelski
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba gmin miejsko-wiejskich 2
Liczba gmin wiejskich 5
Położenie na mapie województwa
POL powiat janowski map.svg
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Powiat janowski
Powiat janowski
50°43′N 22°25′E/50,716667 22,416667
Strona internetowa
Portal Portal Polska

Powiat janowski – powiat w Polsce (województwo lubelskie), reaktywowany w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Janów Lubelski.

Podział administracyjny[edytuj]

W skład powiatu wchodzą:

Położenie i środowisko geograficzne[edytuj]

Powiat janowski jest jednym z 24 powiatów województwa lubelskiego. Położony jest w jego południowo-zachodniej części, granicząc z powiatami: kraśnickim, lubelskim, biłgorajskim, niżańskim i stalowowolskim. Położenie geograficzne wyznaczają współrzędne: szerokość 50°55' N północny kraniec (Wola Studzieńska) i 50°34' N południowy kraniec (Kiszki); długość 22°09' E zachodni kraniec (Maliniec-Siembidy) i 22°09' E wschodni kraniec (Kocudza Trzecia).

Historia[edytuj]

Powiat janowski istniał w latach 1866-1945[2], 1956-1975 i od 1999 roku.

1866-1919[edytuj]

W latach 1810-1866 tereny dzisiejszego powiatu janowskiego leżały na pograniczu powiatów tarnogrodzkiego i kraśnickiego obwodu zamojskiego (w 1866, bez żadnych zmian terytorialnych, dotychczasowe powiaty przemianowano na okręgi, a obwód na powiat). W związku z ustanowieniem Zamościa twierdzą i objęciem administracją czysto wojskową w 1820 urzędy cywilne zaczęto przenosić do mającego centralne położenie Janowa Lubelskiego[3].

Ukaz carski z 19 (31) grudnia 1866 całkowicie zmienił podział administracyjny guberni lubelskiej, a w szczególności utworzył w niej powiat janowski. W jego skład weszło:

W latach 1869-1870 Annopol, Modliborzyce, Urzędów i Zaklików utraciły prawa miejskie[4]. Annopol przyłączono do gminy Rachów, Modliborzyce - do gminy Modliborzyce, Urzędów - do gminy Ostrów z jednoczesną zmianą jej nazwy na Urzędów, Zaklików - do gminy Zdziechowice (zamienionej kilka lat później na gminę Zaklików)[5]. Powiat obejmował powierzchnię 2597 km² i liczył ponad 75.000 mieszkańców.

Po utworzeniu w 1912 guberni chełmskiej do powiatu janowskiego włączono północną część dotychczasowego powiatu biłgorajskiego i zachodnie skrawki dotychczasowego powiatu zamojskiego. Okupanci austriaccy przywrócili podział administracyjny z 1912 roku.

1919-1945[edytuj]

Po odzyskaniu niepodległości w 1919 powierzchnia powiatu janowskiego zmalała do 1783 km². Administracyjnie powiat dzielił się na 2 gminy miejskie i 14 gmin katastralnych:

17 lutego 1926 roku w powiecie janowskim utworzono wiejską gminę Batorz[6]. W 1928 i 1939 roku zmieniono granice miasta Kraśnik[7][8].

Od końca lat 20. do 1932 starostą powiatowym był mjr Leon Zamecznik[9][10].

Na skutek zniszczeń II wojny światowej oraz z powodu aktywnego lokalnego ruchu oporu, Niemcy przenieśli stolicę powiatu do Kraśnika, tworząc w Janowie tzw. Landkomissariat (filię starostwa). 9 sierpnia 1945 roku oficjalnie zniesiono powiat janowski a z jego obszaru utworzono powiat kraśnicki z siedzibą w Kraśniku[11].

1956-1972[edytuj]

1 stycznia 1956, 15 miesięcy po wprowadzeniu gromad w miejsce dotychczasowych gmin 29 września 1954, w województwie lubelskim ponownie utworzono powiat janowski. W skład odtworzonego powiatu janowskiego weszły 1 miasto i 16 gromad wyłączonych z dwóch ościennych powiatów tegoż województwa[12]:

1 stycznia 1957:

1 stycznia 1958[16]:

1973-1975[edytuj]

1 stycznia 1973 roku zniesiono gromady i osiedla a w ich miejsce reaktywowano gminy[17]. Powiat janowski podzielono na 1 miasto i 6 gmin[18]:

Tego samego dnia z powiatu kraśnickiego do powiatu janowskiego przełączono obszar sołectwa Zarajec[19].

