Kryspus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kryspus
Flavius Iulius Valerius Crispus
ilustracja
Cesarz rzymski
Okres panowania od 317
do 326
Dane biograficzne
Dynastia konstantyńska
Data śmierci 326
Moneta
moneta

Kryspus (? – 326), Flavius Iulius Valerius Crispus - syn Konstantyna Wielkiego i jego pierwszej żony (lub konkubiny) Minerwiny, cesarz rzymski od 317 do 326 roku n.e. Stracony z rozkazu ojca w 326 roku.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo[edytuj | edytuj kod]

Rok i miejsce urodzenia Kryspusa nie są znane. Na świat przyszedł między 299 a 305, gdzieś we wschodniej części Cesarstwa Rzymskiego. Matką była Minerwina, konkubina albo pierwsza żona Konstantyna. Nic więcej o niej nie wiadomo. Konstantyn przebywał w tym czasie jako zakładnik w Nikomedii na dworze Dioklecjana, władcy Wschodu Cesarstwa. Był gwarantem lojalności władcy Zachodu Cesarstwa Konstancjusza Chlorusa, ojca Konstantyna i dziadka Kryspusa.

W 307 Konstantyn, rządząc wtedy już w Galii, Brytanii i Hiszpanii, zawarł sojusz z panującymi w Italii Maksymianem i Maksencjuszem. Przymierze przypieczętowane zostało nowym małżeństwem Konstantyna - z Faustą, córką Maksymiana i siostrą Maksencjusza. Okoliczności zawarcia tego małżeństwa dają pewne wskazówki na status relacji cesarza z Minerwiną i Kryspusem. Jeśli Minerwina była przedtem jego legalną żoną, Konstantyn musiałby uzyskać rozwód przed ślubem z Faustą. To wymagałoby oficjalnego aktu prawnego podpisanego przez Konstantyna, ale ówczesne źródła nie wspominają nic o takim dokumencie. Ten brak informacji skłonił wielu historyków do konkluzji, że związek między Konstantynem a Minerwiną był nieformalny. Możliwe również, że w 307 Minerwina już nie żyła, a owdowiały Konstantyn nie potrzebował formalnego rozwodu.

W każdym razie mimo nowego związku ojca Kryspus pozostał pod opiekę Konstantyna i wychował się przy nim w Galii. Roztoczenie nad nim opieki świadczy o silnych uczuciach rodzicielskich, lub wskazuje, że związek Konstantyna i Minerwiną był oficjalny. Edukacją Kryspusa zajmował się Laktancjusz, jeden z najwybitniejszych retorów tamtych czasów, chrześcijanin.

Kariera[edytuj | edytuj kod]

Follis Kryspusa z hasłem "Alamania pokonana" (devicta)

Około 313 Cesarstwem Rzymskim rządziło dwóch Augustów. Konstantyn na zachodzie i jego szwagier Licyniusz na wschodzie. 1 marca 317 obaj wspólnie ogłosili trzech nowych Cezarów: Kryspusa wspólnie z jego młodszym przyrodnim bratem Konstantynem II oraz Licyniusza II. Konstantyn II to pierwszy syn Fausty, ale w momencie ogłoszenia Cezarem był zaledwie miesięcznym dzieckiem. Licyniusz II, syn Licyniusza miał dwa lata, więc w ten sposób tylko Kryspus objął rzeczywiste obowiązki Cezara. Konstantyn powierzył mu rządy w Galii, którą rządził z Augusta Treverorum (współczesnego Trewiru). Dowodził zwycięskimi operacjami przeciw Frankom i Alamanom w 318, 320 i 323. W 322 odwiedził ojca w Rzymie, był gorąco i entuzjastycznie witamy przez tłumy. Żołnierze uwielbiali go za zdolności strategiczne i zwycięstwa, które odniósł.

