Julian Antonisz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Julian Antonisz
Imię i nazwisko

Julian Józef Antoniszczak

Data i miejsce urodzenia

8 listopada 1941
Nowy Sącz

Data i miejsce śmierci

31 stycznia 1987
Lubień

Narodowość

polska

Dziedzina sztuki

film animowany

Ważne dzieła

Jak działa jamniczek (1971)

Strona internetowa

Julian Antonisz, właśc. Julian Józef Antoniszczak (ur. 8 listopada 1941 w Nowym Sączu, zm. 31 stycznia 1987 w Lubniu) – polski artysta plastyk, scenarzysta i twórca eksperymentalnych filmów animowanych, kompozytor i wynalazca.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Wykształcenie[edytuj | edytuj kod]

Ukończył średnią szkołę muzyczną, a następnie – w 1965 roku – studia wyższe na Wydziale Malarstwa i Grafiki Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, pod kierunkiem Kazimierza Urbańskiego; przez dwa lata też studiował fizykę na Uniwersytecie Jagiellońskim. W 1968 roku został współzałożycielem krakowskiej filii Studia Miniatur Filmowych, która przekształciła się w 1974 roku w osobne Studio Filmów Animowanych[1]. Współzałożyciel kabaretu „Zdrój Jana” działającego w Klubie pod Ręką. Później pod tą samą nazwą powstał zespół Zdrój Jana[2].

Twórczość filmowa[edytuj | edytuj kod]

Zadebiutował w 1967 kombinowanym filmem animowanym Fobia, groteskową opowieścią o malarzu pozbawionym weny twórczej[1]. Kolejny jego film, W szponach sexu (1969), traktował o mężczyznach odpowiadających na anons kobiety, która poszukuje partnera[1]. Jak nauka wyszła z lasu (1970) oraz Jak to się dzieje… (1971) były filmami dla widowni dziecięcej[1].

Wielki rozgłos Antonisz zyskał filmem Jak działa jamniczek (1971), surrealistycznym wykładem na temat budowy jamnika, parodiującym wykład naukowy; Jamniczka rozpatrywano z czasem jako manifest myśli ekologicznej[1][3]. Tysiąc jeden drobiazgów (1972) powtarzało tematykę poruszaną jeszcze w Fobii, natomiast Strachy na lachy (1973) były żartobliwym przedstawieniem początków słowiańskiej państwowości. Te wspaniałe bąbelki w tych pulsujących limfocytach (1973) oraz Kilka praktycznych sposobów na przedłużenie sobie życia (1974) były już satyrą na palenie tytoniu oraz na proces starzenia się człowieka[1], a Film o sztuce... (biurowej) (1975) – na biurokrację. Bajeczka międzyplanetarna (1975), przeznaczona dla dzieci, opowiadała o przygodach małej dziewczynki w kosmosie[1]. Film grozy (1976) z kolei parodiował konwencje horroru filmowego[1].

Od 1977 Antonisz realizował filmy w całości techniką noncamerową – poprzez malowanie poszczególnych kadrów na taśmie filmowej bez użycia kamery. Tą metodą nakręcił między innymi filmy: Słońce (1977), Katastrofa (1977), Co widzimy po zamknięciu oczu i zatkaniu sobie uszu (1978), Dziadowski blues non camera, czyli nogami do przodu (1978), Ludzie więdną jak liście (1978). Rozgłos zdobył przede wszystkim Ostry film zaangażowany (1979), w którym artysta zaprotestował przeciwko likwidacji krakowskich kiosków, oklejanych plakatami reklamującymi imprezy kulturalne[1]. Od 1981 roku Antonisz tworzył Polską Kronikę non-camerową, groteskową parodię Polskiej Kroniki Filmowej[1]. Zdołał ukończyć 12 odcinków Kroniki; podczas prac nad trzynastym odcinkiem doznał zawału serca i zmarł dnia 31 stycznia 1987 roku w wieku 45 lat[4].

Twórczość pozafilmowa[edytuj | edytuj kod]

Fascynowały go urządzenia mechaniczne. Podczas studiów zbudował z dwóch rowerów „samochód”. Konstruował różne „maszyny filmowe”, wykorzystywane przy pracy nad filmami noncamerowymi. Jedną z nich był antoniszograf fazujący – urządzenie wydrapujące na taśmie filmowej serie klatek z płynnym przejściem między dwiema skrajnymi klatkami. Skonstruował też prototyp chropografu, przenoszący obrazy na kawałki celuloidu w postaci bardziej lub mniej szorstkich powierzchni – miał służyć niewidomym[5][6].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Bratem Juliana Antonisza był Ryszard Antoniszczak, reżyser i scenarzysta[7]. Żona Antonisza, Danuta Zadrzyńska, uczestniczyła w jego pracy, kolorując kadry noncamerowych filmów[7]. Mieli dwie córki, Sabinę i Malwinę[8].

Styl filmowy[edytuj | edytuj kod]

Antonisz był artystą łączącym wiele specjalności – pisał scenariusze do swoich filmów i sam je realizował. Komponował też do nich muzykę. W 1977 w manifeście artystycznym sformułował wizję filmu tworzonego bezpośrednio na taśmie filmowej i odtąd konsekwentnie realizował filmy tą techniką[9]. Polegała ona na rezygnacji z użycia kamery – poszczególne klatki były rysowane, malowane, bądź wydrapywane na taśmie[7][10][11][12].

