Dortmund

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dortmund
ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Niemcy
Kraj związkowy  Nadrenia Północna-Westfalia
Powierzchnia 280,42 km²
Wysokość 50-254 m n.p.m.
Populacja (31.12.2015)
• liczba ludności
• gęstość

586 181[1]
2090 os./km²
Nr kierunkowy 02304, 0231
Kod pocztowy 44135-44388
Tablice rejestracyjne DO
Podział miasta 12 dzielnic
Plan Dortmundu
Plan Dortmundu
Położenie na mapie Nadrenii Północnej-Westfalii
Mapa lokalizacyjna Nadrenii Północnej-Westfalii
Dortmund
Dortmund
Położenie na mapie Niemiec
Mapa lokalizacyjna Niemiec
Dortmund
Dortmund
Ziemia51°31′N 7°28′E/51,516667 7,466667
Strona internetowa
Portal Portal Niemcy
Sala koncertowa
Dortmund
Westfalenstadion (obecnie Signal Iduna Park)
Panorama Dortmundu z 1674 r.

Dortmund ['dɔʁtmʊnt] (dolnoniem. Düörpm) – miasto na prawach powiatu położone w zachodniej części Niemiec, w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia, w rejencji Arnsberg. Jest największym miastem Zagłębia Ruhry.

Dortmund to znaczący ośrodek przemysłowy. Wydobycie węgla kamiennego, hutnictwo żelaza. Przemysł maszynowy (maszyny górnicze, hutnicze, części okrętowe, elementy mostów), metalowy, elektrotechniczny, elektroniczny, spożywczy (największy były ośrodek produkcji piwa w Europie po Monachium – sześć browarów, w tym Dortmunder Union-Brauerei, Brinkhoff’s, Kronen i DAB).

Centrum finansowo-handlowe, z licznymi bankami, towarzystwami ubezpieczeniowymi, firmami handlowymi, giełdami i hurtowniami. Także ważny węzeł kolejowy i drogowy.

Jest siedzibą licznych uczelni, w tym uniwersytetu założonego w 1966 roku, instytutów naukowo-badawczych: Maksa Plancka, Spektrochemii i Spektroanalizy, Socjologii, Rozwoju Przestrzennego Miast, a także urzędów – Bezpieczeństwa Pracy i Archiwum Gospodarczego Westfalii.

Historia[edytuj]

Dortmund znany jest od IX wieku. Miasto zostało po raz pierwszy wspomniane 880 w dokumentach urzędowych pod nazwą Throtmanni[2]. Była to wówczas niewielka osada karolińska. W 1152 Dortmund występuje pod nazwą Tremonia, a w 1222 r. Dortmunde. W 1152 cesarz Fryderyk Barbarossa przybył do tego regionu i odbudował miejscowość, która została zniszczona. Przez dwa lata Dortmund był rezydencją Barbarossy, a w ciągu kolejnych lat nastąpił gwałtowny rozwój miasta – Dortmund z niewielkiej miejscowości stał się jednym z najbardziej wpływowych miast na terenie cesarstwa. W XIII wieku miasto stało się członkiem Ligi Hanzeatyckiej, w 1220 Wolnym Miastem Rzeszy – jedynie podporządkowany bezpośrednio cesarzowi. Po 1320, zamożne miasto handlowe znane jest w dokumentach pisanych jako Dorpmunde. Od połowy XIV wieku Dortmund był siedzibą związku kupców Westfalii. Wojna trzydziestoletnia spowodowała upadek jego gospodarki.

Położony w Dolnej Nadrenii-Westfalii Dortmund posiadał status wolnego miasta aż do 1802, kiedy stał się eksklawą księstwa Orania-Nassau. W 1806 stał się częścią Wielkiego Księstwa Bergu. Po klęsce Napoleona w 1815 podczas wojen napoleońskich, Dortmund wszedł w skład pruskiej prowincji Westfalii. W dobie industrializacji, Dortmund stał się wielkim centrum górnictwa, hutnictwa, oraz produkcji piwa.

