Hermann Oberth

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Hermann Oberth
Ilustracja
Hermann Oberth w latach 50.
Data i miejsce urodzenia

25 czerwca 1894
Nagyszeben, Austro-Węgry

Data i miejsce śmierci

28 grudnia 1989
Norymberga, Republika Federalna Niemiec

Zawód, zajęcie

fizyk, inżynier

Narodowość

niemiecka

Faksymile
Odznaczenia
Krzyż Zasługi Wojennej I klasy z mieczami (III Rzesza) Krzyż Wielki Orderu Zasługi RFN Order Bawarski Zasługi

Hermann Julius Oberth (ur. 25 czerwca 1894 w Sybinie[1], zm. 28 grudnia 1989 w Norymberdze[1]) – austriacko-niemiecki fizyk i wynalazca, pionier techniki rakietowej i wizjoner eksploracji kosmosu[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w austro-węgierskim Siedmiogrodzie, w Nagyszeben (dziś Sybin w Rumunii) w rodzinie Sasów siedmiogrodzkich, którzy zwali miasto Hermannstadt. Większą część dzieciństwa spędził w Sighişoarze, gdzie dzięki lekturze dzieł Juliusza Verne’a zafascynował się kosmonautyką[1].

Od 1912 roku studiował medycynę w Monachium[1]. W czasie I wojny światowej służył w jednostce medycznej i doświadczenie to skłoniło go do porzucenia kariery lekarskiej. W czasie wojny stracił na froncie brata[2].

Po wojnie rozpoczął rozpoczął studia fizyki, chemii i matematyki najpierw w Kluż, w 1919 przeniósł się do Monachium, potem do Getyngi, wreszcie Heidelbergu[3]. Jego praca doktorska z 1922 poświęcona budowie i wykorzystywaniu rakiet została odrzucona przez uniwersytet w Heidelbergu jako „zbyt fantastyczna”[1]. Na jej podstawie opublikował rok później traktującą o fizyce lotów rakietowych rozprawę Die Rakete zu den Planetenräumen (Rakietą w przestrzeń międzyplanetarną)[1]. Książka opisywała m.in. zjawisko znane dziś jako efekt Obertha, rakiety wielostopniowe wraz z matematycznymi wywodami rozwiązań technicznych[4]. Wkrótce mniej teoretyczna wersja jego pracy została opracowana i wydana przez Maksa Valiera, co doprowadziło w Republice Weimarskiej do boomu rakietowego, który manifestował się powstawaniem szeregu amatorskich klubów rakietowych (m. in.: Verein für Raumschiffahrt, VfR). W tym założonym w 1927 towarzystwie obok Obertha znalazł się m. in. Wernher von Braun[1].

Od 1924 do 1938 pracował jako profesor matematyki, fizyki i chemii w gimnazjum w siedmiogrodzkim Mediaș[3].

Za swą drugą książkę z 1929 roku, 429-stronnicową Die Wege zur Raumschiffahrt (Podróż w przestrzeń kosmiczną) otrzymał nagrodę ufundowaną przez francuskiego wynalazcę Roberta Esnault-Pelterie, którą przeznaczył na zakup materiałów dla klubów VfR. W nowej książce opisał m. in. konstrukcję silników jonowych[1].

Razem z Willim Leyem doradzał Fritzowi Langowi, reżyserowi niemego filmu science-fiction pt. Die Frau Im Mond (Kobieta na Księżycu)[1]. Na potrzeby filmu – reżyserowi zależało na naukowej poprawności dzieła – zbudowali oni realistyczną makietę rakiety kosmicznej. W trakcie prac nad filmem Lang dla dodania dramaturgii wymyślił sekwencję odliczania do startu rakiety[1].

W 1929 odpalił silnik swej pierwszej rakiety na paliwo ciekłe nazwanej Kegeldüse[5]. W 1931 uzyskał w Rumunii patent na rakietę napędzaną paliwem ciekłym. Pierwszy model został wystrzelony 7 maja 1931 w pobliżu Berlina[6].

Od 1938 pracował na Politechnice Wiedeńskiej[3]. W 1941 otrzymał obywatelstwo III Rzeszy[1]. Od 1941 do 1943[7] pod pseudonimem Felix Hann[3] pracował z Wernherem von Braunem w Peenemünde przy konstrukcji niemieckiej rakiety balistycznej A4 (V2)[1]. Za ratowanie wyposażenia ośrodka po alianckim bombardowaniu został odznaczony Krzyżem Zasługi Wojennej I Klasy z Mieczami[8]. Krótko potem odszedł z projektu. W 1944 w skutek eksplozji w czasie prób rakietowych w Redl-Zipf, austriackim ośrodku programu zginęła córka Obertha[9], Ilse.

