Herbatnik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Herbatniki)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Klasyczna forma herbatników

Herbatnik – pieczony produkt konsumpcyjny, posiadający formę małych i twardych, czasami słodzonych ciasteczek na bazie mąki, tłuszczu (np. masła), cukru i środków spulchniających.

Typy, rodzaje i odmiany herbatników[edytuj]

Herbatniki to rodzaj pieczywa cukierniczego trwałego, o strukturze drobnoporowatej lub wielowarstwowej, z ciasta nielaminowanego lub laminowanego na bazie mąki, tłuszczu (np. masła), cukru i środków spulchniających wzbogaconego dodatkami smakowo-zapachowymi[1].

Wyróżnia się dwa typy herbatników: laminowane i nielaminowane, które dzielą się na dwa rodzaje: przekładane i nieprzekładane nadzieniem. Wśród herbatników przekładanych nadzieniem wyróżnia się następujące odmiany ze względu na nadzienie: cukrowo-tłuszczowe, pralinowe, z jąder nasion oleistych. Herbatniki laminowane nieprzekładane dzielą się na: cukrowe, mało cukrowe i bezcukrowe, a nielaminowane na cukrowe, cukrowo-biszkoptowe, mało cukrowe i bezcukrowe[1]. Jedną z odmian herbatników laminowanych są krakersy[2].

Nazwa[edytuj]

Wyraz herbatnik, kojarzy się z napojem herbacianym, wraz z którym bywa serwowany podczas niezobowiązujących spotkań towarzyskich.

Brytyjski biscuit i amerykański cookie[edytuj]

W języku angielskim słowo biscuit odnosi się do dwóch różnych produktów – w amerykańskiej odmianie języka angielskiego biscuit oznacza mały, miękki wypiek, przypominający scone, natomiast w brytyjskiej odmianie języka angielskiego biscuit to herbatnik[3]. Różnica w znaczeniu związana jest z etymologią słowa "biscuit".

Średniofrancuskie słowo bescuit pochodzi od łacińskich słów bis (dwa razy) i coctusimiesłów przymiotnikowy bierny od czasownika coquere (gotować)[3], a co za tym idzie, oznacza "dwa razy gotowane". Nazwa ta nawiązuje do sposobu ich przyrządzania – ciastka były pierwotnie wytwarzane w dwukrotnym procesie obróbki termicznej: najpierw pieczone, a następnie suszone w „wolnym piecu”. Termin ten został adaptowany do języka angielskiego w XIV wieku[4]. Słowo "bisquite" w średnioangielskim oznaczało twardy, dwa razy pieczony produkt.

Wypiek ten znany jest w całej Europie, pod następującymi nazwami:

  • Biscotti w średniowiecznym włoskim
  • Bescuit w języku francuskim
  • Zwieback w języku niemieckim
  • Bisquit w języku niderlandzkim
  • Galleta w języku hiszpańskim
  • Herbatnik w języku polskim

Od ok. 1703 w języku niderlandzkim twarde ciastko podobne do herbatnika nazywano koekje, co jest zdrobnieniem słowa koek (ciastko)[5]. Może to być związane z rosyjskim lub ukraińskim tłumaczeniem, gdzie nazwę ciasteczek do herbaty – biszkoptów, tłumaczono jako biscuit.

Różnica między wtórnym holenderskim słowem a tym pochodzenia łacińskiego wynika z różnych technologii pieczenia ciasta – herbatników i biszkoptów. Ponadto, biscuit to również rodzaj piernika, jakim są herbatniki imbirowe.

Biscuit (bread) – chlebek znany w kuchni południowych Stanów Zjednoczonych

Kiedy Europejczycy zaczęli emigrować do Stanów Zjednoczonych, doszło do kolizji znaczeniowej. Takie samo określenie oznaczało różniące się produkty w zależności od grupy etnicznej. Dla ujednoznacznienia, po amerykańskiej wojnie o niepodległość przeciw Brytyjczykom, przyjęto w amerykańskiej wersji języka angielskiego słowo cookie, dla odróżnienia od maleńkich chlebków wypiekanych na zaczynie, bardzo popularnych w południowych stanach USA, które pozostały przy swojej zwyczajowej nazwie biscuit.

Zalety w przechowalnictwie[edytuj]

Walory odżywcze, oraz łatwość przechowywania i przenoszenia, oraz długotrwałość przydatności do spożycia, sprawiły że herbatnik stał się rodzajem żywności przydatnym na długich trasach, w szczególności na morzu.

Herbatniki jako składowa racji żywnościowej w angielskiej marynarce wojennej[edytuj]

Podczas wojny z hiszpańską Armadą w 1588 roku, dzienna dieta na pokładzie angielskiego statku Royal Navy przewidywała herbatniki plus 1 galon piwa[6]. Za panowania królowej Wiktorii, herbatniki nadal stanowiły ważną część żeglarskiej diety, lecz były już produkowane przez specjalistyczne maszyny. W 1814 herbatniki w diecie żeglarskiej zastąpiła żywność konserwowana[6]. Konserwy z wołowiny w puszkach zostały oficjalnie wprowadzone do Royal Navy w 1847 roku jako racje żywnościowe, redukując podstawową w tym zakresie, dotychczasową rolę herbatników.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b Danuta Kołożyn-Krajewska, Tadeusz Sikora: Towaroznawstwo żywności. Sklep WSiP, 2007, s. 191. ISBN 8302091502. [dostęp 2010-08-07].
  2. Danuta Kołożyn-Krajewska, Tadeusz Sikora: Towaroznawstwo żywności. Sklep WSiP, 2007, s. 262. ISBN 8302091502. [dostęp 2010-08-07].
  3. a b Oxford University Press: Oxford Dictionaries: biscuit (ang.). [dostęp 2010-08-07].
  4. Merriam-Webster Dictionary: Biscuit (ang.). [dostęp 2010-08-05].
  5. Obecnie herbatnik w języku holenderskim to kaakje
  6. a b The National Royal Naval Museum: Ship's Biscuits (ang.). [dostęp 2010-08-07].