Przejdź do zawartości

Reprywatyzacja w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Odbudowa Warszawy z ruin (1947)

Reprywatyzacja w Warszawie – rozpoczęty po zakończeniu PRL proces zwrotu warszawskich nieruchomości przejętych na podstawie tzw. dekretu Bieruta. W jego wyniku zwrócono 4157 nieruchomości (stan na 7 czerwca 2016), częściowo z naruszeniem prawa. Szacuje się, że proces reprywatyzacji w Warszawie dotknął bezpośrednio od 40 tys.[1] do 55 tys. osób[2].

Rys historyczny

[edytuj | edytuj kod]
 Osobny artykuł: Dekret Bieruta.
Stan tuż po II wojnie światowej nieruchomości w okolicy skrzyżowania Chmielnej z Nowym Światem, które następnie zreprywatyzowano w l. 1990–2016
Liczba zreprywatyzowanych nieruchomości w poszczególnych latach (1990–2016)
Wyliczenia nt. reprywatyzacji
Liczba osób dotkniętych reprywatyzacją w Warszawie w l. 1990–2016 z podziałem na dzielnice
Liczba zreprywatyzowanych w Warszawie nieruchomości w l. 1990–2016 z podziałem na dzielnice

31 sierpnia 1939 Warszawa składała się z ponad 24 tysięcy budynków i 40 tysięcy parceli. Do miasta należało jedynie 853 nieruchomości. Szacuje się, że 84% tego, co wcześniej tworzyło miasto na lewym brzegu (budynki, ulice, sieci: elektryczna, gazowa i kanalizacyjna), zostało zniszczone w wyniku działań II wojny światowej[3].

Jesienią 1945 na mocy dekretu podpisanego przez prezydenta Bolesława Bieruta, przestała istnieć prywatna własność gruntów w stolicy. Akt normatywny miał służyć szybszej i sprawniejszej odbudowie zniszczonego miasta. Po wojnie, w porównaniu do innych państw Europy Zachodniej skala nacjonalizacji była w Warszawie bezprecedensowa. W 1939 tylko 10 proc. gruntów warszawskich należało do skarbu państwa[4].

Przebieg reprywatyzacji

[edytuj | edytuj kod]
 Z tym tematem związana jest kategoria: Nieruchomości zreprywatyzowane w Warszawie.

Od 1989 kolejne rządy deklarowały wprowadzenie ustawy reprywatyzacyjnej, jednakże nie doszła ona do skutku, w związku z czym w 1996 władze Warszawy zdecydowały, że same będą zwracać przedwojenne nieruchomości wszędzie tam, gdzie doszło do złamania zapisów dekretu Bieruta[4]. W posiadanie prywatnych właścicieli zaczęły przechodzić kamienice, działki, a także adresy, pod którymi zaczęły wcześniej funkcjonować instytucje publiczne[4]. Powstał też rynek handlu roszczeniami. Praw do nieruchomości pozbywali się dawni właściciele zniecierpliwieni oczekiwaniem na reprywatyzację. Powstały również wyspecjalizowane kancelarie zajmujące się odzyskiwaniem mienia, inwestujące czas i pieniądze w poszukiwania spadkobierców, czasami poza granicami kraju[4].

W lutym 2000 nastąpiła reprywatyzacja Pałacu Błękitnego na rogu ulicy Senatorskiej i placu Bankowego. Był to pierwszy zwrot budynku zajmowanego przez administrację samorządową[5]. W kolejnych latach doszło do zwrotu przykładowo także Pałacu Przezdzieckich, który był zajmowany przez MSZ.

W 2007 zostało założone Warszawskie Stowarzyszenie Lokatorów, skupiające osoby zamieszkujące w budynkach zwróconych potomkom dawnych właścicieli i zagrożone eksmisją. Na jego czele stała Jolanta Brzeska, która sama mieszkała w zreprywatyzowanej kamienicy na ul. Nabielaka 9[6][7].

W czerwcu 2008 prezydent Warszawy, Hanna Gronkiewicz-Waltz, podpisała zarządzenie, pozwalające miejskim urzędnikom na oddawanie nieruchomości przed zakończeniem przez miasto postępowania reprywatyzacyjnego[5].

