Kormoran zwyczajny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kormoran zwyczajny
Phalacrocorax carbo[1]
(Linnaeus, 1758)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd głuptakowe
Podrząd głuptakowce
Rodzina kormorany
Rodzaj Phalacrocorax
Gatunek kormoran zwyczajny
Synonimy
  • Pelecanus Carbo Linnaeus, 1758[2]
Podgatunki
  • P. c. carbo (Linnaeus, 1758)
  • P. c. sinensis (Blumenbach, 1798)
  • P. c. maroccanus Hartert, 1906
  • P. c. hanedae Kuroda, 1925
  • P. c. novaehollandiae Stephens, 1826
  • P. c. lucidus (M. H. C. Lichtenstein, 1823)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     obszary letnich lęgowisk

     występuje przez cały rok

     przeloty

     zimowiska

Kormoran zwyczajny[4][5], kormoran[4], kormoran czarny (Phalacrocorax carbo) – gatunek dużego ptaka wodnego z rodziny kormoranów (Phalacrocoracidae). Zamieszkuje wszystkie kontynenty, oprócz Ameryki Południowej i Antarktydy. Północne populacje są wędrowne. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Podgatunki i zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Kormoran zamieszkuje w zależności od podgatunku:[2]

Podgatunek lucidus jest przez niektórych autorów (np. IOC) podnoszony do rangi gatunku[8]. Proponowany podgatunek lugubris (wschodnia Afryka) uznany za synonim lucidus.

W Polsce nieliczny ptak lęgowy w całej nizinnej części kraju (lokalnie liczny). Występuje tu podgatunek P. carbo sinensis, jednak zimą pojawiają się osobniki z podgatunku P. carbo carbo.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Kormoran w Uetersen (Niemcy)
Osobnik suszący skrzydła
Cechy gatunku

Brak dymorfizmu płciowego w upierzeniu, jednak samce są większe od samic. Czarny z metalicznym połyskiem, w szacie godowej policzki białe, na głowie delikatny czub i biała plama na udzie (brak jej w upierzeniu spoczynkowym). Skóra wokół dzioba jest żółta i naga, przedłuża się w postaci białej plamy na podgardle. W szacie spoczynkowej tracą wszystkie białe plamy. P. carbo carbo ma szyję jednolicie czarną, podczas gdy P. carbo sinensis ma boki szyi białe z gęstym czarnym rysunkiem. Wiek można rozpoznać po źrenicy oka – u ptaka dorosłego jest szmaragdowozielona, u młodego brązowa.

Gdy pływa na wodzie, zanurza głęboko ciało, a głowę i szyję zadziera wysoko do góry. Kormorany, jak większość ptaków, posiadają gruczoł kuprowy[9], ale jego wydzielina nie daje piórom wodoodporności, jak ma to miejsce u innych ptaków wodnych, i po wyjściu na ląd kormorany muszą długo suszyć pióra. Przyjmują wtedy charakterystyczną pozycję z częściowo rozpostartymi skrzydłami. W locie sylwetka kormorana przypomina krzyż od wyciągniętej szyi i ogona. Głos jest przenikliwym krakaniem. Drugi europejski gatunek kormorana – kormoran czubaty jest całkowicie czarny, a w szacie godowej ma krótki czubek skierowany ku przodowi, co odróżnia go od kormorana czarnego.

Wymiary średnie
  • Długość ciała ok. 80–100 cm[10]
  • Rozpiętość skrzydeł 130–160 cm[10]
  • Masa ciała ok. 1,6–3,6 kg

