Jolanta Brzeska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jolanta Brzeska
Data i miejsce urodzenia 25 stycznia 1947
Warszawa
Data i miejsce śmierci 1 marca 2011
Warszawa
Miejsce spoczynku Komunalny Cmentarz Południowy w Warszawie
Miejsce zamieszkania Warszawa
Narodowość  Polska

Jolanta Brzeska z domu Krulikowska (ur. 25 stycznia 1947 w Warszawie, zm. 1 marca 2011 tamże) – polska działaczka społeczna zaangażowana w obronę eksmitowanych lokatorów. Zginęła w 2011 roku na skutek wstrząsu termicznego, podtrucia tlenkiem węgla oraz rozległych oparzeń ciała powstałych w wyniku podpalenia naftą. Śledztwo w sprawie śmierci Brzeskiej, umorzone w 2013, nie przyniosło jednoznacznych wyjaśnień. Biegli uznali hipotezę o samobójstwie za mało prawdopodobną; prokuratura brała pod uwagę możliwość morderstwa, wśród potencjalnych motywów wymieniano porachunki właścicieli lokali i kamieniczników. Wizerunek Jolanty Brzeskiej po jej śmierci wykorzystywany był przez przedstawicieli ruchu lokatorskiego i stał się symbolem walki przeciw eksmisjom, postać Brzeskiej była inspiracją dla powstania różnych tekstów kultury. Śledztwo w sprawie spalenia działaczki zostało wznowione w 2016 roku.

Graffiti upamiętniające Jolantę Brzeską na kamienicy przy ul. Nabielaka 9
Graffiti upamiętniające Jolantę Brzeską na budynku przy ul. Wilczej 19 w Warszawie
Transparent domagający się wyjaśnienia zabójstwa Jolanty Brzeskiej, warszawska Manifa 2013

Życie prywatne[edytuj]

Urodziła się w warszawskiej rodzinie Franciszka i Jadwigi z Urbańskich Krulikowskich. W 1962 ukończyła Liceum Ogólnokształcące im. Antoniego Dobiszewskiego, naukę kontynuowała po zamążpójściu, i ukończyła ją zdając maturę w 1970. W grudniu 1967 poślubiła Kazimierza Brzeskiego (ur. 10 stycznia 1941 w Drobinie, zm. 14 grudnia 2007 w Warszawie). Pracowała w firmach wydawniczych, a ostatnim miejscem jej pracy był Instytut Techniki Cieplnej Politechniki Warszawskiej. Od 2002 Jolanta Brzeska uczestniczyła w zajęciach Uniwersytetu Trzeciego Wieku[potrzebny przypis].

Działalność społeczna[edytuj]

Zapewne Jolanta Brzeska nigdy nie stałaby się osobą publiczną zaangażowaną społecznie, gdyby kamienica, w której zamieszkiwała od 5 maja 1951, nie została oddana 26 kwietnia 2006 spadkobiercom przedwojennych właścicieli.[potrzebny przypis] W 1962 rodzina Krulikowskich przeprowadziła się do innego lokalu w tej samej kamienicy. W maju 2006 pełnomocnik spadkobierców jednostronnie rozwiązał umowę najmu kwaterunkowego i po raz pierwszy podniósł czynsz. Małżonkowie Brzescy wraz z innymi rodzinami w podobnej sytuacji powołali Warszawskie Stowarzyszenie Lokatorów. W 2007 stowarzyszenie zostało oficjalnie zarejestrowane i odtąd skupia osoby zamieszkujące w budynkach zwróconych potomkom dawnych właścicieli, a które są zagrożone eksmisją. Jolanta Brzeska kilkukrotnie otrzymywała podwyżkę czynszu, który przekraczał jej emeryturę. Za niepłacenie czynszu w pełnej wysokości otrzymała nakaz eksmisji. Pełnomocnik właścicieli kilkukrotnie próbował zająć jej mieszkanie, a proponowane przez niego sposoby ugody nigdy nie doczekały się realizacji[1].

Jolanta Brzeska uczestniczyła w protestach związanych z realizacją wyroków eksmisyjnych. Udzielała wsparcia moralnego oraz służyła samodzielnie zdobytą wiedzą prawną. Prowadziła też rejestr spraw eksmisyjnych, ich postępu i przebiegu. Często uczestniczyła w obradach warszawskiej Rady Miasta, domagając się przyjęcia i realizacji postulatów związanych z obroną lokatorów[2].

Śmierć[edytuj]

1 marca 2011 Jolanta Brzeska opuściła mieszkanie nie zabierając z niego m. in. torebki i telefonu[3]. Dwa dni później, córka zgłosiła jej zaginięcie na komendzie policji[3]. Sześć dni po opuszczeniu przez nią mieszkania połączono zgłoszenie zaginięcia ze znalezieniem przez spacerowicza spalonych zwłok kobiecych. Badania genetyczne potwierdziły, że zwęglone ciało należało do Jolanty Brzeskiej[4].

Pogrzeb Jolanty Brzeskiej odbył się 3 stycznia 2012 na Komunalnym Cmentarzu Południowym.

Śledztwo[edytuj]

Po śmierci Jolanty Brzeskiej w prasie ukazały się liczne artykuły i felietony przedstawiające jej walkę o prawa lokatorów, których usiłują się pozbyć spadkobiercy i nowi właściciele domów, zasiedlonych w poprzednim systemie poprzez system kwaterunkowy[5]. Śmierć Jolanty Brzeskiej nie została wyjaśniona. W toku śledztwa rozważano zarówno hipotezę samospalenia, jak i zabójstwa[6][7][8].

