Johannes Vares

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Johannes Vares-Barbarus)
Skocz do: nawigacja, szukaj


Johannes Vares
Johannes Vares 1931.jpg
Data i miejsce urodzenia 12 stycznia 1890
Heimtali
Data i miejsce śmierci 29 listopada 1946
Tallinn
Prezydent Estonii
Okres urzędowania od 21 lipca 1940
do 25 sierpnia 1940
Poprzednik Konstantin Päts
Następca
Premier Estonii
Okres urzędowania od 21 czerwca 1940
do 25 sierpnia 1940
Poprzednik Jüri Uluots
Następca Johannes Lauristin
Przewodniczący Prezydium Rady Najwyższej ESRR
Okres urzędowania od 25 sierpnia 1940
do 29 listopada 1946
Poprzednik
Następca Eduard Päll
Odznaczenia
Order Krzyża Wolności za służbę wojskową (Estonia) Order Lenina Medal „Partyzantowi Wojny Ojczyźnianej” I klasy (ZSRR) Medal „Za Ofiarną Pracę w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945” Order Świętej Anny III klasy (Imperium Rosyjskie) Order Świętej Anny IV klasy (Imperium Rosyjskie) Cesarski i Królewski Order Świętego Stanisława II klasy (Imperium Rosyjskie) Cesarski i Królewski Order Świętego Stanisława III klasy (Imperium Rosyjskie) Medal Pamiątkowy X Rocznicy Walk o Wyzwolenie Republiki Łotewskiej
Johannes Vares
Barbatus

Johannes ja Emilie Barbarus 1931.jpg
Imiona i nazwisko Johannes Vares
Narodowość estońska
Dziedzina sztuki literatura piękna
Ważne dzieła Fata-morgana
Katastroofid
Geomeetriline inimene
Tulipunkt
Kalad kuival
Üle läve
Relvastatud värsid

Johannes Vares (pseudonim literacki Barbarus, ur. 12 stycznia 1890, Heimtali, zm. 29 listopada 1946, Tallinn) – estoński lekarz, poeta i polityk, prezydent i premier Estonii w 1940, przewodniczący Prezydium Rady Najwyższej Estońskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej 1940-1946.

W niepodległej Estonii[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec drugiej dekady XX wieku (1917-1920) członek grupy literackiejSiuru” (pol. „Czarodziejski Ptak”), stawiający sobie za cel rozwój literatury estońskiej w okresie tużpowojennym. Następnie, w latach 1920-1940 był lekarzem prowadzącym praktykę w estońskiej stolicy i w Parnawie. Przeciwnik autorytarnych rządów prezydenta Konstantina Pätsa. Został powołany 21 czerwca 1940 na urząd premiera Estonii (z polecenia ówczesnego sekretarza Komitetu Centralnego Wszechzwiązkowej Partii Komunistycznej (bolszewików) Andrieja Żdanowa) przez Pätsa. Decyzje lewicowego i opozycyjnego wobec autorytaryzmu Pätsa rządu faktycznie zapadały w siedzibie radzieckiego poselstwa w stolicy, tudzież były osobistymi decyzjami Żdanowa. W ciągu dwóch miesięcy (czerwiec–lipiec 1940) rozwiązano większość estońskich organizacji społecznych, w tym także Estońską Akademię Nauk, zarządzono nowe wybory do parlamentu (wygrane przez komunistyczny komitet wyborczy Związek Ludu Pracującego Estonii — w jego skład wchodziła Komunistyczna Partia Estonii), który zainaugurował obrady 21 lipca 1940[1].

Działalność polityczna w Estońskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej[edytuj | edytuj kod]

Po proklamowaniu powstania Estońskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej Vares został mianowany jej prezydentem w miejsce Pätsa, a po uchwaleniu nowej konstytucji (25 sierpnia 1940, już po wejściu Estonii w skład Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich Vares został przez parlament (konstytucyjną Radę Najwyższą) wybrany na przewodniczącego prezydium tejże. Jego śmierć samobójczą, zaszłą w niewyjaśnionych do końca okolicznościach (nie wyklucza się morderstwa dokonanego przez funkcjonariuszy NKWD) w 1946, część Estończyków uznała za manifestację braku zaufania do prowadzonej przez komunistów estońskich polityki. Kolejnym przewodniczącym Prezydium Rady Najwyższej Estońskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej został lingwista Eduard Päll[2].

