Józef Apolinary Rolle

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Józef Apolinary Rolle
Dr Antoni J., Antoni J.
Ilustracja
Józef Antoni Rolle, po 1885 r.
Data i miejsce urodzenia 26 września 1830
Henrykówka, powiat mohylowski, gubernia podolska, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 21 stycznia 1894
Kamieniec Podolski, gubernia podolska, Imperium Rosyjskie
Zawód lekarz psychiatra, historyk amator
Narodowość polska
Rodzice Józef Wincenty Rolle
Małżeństwo Idalia z d. Zaszczyńska
Dzieci Karol, Michał
Józef Apolinary Rolle w swoim gabinecie

Józef Apolinary Rolle, Antoni Józef Rolle (ur. 26 września 1830 w Henrykówce[1] koło Szarogrodu, zm. 21 stycznia 1894 w Kamieńcu Podolskim) – polski lekarz psychiatra, historyk amator, autor wielu opracowań medycznych oraz historycznych poświęconych kresom multańskim. Absolwent Uniwersytetu Kijowskiego, przez większość życia mieszkał w Kamieńcu Podolskim.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodzony w Henrykówce koło Szarogrodu na Podolu w rodzinie o korzeniach francuskich. Dziad, Francuz, został zwerbowany wraz z grupą francuskich oficerów jako instruktor oddziałów wojskowych organizowanych przez konfederatów barskich. Dziad, określany przez wnuka jako awanturnik, a przynajmniej niespokojny człowiek, po upadku konfederacji barskiej nie powrócił do Francji - osiedlił się w Galicji i ożenił z Polką. Ojciec, Józef Wincenty Rolle (1788-1892), był sekretarzem Michała Radziwiłła, następnie lustratorem dóbr Henryka Lubomirskiego na Podolu. Od Henryka Lubomirskiego otrzymał w posiadanie Henrykówkę, w której urodził się Józef Apolinary. Józef Wincenty Rolle dożył 104 lat.

Józef Rolle do gimnazjum uczęszczał w Winnicy, a następnie w Niemirowie. Maturę zdał w Kijowie, studia medyczne odbył w latach 1850-1855 na Uniwersytecie Kijowskim. Po studiach poświęcił się psychiatrii – odbył praktykę specjalizacyjną w Sonnenstein pod Dreznem w roku 1858, a następnie hospitował ośrodki psychiatryczne w Paryżu. Od roku 1861 zamieszkał w Kamieńcu Podolskim, gdzie kierował oddziałem dla umysłowo chorych, uzyskując opinię dobrego lekarza i społecznika. Rolle zniósł krępowanie chorych, wprowadził wodolecznictwo i terapię zajęciową. Chociaż nie piastował stanowiska akademickiego, ma znaczny dorobek pisarski, liczący około 75 prac.

Jego dworek przy ul. Karmelickiej w Kamieńcu Podolskim mieścił imponującą bibliotekę, liczącą kilka tysięcy woluminów i kolekcję pamiątek narodowych. Prowadził dom otwarty. Jego atmosfera wywarła znaczący wpływ m.in. na Józefa Kallenbacha[2], bywali w nim również Tadeusz Korzon, Kornel Ujejski, Włodzimierz Spasowicz, Adam Pług. Szkice historyczne i felietony sygnował pseudonimami: dr Antoni J., dr A. J., Adscriptus, Antoni J., Dr Antoni, Józef z Henrykówki, Pirożko Fulgencjusz.

W latach 1882-1894 był członkiem honorowym Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk[3], członkiem wielu towarzystw lekarskich i komisji historycznej Akademii Umiejętności w Krakowie.

W katedrze w Kamieńcu Podolskim po śmierci Rollego ze środków społecznych ufundowano jego pomnik, zniszczony w 1919 przez żołnierzy Armii Czerwonej, którzy okupowali miasto.

Pochowany został na cmentarzu katolickim w dzielnicy Polskie Folwarki w Kamieńcu Podolskim. Jego grobowiec rozbito w latach 30. XX wieku.

Jego żoną była Idalia z domu Zaszczyńska[4][5], z którą miał synów Karola (1871-1954), inżyniera i prezydenta Krakowa (1926–1931) i Michała (1865–1932), dziennikarza, historyka, literata.

Wybrane prace[edytuj | edytuj kod]

  • Szkice psychiatryczne (1872, 1873)
  • Opowiadania historyczne (1875-1887)
  • Sylwetki historyczne (1875-1893)
  • Gawędy z przeszłości (1878, 1879, 1893)
  • O dziedziczności obłąkania (1888)
  • Choroby umysłowe Cz. 1. (1893)
  • Choroby umysłowe Cz. 2. (1894)
  • Zameczki podolskie na kresach multańskich tom. 1-3 (1889) Kurpisz (2004)
  • Niewiasty kresowe: opowiadania historyczne (1883)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Obecnie wieś, nosi nazwę Rola, od nazwiska Rollego.
  2. Aleksander Rasszczupkin: Kamieniec Podolski. Antemurale Christianorum. Kamieniec Podolski, 2006
  3. Bolesław Erzepki, Spis członków Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu. Poznań, 1896, s. 4.
  4. zmarła 3 grudnia 1917 w Krakowie. Pochowana na n owym cmentarzu w Podgórzu.Czas 1917 nr 560 z 4 grudnia s. 3
  5. Pogrzeb ś.p. Idalii Rollowej Czas 1917 nr 564 z 6 grudnia s. 2 [1]

Bibliografia, literatura, linki[edytuj | edytuj kod]

  • Stanisław Pużyński (red.): Leksykon psychiatrii. Warszawa: PZWL, 1993, s. 556; 410. ISBN 83-200-1712-2.
  • Kośmiński SL. Słownik lekarzów polskich obejmujący oprócz krótkich życiorysów lekarzy polaków oraz cudzoziemców w Polsce osiadłych, dokładną bibliografią lekarską polską od czasów najdawniejszych aż do chwili obecnej. 1883 s. 422-423
  • Stefan Kieniewicz, Józef Apolinary Rolle w: Polski Słownik Biograficzny Warszawa-Kraków 1988, tom XXI, s. 564
  • Biogram w Encyklopedii Brockhausa i Efrona
  • Grażyna Herczyńska, Józef Rolle (1829-1894) w: Postępy Psychiatrii i Neurologii 3/1999 wersja elektroniczna