W czasie rządów niemieckich nazistów, ofiarą terroru padli pacjenci szpitala w dzisiejszej dzielnicy Aplerbeck (przede wszystkim umysłowo chorzy oraz starzy), których przeniesiono do Hadamar, gdzie zostali zagazowani. Była to część akcji T4 (Aktion T4). Ponadto 229 dzieci zostało zabitych w „Wydziale specjalistycznym dla Dzieci”, który został przeniesiony z Marburga w 1941 roku. Dortmund, wraz z innymi miastami Zagłębia Ruhry, był celem masowego niszczenia przez alianckie naloty. Około 80% zabudowy legło w gruzach, w tym historyczne centrum.

Po odbudowie i modernizacji miasto stało się ważnym centrum techniki i przemysłu. Jest to również jedno z zielonych miast w Westfalii, znane z licznych areałów zieleni i parków, których znaczna część powstała na gruzach lub hałdach.

Zabytki[edytuj]

  • romański warowny św. Piotra (St. Peter), Syburg (1169)
  • romańsko-gotycki Kościół Mariacki (Marienkirche) z ok. 1220
  • gotycki św. Rajnolda (St. Reinold) z XIII-XV w.
  • gotycki św. Jana Chrzciciela (St. Johannes) z XIV-XV w.
  • gotycki św. Piotra (St. Peter) z XIV w.
  • Hohensyburg – ruiny zamku (1150)
  • Hörder Burg – wieża odbudowanego zamku z XII w.
  • Haus Bodelschwingh – zamek z fosą z XIII w.
  • Haus Dellwig – zamek z fosą z XIII w.
  • Gut Niederhofen – zabudowania dóbr rycerskich z XIII w.
  • Haus Rodenberg – zamek z fosą z XIII w.
  • Haus Sölde – zabudowania dóbr rycerskich z XIII w.
  • Haus Westhusen – zamek z fosą z XIV w.
  • Adlerturm (Orla Baszta) – rekonstrukcja części murów obronnych z XIV w.
  • Steinerner Turm (Kamienna Baszta) – część fortyfikacji z XIV w.
  • Haus Steinhausen – częściowo zniszczony zamek z fosą z XV w.
  • Haus Wenge – zabudowania dóbr rycerskich z XVI w.
  • Torhaus Rombergpark – brama warowna z XVII w. będąca częścią byłego zamku Brünninghausen
  • Haus Wischlingen – kaplica z muru pruskiego (1783), pozostałość dóbr rycerskich
  • Haus Schulte-Witten – willa rodziny Schulte-Witten (1880)
  • Altes Stadthaus – stary budynek Urzędu Miasta z XIX w.
  • budowle fabryczne i osiedla robotnicze z przełomu XIX i XX w.
  • stara Synagoga w Dortmundzie

Muzea i wystawy[edytuj]

  • Muzeum „Adlerturm” (Orla Baszta) – historia miasta
  • Muzeum „am Ostwall” – sztuka nowoczesna
  • Muzeum Kultury i Sztuki – n.p. 400 złotych monet z IV w.
  • Muzeum Historii Naturalnej
  • Muzeum Przemysłu „Kopalnia Zollern”
  • Muzeum Firmy Hoesch – historia stali w Dortmundzie
  • Muzeum Browarnictwa
  • Muzeum Samochodów Zabytkowych
  • Borusseum – piłka nożna, Borussia Dortmund
  • Altes Hafenamt (stary kapitanat portu) – wystawa „Żegluga i port”
  • „DASA” / „Deutsche Arbeitsschutzaustellung” („Niemiecka Wystawa BHP”)
  • Muzeum niemieckiej piłki nożnej „Deutsches Fußballmuseum”

Inne atrakcje[edytuj]

  • kompleks sportowo-wystawowy Westfalenhalle (23 tys. miejsc, hipodrom)
  • kasyno
  • gmach Filharmonii Westfalii
  • Teatr Miejski
  • ogrody botaniczne i zoologiczne
  • Dortmunder Schachtage – jeden z najsłynniejszych na świecie, corocznie rozgrywany turniej szachowy
  • Monkey Town – hala zabaw, znajdująca się na ulicy Burgweg
  • baseny
  • kompleks rekreacyjno-sportowy Wischlingenpark
  • Westfalenpark

Podział administracyjny[edytuj]

Dortmund podzielony jest na dwanaście okręgów administracyjnych (Stadtbezirk), które dzielą się na 62 dzielnice (Stadtteil).

