Józef Brandt

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Józef Brandt
Ilustracja
Portret Józefa Brandta
mal. Bolesław Szańkowski, 1910 r.
Data i miejsce urodzenia 11 lutego 1841
Szczebrzeszyn
Data i miejsce śmierci 12 czerwca 1915
Radom
Narodowość polska
Dziedzina sztuki malarstwo
Ważne dzieła

Bitwa pod Chocimiem

Odznaczenia
Order Królewski Maksymiliana za Wiedzę i Sztukę Order Zasługi Korony Bawarskiej Krzyż Orderu Izabeli Katolickiej (Hiszpania)

Józef Brandt herbu Przysługa (ur. 11 lutego 1841 w Szczebrzeszynie, zm. 12 czerwca 1915 w Radomiu) – polski malarz, batalista, przedstawiciel szkoły monachijskiej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z zamożnej rodziny warszawskich lekarzy. Jego dziadek, profesor medycyny na Uniwersytecie Warszawskim, uzyskał w 1824 roku nobilitację za wybitne zasługi w pracy naukowej. Jego dziadkiem od strony matki był znany architekt Fryderyk Albert Lessel. Gdy miał 5 lat zmarł jego ojciec, w związku z czym razem z matką zamieszkali u rodziny w majątku Grzmiące pod Radomiem.

Brandt ukończył gimnazjum w Instytucie Szlacheckim w 1858, a w 1859 podjął studia w Ecole des Ponts et Chaussées w Paryżu, które miały go przygotować do zawodu inżyniera. W Paryżu poznał Juliusza Kossaka, który namówił go do podjęcia kariery artystycznej. Następnie przez kilka miesięcy uczył się w pracowni Léona Cognieta oraz korzystał z porad Kossaka i Henryka Rodakowskiego. Jesienią 1860 wrócił do Warszawy, po czym wyruszył z Kossakiem w podróż na Ukrainę i Podole, co wywarło fundamentalny wpływ na jego późniejszą twórczość. Zadebiutował w 1861 na wystawie Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych.

W 1862 Brandt wyjechał na studia do Monachium, gdzie kształcił się w pracowni Alexandra Strähubera, a potem w klasie kompozycji Karla Pilotyego na Akademii Sztuk Pięknych w Monachium (w połowie lutego 1863 r. zgłosił się do Antikenklasse)[1]. Największy wpływ na rozwój jego talentu miała praca od maja 1863 roku w prywatnym atelier wybitnego niemieckiego batalisty Franza Adama. W 1869 roku obraz Powrót spod Wiednia – Tabor został zakupiony do zbiorów cesarza Austrii Franciszka Józefa.

W 1870 roku z powodu popularności wśród niemieckiej krytyki i kolekcjonerów zamieszkał na stałe w Monachium, gdzie otworzył pracownię. Od 1875 prowadził prywatną szkołę malarską, stając się przywódcą tzw. monachijskiej szkoły malarstwa polskiego, z którą byli związani m.in. Aleksander Gierymski, Alfred Kowalski, Tadeusz Ajdukiewicz, Wojciech Kossak, Leon Wyczółkowski. Tworzył głównie obrazy rodzajowo-batalistyczne i historyczne o tematyce związanej z walkami kozackimi, tatarskimi i wojnami szwedzkimi XVII w. Twórczość Brandta cechuje literackie ujęcie tematu, realizm szczegółów, swobodna kompozycja i mistrzowskie oddanie ruchu. Od młodości fascynował się dziejami XVII wiecznej Polski, a na jego sztukę wpływ miały podróże odbywane na Kresy dawnej Rzeczypospolitej (obrazy „Chodkiewicz pod Chocimiem”, „Odbicie jasyru pod Martynowem”). Brandt wywarł silny wpływ na malarstwo polskie oraz literaturę (Trylogia Henryka Sienkiewicza). W 1875 powołano go na członka Berlińskiej Akademii Sztuki.

W 1877 ożenił się z Heleną z Woyciechowskich Pruszakową, właścicielką wsi Orońsko k. Radomia, gdzie spędzał letnie wakacje, tworzył i prowadził szkołę przez większą część życia (obecnie w Orońsku znajduje się Centrum Rzeźby Polskiej). W 1900 roku Brandt został wybrany honorowym członkiem Akademii Sztuk Pięknych w Pradze. W okresie późniejszym, po 1900 roku, można zaobserwować w dziełach Brandta popadanie w manierę i rutynę[2].

Józef Brandt stworzył kolekcję dawnej broni, strojów, instrumentów muzycznych i historycznych rekwizytów, które przekazał w testamencie narodowi polskiemu.

Do naśladowców jego twórczości należał m.in. Władysław Szerner.

Józef Brandt jest uznawany za najwybitniejszego polskiego malarza batalistycznego XIX-wieku[3]. W 2018 roku w Muzeum Narodowym w Warszawie odbyła się pierwsza szeroka prezentacja prac Józefa Brandta.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Wybrane dzieła[edytuj | edytuj kod]

Czarniecki pod Koldyngą, 1870, Muzeum Narodowe w Warszawie
Kozak na koniu, 1881, Muzeum Polskie w Rapperswilu
Wyjazd z Wilanowa Jana Sobieskiego z Marysieńką, 1887, Muzeum Narodowe w Warszawie
Tablica ku czci Józefa Brandta umieszczona na kamienicy przy ulicy Piłsudskiego 9 w Radomiu, w której artysta zmarł

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. I. Królewska Akademia Sztuk Pięknych... [w:] H. Stępień, M. Liczbińska, Artyści polscy w środowisku monachijskim w latach 1828–1914 (materiały źródłowe), wyd. II, Kraków: Agencja Wydawniczo-Reklamowa Chors, 1994, s. 8, ISBN 83-903086-1-4.
  2. Józef Brandt | Życie i twórczość | Artysta | Culture.pl, „Culture.pl” [dostęp 2018-06-20] (ang.).
  3. Wyborcza.pl, warszawa.wyborcza.pl [dostęp 2018-06-20].
  4. Halina Stępień: Artyści polscy w środowisku monachijskim w latach 1856–1914. Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 2003, s. 157.
  5. a b Brandt, Józef (Josef von Brandt). porta-polonica.de. [dostęp 2017-10-04].
  6. Odkrycie Włodzimierza Kalickiego: Sławny obraz Józefa Brandta „Czarniecki pod Koldyngą” przedstawia inną bitwę, gazeta.pl 27.5.2012.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Anna Bernat, Józef Brandt, Warszawa: Edipresse, 2007, ​ISBN 978-83-7477-215-0​.
  • Ewa Micke-Broniarek, Józef Brandt, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2005 (W Zwierciadle Sztuki), ​ISBN 83-7384-175-X​.
  • Janusz Derwojed, Józef Brandt, Warszawa: Arkady, 1969.
  • Irena Olchowska-Schmidt, Józef Brandt, Kraków: Kluszczyński, 1996 (Mistrzowie Malarstwa Polskiego), ​ISBN 83-86328-63-0​.
  • Teresa Sowińska, Józef Brandt, Warszawa: KAW, 1976 (ABC Sztuki)
  • Włodzimierz Kalicki. Co zdobywa Czarnecki?. „Gazeta wyborcza”, 28 maja 2012. 

Literatura dodatkowa[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]