Transparent domagający się wyjaśnienia zabójstwa Jolanty Brzeskiej, warszawska Manifa 2013

W 2011 Brzeska została zamordowana. Mimo powiązania jej śmierci z działalnością w ruchu lokatorskim i wielokrotnego podejmowania śledztwa, nie wykryto sprawców (sprawę po raz ostatni zamknięto w 2021). Sprawa Jolanty Brzeskiej doprowadziła jednak do nagłośnienia problemu reprywatyzacji[6][8][9].

W lutym 2012 hektar Ogrodu Saskiego od ulicy Marszałkowskiej wrócił do spadkobierców[10]. Wśród nich znalazł się Marcin Zamoyski, prezydent Zamościa[5].

Mała ustawa reprywatyzacyjna

[edytuj | edytuj kod]

25 czerwca 2015 Sejm uchwalił Ustawę o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2016 r. poz. 1271) (tzw. małą ustawę reprywatyzacyjną). Jednak 4 sierpnia 2015 prezydent Bronisław Komorowski skierował ją do Trybunału Konstytucyjnego[11]. 19 lipca 2016 Trybunał w pełnym składzie wydał wyrok stwierdzający zgodność ustawy z Konstytucją[12]. Jednak ze względu na Kryzys wokół Trybunału Konstytucyjnego wyrok został opublikowany w Monitorze Polskim dopiero 16 sierpnia 2016[13], zaś dzień później podpisany przez prezydenta Andrzeja Dudę. W ten sposób ustawa weszła w życie 17 września 2016[4][5].

Na mocy ustawy zakazano także ustanawiania kuratorów osobom, co do których zachodzą przesłanki do uznania ich za zmarłych[4]. Poza tym zwiększono liczbę przesłanek umożliwiających odmowę zwrotu, np. jeśli budynek czy działka służą celom publicznym, nieruchomość została sprzedana lub oddany w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, sfinansowano ze środków publicznych jej zabudowę, odbudowę lub remont[14]. Ustawa umożliwiła także tzw. wybudzanie śpiochów, czyli wygaszania roszczeń do nieruchomości, do których złożono wnioski w latach 40. i 50., lecz wobec których dawni właściciele i ich następcy prawni nie podejmowali czynności prawnych (ich liczba szacowana jest na kilkaset[15] do kilku tysięcy[16]). W tym celu Ratusz musi opublikować w prasie i BIP ogłoszenie wzywające osoby mające roszczenie do zgłoszenia się do Urzędu m.st. Warszawy, a następnie kolejne trzy miesiące na przedstawienie dokumentów potwierdzających prawa do nieruchomości[17]. Pierwsze ogłoszenia pojawiły się dopiero 5 miesięcy po wejściu ustawy w życie. Do 25 kwietnia 2018 ogłoszono 200 „śpiochów”, spośród których 30 umorzono, a 6 zwrócono[18]. Jednak Stowarzyszenie Miasto Jest Nasze (MJN) zarzucało powolne tempo wybudzanych śpiochów[19][20] i brak gospodarności, gdyż ogłoszenia publikowane były w dwóch dziennikach ogólnopolskich, mimo że ustawa wymagało jednego[21]. MJN zarzucało Ratuszowi również brak jawności w kwestii śpiochów[22]. Zarzuty te potwierdził prawomocny wyrok wojewódzkiego sądu administracyjnego[23].

Ustawa z 2020

[edytuj | edytuj kod]

14 sierpnia 2020 Sejm uchwalił ustawę nowelizującą ustawę o Komisji Weryfikacyjnej oraz ustawę o gospodarce nieruchomościami[24], która wprowadza m.in. zakaz reprywatyzacji nieruchomości zamieszkanych przez lokatorów[25]. Ustawa następnie trafiła do Senatu[26], który 11 września 2020 wprowadził do ustawy poprawki[27], z których część została 17 września 2020 przyjęta przez Sejm[28]. Prezydent RP Andrzej Duda podpisał ustawę 29 września 2020[28]. Ustawa weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, czyli 20 października 2020[29], z wyjątkiem art. 8 i art. 9, które weszły w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia[25], czyli 5 listopada 2020[29].