Ujawniona w lutym 2013 ekspertyza biegłych wykluczyła hipotezę samobójstwa[9][3]. Ostatecznie śledztwo umorzono 8 kwietnia 2013[10]. Kilka tygodni później przewodniczący partii Zieloni zwrócili się do Rzecznika Praw Obywatelskich z prośbą o wszczęcie postępowania wyjaśniającego, czy policja i prokuratura dochowały należytej staranności. RPO zapowiedział zbadanie sprawy[11][12].

19 sierpnia 2016 minister sprawiedliwości i prokurator generalny Zbigniew Ziobro zapowiedział wznowienie śledztwa w sprawie zabójstwa Jolanty Brzeskiej i powierzenie go prokuraturze spoza Warszawy. Równocześnie wszczęto postępowanie wobec prokuratorów prowadzących wcześniejsze śledztwo „za rażące braki i zaniechania na pierwszym etapie śledztwa związanego z wyjaśnieniem okoliczności tragicznej śmierci Jolanty Brzeskiej”[13]. Prokurator generalny zarzucił pierwszemu śledztwu przyjęcie błędnej kwalifikacji czynu, brak planu śledztwa, zaangażowanie niedoświadczonych prokuratorów i funkcjonariuszy, niedokładne oględziny na miejscu, gdzie znaleziono zwłoki oraz nieprzeprowadzenie wielu dowodów lub badanie ich długo po zdarzeniu[14].

Kultura masowa i upamiętnienie[edytuj]

Jolanta Brzeska stała się ikoną walki o prawa lokatorów i symbolem ruchu lokatorskiego, jej portret jest wykorzystywany przez twórców graffiti, pojawia się też na transparentach podczas różnych demonstracji[14].

25 lutego 2012 w warszawskim Teatrze Dramatycznym miała miejsce premiera sztuki „Kto zabił Alonę Iwanowną?” w reżyserii Michała Kmiecika. Sztuka była inspirowana Zbrodnią i karą Dostojewskiego oraz historią Jolanty Brzeskiej[15][16].

Jolanta Brzeska jest bohaterką piosenki i teledysku „Kto zabił Jolantę Brzeską” nakręconego przez duet Kopyt/Kowalski, który tworzą Szczepan Kopyt i Piotr Kowalski[17][18].

Piosenkę poświęconą Jolancie Brzeskiej pt. „To jest piosenka o różnych rzeczach” napisał Pablopavo[19].

W szóstą rocznicę śmierci Jolanty Brzeskiej, 1 marca 2017 w Warszawie został otwarty Skwer nazwany jej imieniem, położony u zbiegu ulic Zakrzewskiej i Iwickiej w dzielnicy Mokotów niedaleko ulicy Nabielaka, a na miejscu został także ustanowiony kamień pamiątkowy[20].

Przypisy

  1. Magazyn Nowy obywatel 6 kwietnia 2011, Andrzej Smosarski Walczyła o godność
  2. Obywatel 10 marca 2011, Ofiara reprywatyzacji i urzędników
  3. a b c Ewa Andruszkiewicz, Zbrodnia bez kary, „Przegląd” nr 13/2013
  4. Gazeta Wyborcza 15 kwietnia 2011, Piotr Machajski Zwłoki spalone w lesie to na pewno Jolanta Brzeska
  5. 12 kwietnia 2011, Tomasz Piątek Morderstwa ideologicznie słuszne
  6. Życie Warszawy 17 kwietnia 2011, Badają śmierć zadłużonej lokatorki
  7. Piotr Machajski Przełom w śledztwie: Obrończyni lokatorów zamordowana?, Gazeta.pl, Policyjni 22 lipca 2011
  8. Piotr Machajski Spłonęła w Lesie Kabackim. Można ją wreszcie pochować, Gazeta.pl, 23 grudnia 2011
  9. Biegli: Brzeska nie miała skłonności samobójczych Tvp.info 26-02-2013
  10. Informacja dot. zakończenia śledztwa w sprawie śmierci Jolanty Brzeskiej - strona Prokuratury Okręgowej w Warszawie, 9-04-2013
  11. Zieloni: Apelujemy do Rzecznika Praw Obywatelskich o zbadanie sprawy Jolanty Brzeskiej - Zieloni2004.pl, 6-05-2013
  12. RPO sprawdzi umorzone śledztwo w sprawie śmierci Brzeskiej - Gazeta Wyborcza 8-05-2013
  13. Zbigniew Ziobro wznawia śledztwo ws. śmierci Jolanty Brzeskiej. WP.PL, 19 sierpnia 2016. [dostęp 2016-08-20].
  14. a b Ziobro wznawia śledztwo ws. spalonej w Lesie Kabackim Jolanty Brzeskiej. Newsweek.pl, 19 sierpnia 2016. [dostęp 2016-08-20].
  15. Natalia Bet, Dostojewski po warszawsku - Rzeczpospolita, 9-02-2012
  16. M. Kostaszuk-Romanowska, Teatr bieżącej interwencji w praktyce, „Białostockie Studia Literaturoznawcze“, 6, 2015, s. 132.
  17. Kopyt/Kowalski - „Kto zabił Jolantę Brzeską” - Onet.pl, 23-05-2013
  18. Justyna Suchecka, Artyści nagrali teledysk poświęcony Jolancie Brzeskiej, której zwęglone zwłoki znaleziono w Lesie Kabackim - Gazeta Wyborcza, 24-05-2013
  19. Pablopavo - To jest piosenka o różnych rzeczach. karrotkommando
  20. W Warszawie otwarto skwer im. Jolanty Brzeskiej. pap.pl, 2017-03-01. [dostęp 2017-10-31].

Bibliografia[edytuj]