Irbis śnieżny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Irbis śnieżny
Panthera uncia
(Schreber, 1775)
Irbis śnieżny
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd drapieżne
Rodzina kotowate
Rodzaj lampart
Gatunek irbis śnieżny
Synonimy
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 VU pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Ten artykuł dotyczy biologii. Zobacz też: Śnieżna Pantera - rosyjskie wyróżnienie alpinistyczne.

Irbis śnieżny[3], irbis[4], pantera śnieżna[4], śnieżny leopard (Panthera uncia) – gatunek drapieżnego ssaka z rodziny kotowatych (Felidae), występujący na terenach Azji Środkowej.

Taksonomia[edytuj]

Do niedawna irbis śnieżny zaliczany był do monotypowego rodzaju irbis[3] (Uncia)[5]. Na podstawie analizy genetycznej[6][7] przeprowadzonej w 2006 roku gatunek ten został umieszczony w rodzaju Panthera. Irbis jest ściśle powiązany z tygrysem, obydwa gatunki rozdzieliły się około 2 milionów lat temu[8].

Występowanie[edytuj]

Żyje w Himalajach i na Wyżynie Tybetańskiej oraz środkowej Azji. Zamieszkuje stepy, lasy i góry do 6 000 m n.p.m. w lecie i ok. 600 m n.p.m. w zimie. Zwykle przebywa nad granicą lasu.

Wygląd[edytuj]

Ma krępe, dość krótkie łapy i długi, gruby ogon. Głowa i tułów mierzą 100-130 cm, ogon 80-100 cm. Irbis waży 25-75 kg[1]. Na białokremowej lub szarawej na grzbiecie i białej na brzuchu sierści widnieją czarne lub ciemnobrunatne rozetki i plamy. Długie i gęste futro doskonale kamufluje zwierzę.

Aktywność[edytuj]

Aktywny w ciągu dnia oraz o zmierzchu. W poszukiwaniu zdobyczy przemierza terytorium łowieckie po stałych ścieżkach. Jest bardzo czujny i ostrożny. Żyje samotnie, jedynie w okresie godowym obserwowany bywa w parach.

Odżywianie[edytuj]

Poluje na górskie ssaki kopytne takie jak koziorożce, markury, dziki, nachury, tary i piżmowce syberyjskie, a także świstaki, ptaki i inne niewielkie kręgowce; nierzadko zwierzęta domowe, np. drób i bydło.

Rozmnażanie[edytuj]

Po ciąży trwającej 90-100 dni rodzi się 2-3, rzadko 5 młodych. Z matką przebywają do 1 roku, dojrzałość płciową osiągają w wieku dwóch lat (w niewoli, na wolności zapewne później). Młode rodzą się w jaskiniach lub szczelinach skalnych, które są wyściełane sierścią matki[1].

Zagrożenia i ochrona[edytuj]

Na wolności żyje tylko 4 500-7 000 irbisów, w ogrodach zoologicznych 200. Główne zagrożenia stanowi rozproszenie populacji (utrudnia to zmienność genetyczną), lokalny handel futrami tych zwierząt oraz wykorzystywanie ich kości w chińskiej medycynie. Gatunek znajduje się na liście IUCN. Chroni go też CITES.

W Biszkeku w sierpniu 2017 roku odbyło się międzynarodowe forum poświęcone ochronie irbisa, w którym wzięło udział 10 państw. Jego celem było ustalenie wspólnego planu działania mającego za cel ochronę dwudziestu siedlisk naturalnych do 2020 roku[9]. We wrześniu tego samego roku Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody postanowiła przenieść gatunek z grupy zagrożone wymarciem do grupy narażone na wymarcie[10].

Przypisy

  1. a b c d e f Hemmer H.. Uncia uncia. „Mammalian Species”. 20, s. 1-5, 1972 (ang.). 
  2. T. McCarthy, D. Mallon, R. Jackson, P. Zahler & K. McCarthy 2017, Panthera uncia, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2017 [online], wersja 2017-2 [dostęp 2017-09-18] (ang.).
  3. a b Systematyka i nazwy polskie za: Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 139. ISBN 978-83-88147-15-9.
  4. a b K. Kowalski (redaktor naukowy), A. Krzanowski, H. Kubiak, G. Rzebik-Kowalska, L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 110, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.
  5. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Uncia. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 3 czerwca 2010]
  6. W.E. Johnson, E. Eizirik, J. Pecon-Slattery, W.J. Murphy, A. Antunes, E. Teeling, S.J. O'Brien. The Late Miocene Radiation of Modern Felidae: A Genetic Assessment. „Science”. 311, s. 73-77, 2006. DOI: 10.1126/science.1122277 (ang.). 
  7. E. Eizirik, W.E. Johnson, S.J. O'Brien. Molecular systematics and revised classification of the family Felidae (Mammalia, Carnivora). „Journal of Mammalogy(ang.). 
  8. S.J. O'Brien, W.E. Johnson. The Evolution of Cast. „Scientific American”. Luty, s. 68-75, 2007 (ang.). 
  9. Oficjalna strona forum (ang.). [dostęp 2017-08-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-27)].
  10. Tomasz Ulanowski, Wreszcie dobra wiadomość. Pantera śnieżna uratowana! Na razie, wyborcza.pl, 17 września 2017 [dostęp 2017-09-18].

Zobacz też[edytuj]