W styczniu 322 Kryspus poślubił Helenę, która urodziła mu syna w październiku 322. Nie znamy ani imienia, ani późniejszych losów dziecka. Następnie Kryspus wsparł Konstantyna w wojnie przeciw Licyniuszowi. W 324 został dowódcą floty, która wyruszyła z portu w Pireusie. W bitwie w Hellesponcie (cieśnina Dardanele) 80 okrętów Kryspusa pokonało 200 okrętów przeciwnika. Dzieło zniszczenia floty Licyniusza dokończył następnego dnia sztorm1. Zwycięstwo umocniło reputację Kryspusa jako błyskotliwego dowódcy. W konsekwencji panowania na morzu i lądowych sukcesów Konstantyna, Licyniusz zrzekł się władzy nad Wschodem Cesarstwa. Konstantyn został jedynym Augustem. W tym czasie Kryspus wydawał się najbardziej prawdopodobnym spadkobiercą tronu. Jego przyrodnie rodzeństwo: Konstantyn II, Konstancjusz II i Konstans byli wtedy jeszcze dziećmi.

Egzekucja[edytuj | edytuj kod]

W 326 Kryspus niespodziewanie z rozkazu ojca stanął przed prowincjonalnym sądem w Puli na Istrii, został skazany na śmierć i stracony. Niedługo potem Konstantyn rozkazał udusić swoją żonę Faustę zamykając ją w przegrzanej łaźni parowej.

Powód tych decyzji pozostaje niejasny i historycy od dawna debatują nad motywami działań cesarza. Zosimos w V wieku i Jan Zonaras w XII wieku pisali, że Fausta była niezwykle zazdrosna o Kryspusa. Prawdopodobnie obawiała się, że Konstantyn odsunie jej synów od władzy. W końcu, żeby pozbyć się pasierba, użyła podstępu. Wyznała młodemu Cezarowi, że zakochała się w nim i zaproponowała skryty romans. Kryspus odmówił i opuścił pałac ojca. Wtedy Fausta powiedziała Konstantynowi, że Kryspus próbował ją zgwałcić. Konstantyn uwierzył żonie, a że był porywczy, rozkazał zabić swojego syna. Kilka miesięcy później Konstantyn dowiedział się całej prawdy i wówczas zabił Faustę.

Ta wersja wydarzeń jest dziś najpowszechniej uznawana, ponieważ wszystkie inne relacje budzą większe wątpliwości. Pogląd, że Fausta i Kryspus mogli uknuć spisek przeciw Konstantynowi jest odrzucana przez większość historyków. Kryspus był faworytem Konstantyna, więc spiskując miał zbyt wiele do stracenia. Poza tym w żadnym przypadku sprawa tej wagi nie mogła być sądzona przez sąd prowincjonalny. Inna opinia sugeruje, że Konstantyn zabił Kryspusa, ponieważ jako syn z nieprawego związku, mógł stać się powodem kryzysu w sprawie sukcesji tronu. Jak wytłumaczyć jednak w takim razie, że przedtem trzymał go przy sobie 20 lat? Poza tym Konstantyn miał dostateczną władzę, aby mianować swoimi spadkobiercami młodszych synów. Niektóre relacje twierdzą, że Konstantyn był zazdrosny o sukcesy syna i obawiał się go. Wydaje się to jednak mało wiarygodne.

Reakcja Konstantyna sugeruje, że podejrzewał on Kryspusa o przestępstwo tak straszne, że sama śmierć była zbyt małą karą. Cesarz zarządził dodatkowo damnatio memoriae, co oznaczało, że imię skazańca nie mogło być nigdzie wymieniane i miało zostać wykreślone z oficjalnych dokumentów i napisów na monumentach.

Nie ma wątpliwości, że śmierć Kryspusa i Fausty były ze sobą związane. Pewna liczba współczesnych historyków sugeruje, że Kryspus i Fausta rzeczywiście mieli romans. Kiedy Konstantyn dowiedział się, zareagował zabijając oboje. Czy odłożył śmierć Fausty ponieważ była w ciąży? Daty urodzin obu córek Konstantyna i Fausty pozostają nieznane, urodziny jednej z nich mogły opóźnić egzekucję ich matki.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

1 Zosimos, Nowa historia, rozdz. XXIII, 3-4, Warszawa 1993

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]