Po wojnie od 1948 przebywał w Szwajcarii, a w latach 1950–1953 we Włoszech, gdzie pracował nad rakietami przeciwlotniczymi[3]. W 1954 opublikował książkę Menschen im Weltraum (Ludzie w kosmosie), w której nakreślił cele eksploracji kosmosu:[3]

„Uczynić dostępnymi dla życia wszelkie miejsca, gdzie to jest możliwe, zaludnić wszystkie światy jeszcze nie zaludnione i dać cel wszelkiemu życiu”.

Opublikował także szereg książek na temat filozofii człowieka i jego przyszłości.

W 1955 von Braun zaprosił go do współpracy w kierowanym przez siebie Marshall Space Flight Center[5] w Huntsville w Alabamie[1]. W 1959 przeszedł na emeryturę[3] i wrócił do Feucht koło Norymbergi, gdzie mieszkał do końca życia[1].

Już na emeryturze wracał do USA jako doradca firmy Convair w San Diego. W 1969 został zaproszony za ocean, aby oglądać start misji Apollo 11 – pierwszej, która zakończyła się lądowaniem na Księżycu[1].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

W 1918 poślubił Mathilde Hummel (1895–1981), z którą miał 4 dzieci:

  • Julius (ur. 1919, zaginął w 1943)[3],
  • Erna Roth-Oberth (1922–2012) – dokumentowała dorobek ojca[3],
  • Ilse (1924–1944) – techniczka rakietowa, zginęła w wypadku w Redl-Zipf[9],
  • Adolf (1928–2007) – chemik rakietowy, pracował z ojcem nad paliwem stałym do rakiet[3].

Poglądy polityczne[edytuj | edytuj kod]

Sam Oberth zarzekał się, że nie ma uprzedzeń szowinistycznych i z racji tego, że żył w przeciągu swego życia w 12 krajach i mówił w 5 językach, uważał się za „obywatela świata”[10]. Wg jednego z jego biografów, Daniela Mellema brak informacji, aby Oberth był członkiem NSDAP[2]. Jednak od 1965 do 1967 był członkiem Narodowodemokratycznej Partii Niemiec[10][2].

W 1962 przemawiając z okazji przyznania honorowego członkostwa w Związku Wypędzonych powiedział[11]:

„Liczyłem, że uda mi się wynaleźć broń rakietową, która pozwoliłaby zniszczyć haniebny Traktat Wersalski. Nie udało mi się”[11].

Po jego śmierci wspierająca dawnych nazistów organizacja Stille Hilfe opublikowała nekrolog, w którym określiła go jako „wiernego pomocnika i darczyńcę”[12].

Z Wernherem von Braunem po odznaczeniu Order Zasługi RFN w 1961

Nagrody i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W Feucht od 1971 znajduje się poświęcone mu „Muzeum Podróży Kosmicznych”[13]. Jego nazwiskiem określa się tzw. efekt Obertha, opisany przez niego w pierwszej książce z 1923. Imię Obertha nosi krater (60 km średnicy) na niewidocznej stronie Księżyca oraz planetoida (9253) Oberth. W 1952 w Bremie zostało założone towarzystwo jego imienia, Hermann-Oberth-Gesellschaft.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q Launius 1998 ↓, s. 107–109.
  2. a b c Nora Voit: Technologie kann man für jede Ideologie missbrauchen (niem.). Fluter., 2020-10-16. [dostęp 2022-02-22].
  3. a b c d e f g h i j k l m Oberth, Hermann, [w:] Karl-Heinz Ingenhaag, Neue Deutsche Biographie, wyd. 19, 1999, s. 400–402 [dostęp 2022-02-22] (niem.).
  4. Ordway 1979 ↓, s. 78.
  5. a b The Hermann Oberth Raumfahrt Museum (ang.). [dostęp 2022-02-22].
  6. Encyklopedia Britannica. Ziemia i Wszechświat. Poznań: Wydawnictwo KURPISZ S.A., 2006, s. 97. ISBN 978-83-60563-25-0.
  7. Ordway 1979 ↓, s. 64.
  8. a b Ordway 1979 ↓, s. 116.
  9. a b Ordway 1979 ↓, s. 85.
  10. a b Hans Barth, Hermann Oberth: „Nie an Angriffswaffen gearbeitet“, „Siebenbürgische Zeitung”, 29 stycznia 2002 [dostęp 2022-02-22] (niem.).
  11. a b Politik / Hermann Oberth, „Der Spiegel” (39/1962), 25 września 1962 [dostęp 2022-02-22], Cytat: Ich hatte gehofft, eine Raketenwaffe zu finden, die den Schandvertrag von Versailles hätte zerschlagen können. Das ist mir nicht gelungen. (niem.).
  12. Ernst Klee: Das Personenlexikon zum Dritten Reich. Wer war was vor und nach 1945. Augsburg Weltbild, s. 441–442. Cytat: ein getreuer Helfer und Spender zur Unterstützung unserer Hilfsbedürftigen.
  13. 40-Jahr-Feier des Hermann-Oberth-Raumfahrt-Museums in Feucht, „Siebenbürgische Zeitung”, 20 września 2011 [dostęp 2022-02-22] (niem.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]