Okręgi administracyjne: Aplerbeck, Brackel, Eving, Hombruch, Hörde, Huckarde, Innenstadt-Nord, Innenstadt-Ost, Innenstadt-West, Lütgendortmund, Mengede oraz Scharnhorst.

Dzielnice: Alt-Scharnhorst, Aplerbeck, Asseln, Barop, Benninghofen, Berghofen, Bittermark, Bodelschwingh, Borsigplatz, Bövinghausen, Brackel, Brechten, Brünninghausen, City, Derne, Deusen, Dorstfeld, Dorstfelder Brücke, Eichlinghofen, Eving, Hacheney, Hafen, Holthausen, Holzen, Hombruch, Hostedde, Hörde, Huckarde, Jungferntal-Rahm, Kaiserbrunnen, Kirchderne, Kirchhörde-Löttringhausen, Kirchlinde, Kley, Körne, Kurl-Husen, Lanstrop, Lindenhorst, Lütgendortmund, Marten, Mengede, Menglinghausen, Nette, Nordmarkt, Oespel, Oestrich, Persebeck-Kruckel-Schnee, Rombergpark-Lücklemberg, Ruhrallee, Scharnhorst-Ost, Schüren, Schwieringhausen, Sölde, Sölderholz, Syburg, Wambel, Wellinghofen, Westerfilde, Westfalendamm, Westfalenhalle, Westrich, Wichlinghofen oraz Wickede.

Transport[edytuj]

W mieście znajdują się stacje kolejowe: Dortmund-Barop, Dortmund-Derne, Dortmund-Dorstfeld, Dortmund-Kley, Dortmund-Kruckel, Dortmund-Kurl, Dortmund-Mengede, Dortmund-Wickede, Dortmund-Hörde, Dortmund Knappschaftskrankenhaus, Dortmund Möllerbrücke, Dortmund Stadthaus, Dortmund Universität, Dortmund West.

Sport[edytuj]

Miasto jest ważnym ośrodkiem sportu. W 2006 r. stadion Borussii był jednym z miejsc, gdzie rozgrywano mecze piłkarskie w ramach mundialu. Prowadzona przez Pawła Janasa reprezentacja Polski przegrała 1:0 z Niemcami.

Ponadto od 1973 Dortmund stał się miejscem Dortmunder Schachtage (Dortmundzkich Dni Szachowych), jednego z najważniejszych cyklicznych turniejów międzynarodowych w tej dyscyplinie.

Współpraca[edytuj]

Miejscowości partnerskie[3]:

Przypisy

  1. Information und Technik Nordrhein-Westfalen (IT.NRW) – Bevölkerungszahlen auf Basis des Zensus vom 9. Mai 2011.
  2. Rudolf Kötzschke (Hrsg.): Die Urbare der Abtei Werden a. d. Ruhr (= Publikationen der Gesellschaft für rheinische Geschichtskunde XX: Rheinische Urbare). Bd. 2: A. Die Urbare vom 9.-13. Jahrhundert. Hrsg. von Rudolf Kötzschke, Bonn 1908, Nachdruck Düsseldorf 1978, Bd. 3: B. Lagerbücher, Hebe- und Zinsregister vom 14. bis ins 17. Jahrhundert, Bonn 1908, Nachdruck Düsseldorf 1978, Bd. 4,I: Einleitung und Register. I. Namenregister. Hrsg. von Fritz Körholz, Düsseldorf 1978, Bd. 4,II: Einleitung, Kapitel IV: Die Wirtschaftsverfassung und Verwaltung der Großgrundherrschaft Werden. Sachregister. Hrsg. von Rudolf Kötzschke, Bonn 1958.
  3. Współpraca.

Linki zewnętrzne[edytuj]