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Biotop
Płytkie, zarówno słodkie jak i słone zbiorniki wodne obfitujące w ryby, jak również bogate w ryby duże rzeki i morskie wybrzeża.
Toki
Kormorany lęgowe w Polsce wracają z zimowisk w lutym lub marcu, po czym zaczynają toki. Samiec pozostaje wtedy na gnieździe, wyciągając głowę i ogon, macha skrzydłami, składa głowę na grzbiecie i przyjmuje różne figury, by zwrócić na siebie uwagę samicy. Wydaje przy tym wpółotwartym dziobem chrapliwe dźwięki.
Gniazdo
Gnieździ się kolonijnie, czasem ponad 1000 gniazd w kolonii, na skalistych wysepkach i brzegach morskich (P. carbo carbo). Gnieżdżący się także nad wodami słodkimi P. carbo sinensis buduje gniazda przeważnie na drzewach, które stopniowo zaczynają usychać od przenawożenia gleby odchodami. Rzadziej gniazda budowane są w trzcinach lub na ziemi. Gniazdo duże z luźno ułożonych gałęzi, w środku wysłane sitowiem, trawami i liśćmi trzcin. Zazwyczaj to samica buduje gniazdo, a samiec przynosi tylko budulec.
Jaja
Wyprowadza jeden lęg w roku, składając zwykle 3 do 4 jaj (rzadziej – 2 lub 5–6) o barwie niebieskawej z grubymi skorupkami.
Jaja z kolekcji muzealnej
Lęgowisko w okolicach Hyderabad (Indie)
Wysiadywanie i dorastanie
Jaja wysiadywane są przez okres 23–24 dni[11]. Pisklęta są typowymi gniazdownikami, wykluwają się nagie i ślepe. Podobnie jak u głuptaków, powieki otwierają się młodym po 3 dniach. Podczas karmienia pisklęta sięgają dziobami głęboko w przełyk rodzica i w ciągu 8–15 sekund połykają wodę i pokarm. Młodociane osobniki mają wierzch ciała ciemnobrązowy, podczas gdy spód biały. Młode zaczynają latać po dwóch miesiącach, a najdalej w połowie sierpnia opuszczają kolonię.
Pożywienie
Ryby, które zdobywa nurkując. Kormorany uznawane są za bardzo żarłoczne. Przeciętnie zjadają 400–500 g ryb dziennie (według innych danych od 600 do 800 g dziennie[12]), co przy ich masie ciała jest o ok. 40% mniejszą porcją niż u innych rybożernych ptaków wodnych (np. głuptaków, alek czy perkozów). Tłumaczy się to sprawnością kormoranów jako podwodnych drapieżników, które dzięki namakającym wodą piórom, są w stanie szybko zaspokajać swoje potrzeby pokarmowe, większą część dnia spędzając nieruchomo i odpoczywając[13]. Kormorany preferują żerowanie przy dnie zbiorników z przezroczystą wodą, ale potrafią doskonale adaptować się do różnych typów wód. Przykładowo, polowanie na ryby w zeutrofizowanych zbiornikach bywa gromadne – część kormoranów wypędza ryby ku powierzchni lub na płycizny, gdzie dociera światło słoneczne i stają się łatwym łupem pozostałych ptaków w stadzie[14].

Status i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje kormorana zwyczajnego za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. W 2015 roku liczebność światowej populacji, według szacunków organizacji Wetlands International, mieściła się w przedziale 1,4–2,1 miliona osobników. Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za wzrostowy[3].

W Polsce objęty ochroną gatunkową częściową. Na mocy wcześniejszych przepisów objęty był ochroną częściową z wyłączeniem stawów rybackich uznanych za obręby hodowlane (gdzie mógł być zabijany bez specjalnych pozwoleń). Jednak od wejścia w życie nowelizacji ustawy o ochronie przyrody (15 listopada 2008 r.) ten wyjątek był sprzeczny ze zmienionym art. 52 ustawy[15]. W załączniku 2 do rozporządzenia Ministra Środowiska z 12 października 2011 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt Phalacrocorax carbo wymieniony jest jako objęty ochroną częściową, bez wyjątków[16]. W kolejnych rozporządzeniach z roku 2014 i 2016 jego status ochrony nie uległ zmianie[17][18]. Na Czerwonej liście ptaków Polski został sklasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski (LC)[19]. Według szacunków programu Monitoring Kormorana, w latach 2013–2018 krajowa populacja lęgowa liczyła 25 767 – 30 066 par[20].

W 2011 Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie opracowała projekt „Strategii zarządzania populacją kormorana w Polsce”. Projekt powstał głównie dzięki dofinansowaniu ze środków unijnych[21].

