Licencja (prawo)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Licencja (z łac. licet, „jest dozwolone“; imiesłów przymiotnikowy czynny: licens, „wolny“) – pojęcie występujące w prawie własności intelektualnej oraz w publicznym prawie gospodarczym. W prawie własności intelektualnej jest to upoważnienie do korzystania z cudzego dobra niematerialnego. W publicznym prawie gospodarczym jest to jeden z instrumentów reglamentowania działalności gospodarczej.

Historia pojęcia[edytuj | edytuj kod]

Historyczne termin ten oznaczał władczy akt udzielający prawa do czegoś, co było ogólnie zakazane. W języku prawniczym to pojęcie stało się popularne w II poł. XIX w., szczególnie w prawie własności intelektualnej. Pierwotnie oznaczało zezwolenie na korzystanie z cudzego opatentowanego wynalazku objętego prawem podmiotowym bezwzględnym. Współcześnie przedmiotem licencji może być także dobro chronione inaczej niż prawem podmiotowym bezwzględnym. Jako przykład podaje się licencję know-how. W polskim języku prawnym termin „licencja” funkcjonował już na gruncie ustawy o prawie autorskim z 1926. Oznaczał wtedy zezwolenie na korzystanie z cudzego chronionego utworu[1].

Własność intelektualna[edytuj | edytuj kod]

Prawo autorskie[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie (w XVIII w.) zakładano, że istnieją jedynie prawa majątkowe do utworu. Na podstawie umowy wydawniczej autor zawsze przenosił całość swoich praw na wydawcę. Później, kiedy wypracowano koncepcję praw osobistych, stwierdzono, że przeniesienie całości praw nie jest możliwe. Legalne korzystanie z cudzego utworu zależałoby od zgody autora. W ten sposób rozpowszechniły się licencje. Obejmują one nie tylko kwestie ze sfery praw materialnych, ale także osobistych[1].

Prawne uregulowania dotyczące licencji są różnorodne w wielu państwach świata. Na przykład w Polsce można zawrzeć jedynie umowę licencyjną[2], a w USA dopuszcza się także jednostronne oświadczenie[1].

Własność przemysłowa[edytuj | edytuj kod]

W prawie własności przemysłowej odróżnia się licencję od umowy licencyjnej. Podczas gdy licencja to upoważnienie do korzystania z cudzego dobra niematerialnego, umowa licencyjna jest dwustronna czynnością prawną, dzięki której licencjobiorca uzyskuje licencję[3].

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Klasyfikacje licencji[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na źródło:

  • licencja dobrowolna – udzielana przez podmiot uprawniony:
    • licencja otwarta – skierowane do ogółu jednostronne oświadczenie woli,
    • licencja umowna (umowa licencyjna) – zawarta z licencjobiorcą jako dwustronna czynność prawna,
  • licencja przymusowa – udzielana przez Urząd Patentowy,
  • licencja ustawowa – udzielana wprost przez przepis ustawy[4].

Ze względu na zakres obowiązków licencjodawcy:

  • licencja negatywna (czysta) – licencjodawca ma tylko znosić korzystanie przez licencjobiorcę z przedmiotu licencji (m.in. licencje przymusowe są negatywne),
  • licencja pozytywna – licencjodawca ma obowiązek podjęcia dodatkowej aktywności[4].

Ze względu na zakres uprawnień licencjobiorcy:

  • licencja pełna (nieograniczona) – licencjobiorca może korzystać z przedmiotu licencji w takim samym zakresie, w jakim może z niego korzystać licencjodawca,
  • licencja niepełna (ograniczona) – licencjobiorca może korzystać z przedmiotu licencji w węższym zakresie[4].

Ze względu na charakter uprawnień licencjobiorcy:

  • licencja niewyłączna – licencjodawca może korzystać z przedmiotu objętego wcześniej udzieloną licencją oraz udzielać dalszej licencji (licencje przymusowe, otwarte i ustawowe są niewyłączne),
  • licencja wyłączna – pozostałe przypadki. W tym:
    • licencja mocna – licencjodawca ma możliwość korzystania z przedmiotu objętego wcześniej udzieloną licencją,
    • licencja słaba – licencjodawca nie ma takiej możliwości[4].