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Rok Tytuł[13]
1967 Fobia
1969 W szponach sexu
1970 Jak to się dzieje...
1970 Jak nauka wyszła z lasu
1971 Jak działa jamniczek
1971 Tysiąc i jeden drobiazgów
1973 Strachy na lachy
1973 Te wspaniałe bąbelki w tych pulsujących limfocytach
1974 Kilka praktycznych sposobów na przedłużenie sobie życia
1975 Film o sztuce biurowej
1975 Bajeczka międzyplanetarna
1976 Film grozy
1977 Katastrofa
1978 Słońce – film bez kamery
1978 Ludzie więdną jak liście
1978 Dziadowski blues non-camera, czyli nogami do przodu
1978 Co widzimy po zamknięciu oczu i zatkaniu sobie uszu
1979 Ostry film zaangażowany
1980 Pan Tadeusz. Księga I. Gospodarstwo
1980 Dokument animowany non-camera, czyli reżyser Krzysztof Gradowski o sobie
19811986 Polska Kronika Non-camerowa, nr 1–12
1983 Dodatkowe wole trawienne magistra Kiziołła
1984 Oberhausen, Duisburg, Düsseldorf, Dortmund, Hanower, Hamburg, czyli non-camerowy reportaż z podróży po Republice Federalnej Niemiec
1985 Czyżby wolny rynek w organizmie biologicznym?
1986 Światło w tunelu

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Był wielokrotnie nagradzany na polskich i międzynarodowych festiwalach filmowych[13][14].

Rok Film Festiwal Wyróżnienie
1971 Jak nauka wyszła z lasu Międzynarodowy Festiwal Filmów Młodego Widza "Ale Kino!" Złote Koziołki
1972 Jak działa jamniczek Ogólnopolski Festiwal Filmowy „Człowiek i jego środowisko” Srebrny Feniks
Krakowski Festiwal Filmowy Brązowy Lajkonik
Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Mannheim Wyróżnienie Międzynarodowego Ekumenicznego Centrum Filmowego
Międzynarodowa Nagroda Ewangelicka
1978 W szponach sexu Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Tours Nagroda Jury
1980 Ostry film zaangażowany Krakowski Festiwal Filmowy Grand Prix Złoty Lajkonik
Brązowy Smok
Dziadowski blues non-camera, czyli nogami do przodu Przegląd Filmów o Sztuce w Zakopanem Srebrny Pegaz
1981 Pan Tadeusz. Księga I. Gospodarstwo Ministerstwo Kultury i Sztuki Nagroda Ministra Kultury i Sztuki
1982 Polska Kronika Non-camerowa (nr 1) Krakowski Festiwal Filmowy Brązowy Lajkonik
1984 Polska Kronika Non-camerowa (nr 6) Międzynarodowy Festiwal Filmów Krótkometrażowych w Oberhausen Nagroda Główna
Nagroda FIPRESCI
1986 Światło w tunelu Nagroda Szefa Kinematografii w dziedzinie filmu animowanego za zdjęcia
Międzynarodowy Festiwal Filmów Krótkometrażowych w Oberhausen Nagroda Klubów Filmowych FICC
Polska Kronika Non-camerowa (nr 12) Nagroda Szefa Kinematografii w dziedzinie filmu animowanego za zdjęcia (pośmiertnie)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j Jan Strękowski, Julian Józef Antonisz (Antoniszczak), Culture.pl, wrzesień 2007 [dostęp 2022-05-04] (pol.).
  2. Jan Kawecki, Janusz Sadłowski, Marek Ćwikła, Wojciech Zając: Encyklopedia polskiej muzyki rockowej: rock ‘n’ roll 1959-1973. Kraków: Wydawnictwo „Rock-Serwis”, 1995, s. 256. ISBN 83-85335-25-0.
  3. Mateusz Palka, Nieludzka sztuka. „Jak działa jamniczek” Juliana Antonisza, czyli non-eko-camera, „Kultura i Wartości”, nr 2, 2012, s. 64-68.
  4. https://www.polskieradio24.pl/39/156/Artykul/2616166,Julian-Antonisz-filmowiec-ktory-bawil-sie-konwencjami
  5. Ostry film zaangażowany, Dwutygodnik [dostęp 2022-05-04] (pol.).
  6. Julian Antonisz - filmowiec, który bawił się konwencjami, PolskieRadio.pl, 31 stycznia 2022 [dostęp 2022-05-04].
  7. a b c Julian Antonisz w bazie Repozytorium Cyfrowego Filmoteki Narodowej.
  8. „Jak działa jamniczek” Juliana Antonisza na An Ordinary Day Film Festival!, Instytut Polski w Sztokholmie, 14 kwietnia 2021 [dostęp 2022-05-04] (pol.).
  9. Agnieszka Sural, Antonisz w Zachęcie, Culture.pl, 22 stycznia 2013 [dostęp 2022-05-04] (pol.).
  10. Agnieszka Kozłowska, W pracowni Julka, Witryna, 12 listopada 2004 [dostęp 2022-05-04].
  11. Andrzej Kołodyński, Tysiąc i jeden drobiazgów Juliana Antonisza, „Ty i Ja”, wrzesień 1972 [zarchiwizowane z adresu 2007-02-27].
  12. Emilia Orzechowska, Z życia non-camerzysty, „Na Horyzoncie”, 1 sierpnia 2004, s. 2 [zarchiwizowane z adresu 2009-06-12].
  13. a b Julian Antonisz w bazie filmpolski.pl
  14. Biogram i filmografia Juliana Antoniszczaka w serwisie Kino Charlie

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]