Nowelizacja kodeksu postępowania administracyjnego z 2021

[edytuj | edytuj kod]

25 marca 2021 wpłynął do Sejmu komisyjny projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, który dotyczył dostosowania systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015[30], w którym orzekł, że art. 156 § 2 kpa w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgody z art. 2 Konstytucji RP[31]. 24 czerwca 2021 na jego podstawie Sejm uchwalił ustawę zmieniającą Kodeks postępowania administracyjnego (za głosowało 309 posłów, nikt nie był przeciw, wstrzymało się 120 posłów)[32]. 23 lipca 2021 Senat uchwalił nowelizację Kodeksu postępowania administracyjnego wprowadzając do niej poprawki, z których część została przyjęta przez Sejm 11 sierpnia 2021[31], a 14 sierpnia 2021 prezydent RP Andrzej Duda podpisał ustawę[33]. Ustawa weszła w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw[31], czyli 16 września 2021[34] i wprowadziła, że po upływie 30 lat od wydania decyzji administracyjnej niemożliwe będzie wszczęcie postępowania w celu jej zakwestionowania, np. w sprawie odebranego przed laty mienia[31]. Zdaniem warszawskiego stowarzyszenia Miasto Jest Nasze nowelizacja ta bardzo mocno ograniczy reprywatyzację, bo po wejściu w życiu ustawy nie będzie możliwe stwierdzenie nieważności decyzji – nawet jeżeli została wydana z rażącym naruszeniem prawa lub bez podstawy prawnej – jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne – przynajmniej w stosunku do nieruchomości przejętych przez państwo na podstawie Dekretu Bieruta i Reformy Rolnej z 1944 wszczynanie nowych postępowań reprywatyzacyjnych[35].

