Kościół Ewangelicko-Luterski w Polsce Zachodniej
| Klasyfikacja systematyczna wyznania | |||||||||
| Chrześcijaństwo └ Protestantyzm └ Luteranizm └ Staroluteranizm | |||||||||
| Ustrój kościelny | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Siedziba | |||||||||
| Zwierzchnik • tytuł zwierzchnika |
ks. Reinhold Büttner (1920-1935), ks. Theodor Brauner (1935-1939) | ||||||||
| |||||||||
Kościół Ewangelicko-Luterski w Polsce Zachodniej (niem. Evangelisch-lutherische Kirche in Westpolen) – staroluterański związek wyznaniowy istniejący w II Rzeczypospolitej w Wielkopolsce, na Kujawach i na Pomorzu. Powstał w oparciu o znajdujące się na obszarze państwa polskiego dawne parafie staroluterańskie. Siedziba do 1935 roku była w Rogoźnie, następnie do 1939 roku administracyjnym centrum kościoła był Toruń.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Pierwsze zbory staroluterańskie powstały w Wielkopolsce i na Pomorzu w 1836[1]. Działały na podstawie koncesji generalnej króla pruskiego z dnia 23 lipca 1845 dla luteran trzymających się z dala od wspólności z Ewangelickim Kościołem krajowym (Zbiór ustaw pruskich s. 516)[2]. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości parafie objęte granicami państwa polskiego oddzieliły się od dotychczasowej zwierzchności kościelnej we Wrocławiu[3].
Na początku okupacji niemieckiej 16 listopada 1939 utworzono Kościół Ewangelicko-Luterski Narodowości Niemieckiej w Zachodnim Kraju Warty (Evangelisch-lutherische Kirche deutscher Nationalität im Warthegau-West) i włączono do niego większość parafii staroluterańskich Kościoła działającego w II Rzeczypospolitej[4].
Po zakończeniu wojny na mocy ustawy z dnia 4 lipca 1947 r. w sprawie zmiany dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 25 listopada 1936 r. o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Rzeczypospolitej Polskiej parafie staroluterańskie zostały włączone do Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP[5].
Struktura organizacyjna
[edytuj | edytuj kod]Staroluteranizm głoszący ideę „wolnego Kościoła” starał się być w systemie zarządzania sprawami kościelnymi niezależny od decyzji władzy państwowej. Ustrój Kościoła w Polsce określony został w przyjętym samodzielnie w 1920 statucie[6]. Najwyższą władzą kościelną był synod złożony ze wszystkich pastorów, świeckich delegatów (po jednym z każdego „okręgu zborowego”) i członków konsystorza. Synod, zbierający się co dwa lata, wybierał konsystorz jako władzę wykonawczą na czele z superintendentem generalnym jako zwierzchnikiem Kościoła. Urząd ten pełnił w latach 1920–1935 ks. Reinhold Büttner, a w latach 1935–1939 Theodor Brauner[6].
Parafie (1937)
[edytuj | edytuj kod]
Według danych opublikowanych w 1937 Kościół posiadał parafie w następujących miejscowościach:
| Parafia | Liczebność wiernych (1937)[7] |
|---|---|
| Bydgoszcz | 503 |
| Dworzysko | 71 |
| Jeziorki | 117 |
| Mieczkowo | 119 |
| Czarnylas | 498 |
| Granowiec | brak danych |
| Dębnica | brak danych |
| Leszno | 120 |
| Nowy Tomyśl | 215 |
| Brody | brak danych |
| Boruja Nowa | 170 |
| Stara Tuchorza | 65 |
| Międzychód | 48 |
| Miłostowo | brak danych |
| Zamorze | brak danych |
| Sieraków | brak danych |
| Poznań | 933 |
| Glinka Duchowna | brak danych |
| Trzemeszno | 46 |
| Gniezno | 35 |
| Grzebienisko | 38 |
| Rogoźno | 232 |
| Oborniki | 48 |
| Budzyń | 52 |
| Margonin | 35 |
| Lipia Góra | 97 |
| Białośliwie | 32 |
| Toruń | 49 |
| Otłoczyn | brak danych |
| Skłudzewo | brak danych |
| Nakło | 114 |
| Łobżenica | brak danych |
| Sipiory | brak danych |
| Polichowo | 148 |
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Stefan Grelewski, Wyznania protestanckie i sekty religijne w Polsce współczesnej, Lublin 1937, s. 344.
- ↑ Jakub Sawicki, Studia nad położeniem prawnym mniejszości religijnych w państwie polskim, Warszawa 1937, s. 320.
- ↑ Jakub Sawicki, Studia nad położeniem prawnym mniejszości religijnych w państwie polskim, Warszawa 1937, s. 319.
- ↑ Brauner Theodor, [w:] Kto był kim w Drugiej Rzeczypospolitej, Jacek Maria Majchrowski (red.) i inni, Warszawa: „BGW”, 1994, s. 185, ISBN 83-7066-569-1, OCLC 833968368.
- ↑ Dz.U. z 1947 r. nr 52, poz. 272.
- ↑ a b Stefan Grelewski, Wyznania protestanckie i sekty religijne w Polsce współczesnej, Lublin 1937, s. 345.
- ↑ Stefan Grelewski, Wyznania protestanckie i sekty religijne w Polsce współczesnej, Lublin 1937, s. 347-348.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Stefan Grelewski, Wyznania protestanckie i sekty religijne w Polsce współczesnej, Lublin 1937, s. 342-348.
- Jakub Sawicki, Studia nad położeniem prawnym mniejszości religijnych w państwie polskim, Warszawa 1937, s. 318-321.