Twórczość literacka[edytuj | edytuj kod]

Twórczość literacka Varesa to początkowo przede wszystkim zbiory ekspresjonistycznych, awangardowych, opozycyjnych względem poezji młodoestońskiej, liryków – wydany w 1918 Fata-morgana, późniejszy o dwa lata Katastroofid, wreszcie wydany w 1924 Geomeetriline inimene. W drugiej dekadzie i w pierwszej części trzeciej dekady XX wieku Vares zainteresował się futuryzmem, by następnie przejść ku pozycjom bliskim konstruktywizmowi i kubizmowi. W latach 30. jego utwory zyskały zarówno pierwiastek symboliczny, jak i alegoryczny (zbiory Kalad kuival i Üle läve, opublikowane odpowiednio w 1937 i 1939). Zwłaszcza ten pierwszy zbiór jest wyrazem lewicowej literatury zaangażowanej, choć już wcześniej twórczość Varesa stała w silnej opozycji do wydarzeń politycznych w Estonii lat 1932-1934 (Tulipunkt). Pod koniec życia poezja patriotyczna – Relvastatud värsid (1943). Pozostawił po sobie także krótkie utwory prozatorskie (eseje, nowele), literaturę wspomnieniową (dzienniki z podróży) oraz krytycznoliteracką, jak również reportaże[3].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. J. Lewandowski, Historia Estonii, Wrocław 2002, s. 186, 217; R.J. Misiunas, R. Taagepera, The Baltic States. Years of Dependence 1940-1980, Berkeley–Los Angeles 1983, s. 22; Vares Johannes, [w:] Nowa Encyklopedia Powszechna PWN, t. 6, Warszawa 1997, s. 602; Vares Johannes, [w:] Popularna Encyklopedia Powszechna, t. 11, Kraków–Warszawa 2002, s. 634; Vares Johannes, [w:] Wielka Encyklopedia PWN, t. 28, Warszawa 2005, s. 422.
  2. J. Lewandowski, Historia Estonii, Wrocław 2002, s. 217, 218, 220, 232; R.J. Misiunas, R. Taagepera, The Baltic States. Years of Dependence 1940-1980, Berkeley–Los Angeles 1983, s. 75, 270; Vares Johannes, [w:] Nowa Encyklopedia Powszechna PWN, t. 6, Warszawa 1997, s. 602; Vares Johannes, [w:] Popularna Encyklopedia Powszechna, t. 11, Kraków–Warszawa 2002, s. 634; Vares Johannes, [w:] Wielka Encyklopedia PWN, t. 28, Warszawa 2005, s. 422.
  3. J. Kolbuszewski, Literatura estońska, [w:] Dzieje literatur europejskich, red. W. Floryan, t. 2, cz. 2, Warszawa 1983, s. 408-409; Vares Johannes, [w:] Nowa Encyklopedia Powszechna PWN, t. 6, Warszawa 1997, s. 602; Vares Johannes, [w:] Popularna Encyklopedia Powszechna, t. 11, Kraków–Warszawa 2002, s. 634; Vares Johannes, [w:] Wielka Encyklopedia PWN, t. 28, Warszawa 2005, s. 422.
  4. V. Ohmann, Johannes Vares-Barbaruse komparteile esitatud elulugu ja tema saatus, „Tuna”, 1 (2002), s. 64

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kolbuszewski J., Literatura estońska, [w:] Dzieje literatur europejskich, red. W. Floryan, t. 2, cz. 2, Warszawa 1983, s. 389-414.
  • Lewandowski J., Historia Estonii, Wrocław 2002.
  • Misiunas R.J., Taagepera R., The Baltic States. Years of Dependence 1940-1980, Berkeley–Los Angeles 1983.
  • Ohmann V., Johannes Vares-Barbaruse komparteile esitatud elulugu ja tema saatus, „Tuna”, 1 (2002), s. 64-77.
  • Vares Johannes, [w:] Nowa Encyklopedia Powszechna PWN, t. 6, Warszawa 1997, s. 602.
  • Vares Johannes, [w:] Popularna Encyklopedia Powszechna, t. 11, Kraków–Warszawa 2002, s. 634.
  • Vares Johannes, [w:] Wielka Encyklopedia PWN, t. 28, Warszawa 2005, s. 422.