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. Reprywatyzacja jak wyrok śmierci. 40 tys. osób w Warszawie trafiło na bruk. wiadomosci.dziennik.pl, 4 września 2016. [dostęp 2018-09-06].
  2. Ustaliliśmy liczbę osób poszkodowanych reprywatyzacją, „Miasto Jest Nasze”, 21 sierpnia 2017 [dostęp 2018-09-09].
  3. Wstęp. W: Szpala Iwona, Zubik Małgorzata: Święte prawo. Historie ludzi i kamienic z reprywatyzacją w tle. Agora SA, 2017. ISBN 978-83-268-2544-6.
  4. a b c d e f Wyborcza.pl [online], biqdata.wyborcza.pl [dostęp 2020-07-09].
  5. a b c d Zakończenie. W: Szpala Iwona, Zubik Małgorzata: Święte prawo. Historie ludzi i kamienic z reprywatyzacją w tle. Agora SA, 2017. ISBN 978-83-268-2544-6.
  6. a b Beata Siemieniako, Michał Sutowski, Brzeska zapłaciła najwyższą cenę za walkę z rażącą niesprawiedliwością i ludzką krzywdą [online], krytykapolityczna.pl, 1 marca 2021 [dostęp 2021-03-01] [zarchiwizowane z adresu 2021-03-01].
  7. Andrzej Smosarski, Walczyła o godność [online], salon24.pl, 6 kwietnia 2011 [dostęp 2020-01-07] (pol.).
  8. Ziobro wznawia śledztwo ws. spalonej w Lesie Kabackim Jolanty Brzeskiej. Newsweek.pl, 19 sierpnia 2016. [dostęp 2016-08-20].
  9. Norbert Frątczak, Śledztwo po śmierci Jolanty Brzeskiej umorzone. Ziobro grzmiał o błędach za poprzednich rządów, ale błędów nie ma [online], warszawa.wyborcza.pl, 17 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-17].
  10. Iwona Szpala: Miasto oddało kawał Ogrodu Saskiego dawnym właścicielom. wyborcza.pl, 2012-02-07. [dostęp 2018-11-20].
  11. Prezydent Komorowski skierował warszawską ustawę reprywatyzacyjną do Trybunału Konstytucyjnego. Eksperci: to znowu odroczy załatwienie sprawy, „PolskieRadio.pl” [dostęp 2018-09-08].
  12. Sprawa Kp 3/15 [online], ipo.trybunal.gov.pl [dostęp 2018-09-08].
  13. Wyrok ws. „małej” Ustawy Reprywatyzacyjnej opublikowany! Prezydent musi ją podpisać, „Warszawa W Pigułce”, 16 sierpnia 2016 [dostęp 2018-09-08].
  14. Wchodzi w życie tzw. mała ustawa reprywatyzacyjna, „Prawo.pl”, 17 września 2016 [dostęp 2018-09-09].
  15. Iwona Szpala, Te przepisy uratują Warszawę? Tracimy setki milionów [online], warszawa.wyborcza.pl, 10 lutego 2013 [dostęp 2018-09-08].
  16. Małgorzata Zubik, Reprywatyzacja w Warszawie. Miasto dopisało do listy roszczeń nowe adresy [online], warszawa.wyborcza.pl, 23 lutego 2016 [dostęp 2018-09-08].
  17. Michał Wojtczuk, Reprywatyzacja w Warszawie. Ratusz budzi „śpiochy” [lista adresów] [online], warszawa.wyborcza.pl, 27 kwietnia 2017 [dostęp 2018-09-09].
  18. To już 200 ogłoszonych „śpiochów” – Warszawa – oficjalny portal stolicy Polski [online], www.um.warszawa.pl [dostęp 2018-09-08].
  19. Miasto Jest Nasze, #HankaPublikuj #NormalnaReprywatyzacja [online], www.facebook.com, 27 kwietnia 2017 [dostęp 2018-09-08].
  20. Miasto Jest Nasze, #HankaPublikuj, czyli jak władzom Warszawy nie chce się korzystać z efektów małej ustawy reprywatyzacyjnej, o którą sami walczyli... [online], www.facebook.com, 10 kwietnia 2017 [dostęp 2018-09-08].
  21. Miasto Jest Nasze, REPRYWATYZACJA: Miasto takie aktywne... nie tam, gdzie trzeba. [online], www.facebook.com, 9 czerwca 2017 [dostęp 2018-09-08].
  22. Miasto Jest Nasze, Reprywatyzacja trwa, a Ratusz blokuje dostęp do informacji [online], www.facebook.com, 23 sierpnia 2017 [dostęp 2018-09-08].
  23. Miasto Jest Nasze, Sądy po stronie MJN [online], www.facebook.com, 28 grudnia 2017 [dostęp 2018-09-08].
  24. Głosowanie nr 51 na 16. posiedzeniu Sejmu [online], www.sejm.gov.pl, 14 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-21].
  25. a b USTAWA z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa, ustawy o komercjalizacji i niektórych uprawnieniach pracowników oraz ustawy o gospodarce nieruchomościami [online], orka.sejm.gov.pl, 14 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-22].
  26. Tomasz Sąsiada, Reprywatyzacja w Warszawie. Sejm zdecydował w sprawie odszkodowań [online], www.money.pl, 14 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-22].
  27. Prace / Posiedzenia / Senat Rzeczypospolitej Polskiej [online], www.senat.gov.pl [dostęp 2020-11-05].
  28. a b Druk nr 420 [online], www.sejm.gov.pl [dostęp 2020-11-05].
  29. a b Ustawa z dnia 17 września 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa, ustawy o komercjalizacji i niektórych uprawnieniach pracowników oraz ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz. 1709).
  30. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13 (Dz.U. z 2015 r. poz. 702)
  31. a b c d Druk nr 1090 [online], www.sejm.gov.pl [dostęp 2021-08-16].
  32. Głosowanie nr 73 na 33. posiedzeniu Sejmu [online], www.sejm.gov.pl [dostęp 2021-08-16].
  33. Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej / Aktualności / Wydarzenia / Prezydent postanowił podpisać nowelę Kodeksu Postępowania Administracyjnego [PL/EN] [online], prezydent.pl, 14 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-16].
  34. Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1491)
  35. Czy to koniec dzikiej reprywatyzacji? [online], Miasto Jest Nasze [dostęp 2022-05-22] (pol.).

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]