Inne rodzaje licencji:

  • sublicencja (dalsza licencja) – udzielona przez licencjobiorcę (sublicencjodawcę),
  • licencja wzajemna („krzyżowa”) – obie strony są jednocześnie licencjodawcami i licencjobiorcami[4].

Prawo gospodarcze publiczne[edytuj | edytuj kod]

Istnieją rodzaje działalności gospodarczej, które wymagają urzędowego poświadczenia kwalifikacji zawodowych. Udzielenie takiej licencji odbywa się w drodze wydania decyzji administracyjnej. Chodzi m.in. o: podmioty wykonujące usługi detektywistyczne[5], członków personelu lotniczego[6], pośredników obrotu nieruchomościami i zarządców nieruchomości[7], pracowników ochrony[8], pośredników pracy i doradców zawodowych[9], doradców restrukturyzacyjnych[10][11].

Licencje są także instrumentem reglamentacji działalności gospodarczej. Są to m.in. licencje dające prawo do: podejmowania i wykonywania działalności w zakresie transportu drogowego[12] i kolejowego[13][11]. Różnice między licencjami, zezwoleniami i zgodami nie były jasne. Przyjmowano nawet, że chodzi o to samo pojęcie, występujące pod różnymi nazwami[14]. Dlatego ustawa – Prawo przedsiębiorców likwiduje ten rodzaj instrumentów reglamentacji, pozostawiając jedynie koncesje, zezwolenia i wpis do rejestru działalności regulowanej[15].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Giesen 2013 ↓.
  2. Niewęgłowski 2018 ↓, s. 837.
  3. Niewęgłowski 2018 ↓, s. 836.
  4. a b c d e Jyż i Szewc 2011 ↓.
  5. Ustawa z 6 lipca 2001 r. o usługach detektywistycznych (Dz.U. z 2017 r. poz. 556, ze zm.).
  6. Ustawa z 3 lipca 2002 r. – Prawo lotnicze (Dz.U. z 2018 r. poz. 1183, ze zm.).
  7. Ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r. poz. 121, ze zm.).
  8. Ustawa z 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia (Dz.U. z 2018 r. poz. 2142).
  9. Ustawa z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2018 r. poz. 1265).
  10. Ustawa z 15 czerwca 2007 r. o licencji doradcy restrukturyzacyjnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 883, ze zm.).
  11. a b Bąkowski 2015 ↓.
  12. Ustawa z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. z 2017 r. poz. 2200, ze zm.).
  13. Ustawa z 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz.U. z 2017 r. poz. 2117, ze zm.).
  14. Bidziński i Jagiełło 2016 ↓.
  15. Druk nr 2051, www.sejm.gov.pl [dostęp 2018-04-12].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tomasz Bąkowski, Licencja [w:] Tomasz Bąkowski i inni, Leksykon prawa gospodarczego publicznego, Andrzej Powałowski (red.), wyd. 3, Warszawa: Wydawnictwo C.H. Beck, 2015, ISBN 978-83-255-7196-2, OCLC 907413093.
  • Mariusz Bidziński, Dariusz Jagiełło, Prawo gospodarcze: zagadnienia wybrane, Warszawa: Wydawnictwo C.H. Beck, 2016, ISBN 978-83-255-8826-7, OCLC 968511953.
  • Beata Giesen, Umowa licencyjna w prawie autorskim: struktura i charakter prawny, Warszawa: Wydawnictwo C.H. Beck, 2013, ISBN 978-83-255-5086-8, OCLC 843401762.
  • Adrian Niewęgłowski, Umowy licencyjne w prawie własności przemysłowej [w:] Przemysław Bryłowski i inni, Pozakodeksowe umowy handlowe, Andrzej Kidyba (red.), Warszawa: Wolters Kluwer Polska, 2018, ISBN 978-83-8124-005-5, OCLC 1020478758.
  • Gabriela Jyż, Andrzej Szewc, Prawo własności przemysłowej, Warszawa: Beck, 2011, ISBN 978-83-255-1725-0, OCLC 753146190.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]