1975-1998[edytuj]

Po reformie administracyjnej obowiązującej od 1 czerwca 1975 roku całe terytorium zniesionego powiatu janowskiego weszło w skład nowo utworzonego województwa tarnobrzeskiego[20].

1 września 1977 roku zniesiono gminę Chrzanów (jej obszar włączono do gminy Dzwola)[21], ale już z dniem 1 października 1982 roku gmina Chrzanów została reaktywowana[22]. 1 grudnia 1979 roku do Janowa Lubelskiego włączono wieś Biała Poduchowna, osadę Obrówka i część obszaru wsi Ruda z gminy Janów Lubelski[23]. 1 stycznia 1984 roku do gminy Janów Lubelski włączono część obszaru wsi Krzemień Drugi (o powierzchni 357 ha) z gminy Dzwola[24]. 1 stycznia 1992 roku miasto Janów Lubelski i gminę wiejską Janów Lubelski połączono we wspólną gminę miejsko-wiejską[25].

Po 1999 roku[edytuj]

Wraz z reformą administracyjną z 1999 roku w nowym (większym) województwie lubelskim przywrócono powiat janowski o granicach podobnych do tych z początku 1975 roku; powiat został zwiększony jedynie o gminę Batorz, która do maja 1975 roku była w powiecie kraśnickim a następnie do 1998 roku także w województwie tarnobrzeskim[26].

1 stycznia 2014 r. Modliborzyce odzyskały prawa miejskie, równocześnie gmina Modliborzyce stała się gminą miejsko-wiejską.

Demografia[edytuj]

Liczba ludności (dane z 30 czerwca 2014[27]):

  Ogółem Kobiety Mężczyźni
  osób  % osób  % osób  %
Ogółem 47 172 100 23 811 50,48 23 361 49,52
Miasto 13 506 28,63 6926 14,68 6580 13,95
Wieś 33 666 71,37 16 885 35,79 16 781 35,57
  • Piramida wieku mieszkańców powiatu janowskiego w 2014 roku[1].


Piramida wieku powiat janowski.png

Sąsiednie powiaty[edytuj]

Przypisy

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/powiat_janowski, w oparciu o dane GUS.
  2. Informacje o historii z tego okresu zostały pobrane głównie z Internetowego Serwisu Powiatu Janowskiego
  3. Władysław Ćwik, Jerzy Reder Lubelszczyzna. Dzieje rozwoju terytorialnego, podziałów administracyjnych i ustroju władz, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1977, s.84
  4. Ćwik, Reder Lubelszczyzna..., s.111
  5. Wit Szymanek Z dziejów powiatu janowskiego i kraśnickiego w latach 1474-1975, Stowarzyszenie Dom Europa, b.m.w. 2003, s.20
  6. Dz.U. 1926 nr 17 poz. 96
  7. Dz.U. 1928 nr 47 poz. 459
  8. Dz.U. 1939 nr 23 poz. 147
  9. Rys historyczny powiatu janowskiego. powiatjanowski.pl, 2007-04-02. [dostęp 2015-11-16].
  10. Ruch służbowy. „Lubelski Dziennik Wojewódzki”, s. 318, Nr 14 z 16 czerwca 1932. 
  11. Dz.U. 1945 nr 26 poz. 159
  12. Dz.U. 1955 nr 45 poz. 296
  13. Dz.U. 1957 nr 8 poz. 28
  14. Dz.U. 1957 nr 8 poz. 28
  15. Dz.U. 1957 nr 8 poz. 29
  16. Dz.U. 1957 nr 59 poz. 309
  17. Dz.U. 1972 nr 49 poz. 312
  18. Polska - Zarys encyklopedyczny. PWN, 1974
  19. Dz.U. 1972 nr 50 poz. 324
  20. Dz.U. 1975 nr 17 poz. 92
  21. Dz.U. 1977 nr 27 poz. 116
  22. Dz.U. 1981 nr 26 poz. 139 oraz Dz.U. 1982 nr 23 poz. 165
  23. Dz.U. 1979 nr 26 poz. 155
  24. Dz.U. 1986 nr 70 poz. 314
  25. Dz.U. 1991 nr 87 poz. 397
  26. Dz.U. 1998 nr 103 poz. 652
  27. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 30 VI 2014 r. (pol.). GUS. [dostęp 2015-04-11].

Zobacz też[edytuj]

Bibliografia[edytuj]