Kormoran w muzyce[edytuj | edytuj kod]

Kormoran stał się tytułowym bohaterem piosenki Piotra Szczepanika z 1965 roku (tekst: Andrzej Tylczyński) Goniąc kormorany, gdzie ptak ten stał się symbolem polskich Mazur, odlatującym znad jezior pod koniec lata.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. a b W polskiej literaturze P. carbo carbo nazywany jest niekiedy kormoranem atlantyckim, zaś nazwą kormoran zwyczajny określa się podgatunek P. carbo sinensis. Takie nazewnictwo zastosowano np. w publikacji Program ochrony kormorana «Phalacrocorax carbo» w Polsce – Strategia zarządzania populacją kormorana w Polsce.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Phalacrocorax carbo, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b Orta, J., Garcia, E.F.J., Jutglar, F., Kirwan, G.M. & Boesman, P.: Great Cormorant (Phalacrocorax carbo). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2017. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-06)].
  3. a b Phalacrocorax carbo, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  4. a b c d e f P. Mielczarek, M. Kuziemko: Rodzina: Phalacrocoracidae Reichenbach, 1849-50 (1836) - kormorany - Cormorants. W: Kompletna lista ptaków świata. Wersja: 2017-09-23 [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-05-21].
  5. Zwierzęta: encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 273. ISBN 83-01-14344-4.
  6. a b Stuart E. Newson, John H. Marchant,Graham R. Ekins & Robin M. Sellers. The status of inland-breeding Great Cormorants in England. „British Birds”. 100, s. 289–299, 2007 (ang.). 
  7. a b Kormoran. W: Opracowanie krajowych strategii zagospodarowania wybranymi gatunkami zagrożonymi i konfliktowymi [on-line]. Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-05-03)].
  8. F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Storks, frigatebirds, boobies, darters, cormorants (ang.). IOC World Bird List (v11.1). [dostęp 2021-05-21].
  9. Donald Farner: Avian biology vol. VI. Nowy Jork: Academic Press, 1982, s. 199–314, seria: Avian Biology. ISBN 0-12-249406-7.
  10. a b P. Sterry, A. Cleave, A. Clements, P. Goodfellow: Ptaki Europy: przewodnik ilustrowany. Warszawa: Horyzont, 2002, s. 38–39. ISBN 83-7311-341-X.
  11. E. Keller, prof. dr. J. H. Reichholf, G. Steinbach i inni: Leksykon zwierząt: Ptaki. Cz. 1. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 44. ISBN 83-7227-891-1.
  12. Dobrowolski Kazimierz A.: Kormoran, w: „Przyroda Polska” nr 3 (387), marzec 1989, s. 14–15
  13. David Gremilletll, Rory P. Wilson, Sarah Wanless, Gerrit Peters. A tropical birds in the Arctic (the cormorant paradox). „Marine Ecology Progress Series”. 188, s. 305–309, 1999 (ang.). 
  14. Mennobart R. Van Eerden, Berend Voslamber. Mass fishing by Cormorants Phalacrocorax carbo sinensis at Lake Ijsselmeer, The Netherlands: a recent and successful adaptation to a turbid environment. „Ardea”. 83 (1). s. 199–212 (ang.). 
  15. Wojciech Radecki. Obręb hodowlany w obszarze NATURA 2000. „Komunikaty Rybackie”. 2, s. 34–36, 2009. ISSN 1230-641X (pol.). 
  16. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 12 października 2011 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2011 r. nr 237, poz. 1419).
  17. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2014 r., poz. 1348). [dostęp 2014-10-08].
  18. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2016 r., poz. 2183). [dostęp 2017-01-16].
  19. Wilk T., Chodkiewicz T., Sikora A., Chylarecki P., Kuczyński L.: Czerwona lista ptaków Polski. OTOP, Marki, 2020.
  20. Chodkiewicz T., Chylarecki P., Sikora A., Wardecki Ł., Bobrek R., Neubauer G., Marchowski D., Dmoch A., Kuczyński L.. Raport z wdrażania art. 12 Dyrektywy Ptasiej w Polsce w latach 2013–2018: stan, zmiany, zagrożenia. „Biuletyn Monitoringu Przyrody”. 20, s. 1–80, 2019. 
  21. Szymon Bzoma: Program ochrony kormorana Phalacrocorax carbo w Polsce – Strategia zarządzania populacją kormorana w Polsce. Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, 2011. [dostęp 2019-09-03].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]