Liturgia św. Jana Chryzostoma

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Boska Liturgia Świętego Jana Chryzostoma (Złotoustego) – jedna z wersji tekstu Boskiej Liturgii (Eucharystii) w obrządku bizantyjskim.

Miejsce i czas powstania Liturgii św. Jana Chryzostoma[edytuj]

Uczeni są zgodni, że Liturgia należy do rodziny liturgicznej typu syryjskiego. Autorstwo świętego Jana Chryzostoma jest raczej trudne do udowodnienia. Liturgia najprawdopodobniej otrzymała imię św. Jana ze względu na jego autorytet i związki patriarchów stolicy Bizancjum z kościołem Syrii. Od czasu Soboru konstantynopolitańskiego I (381) – który wśród katedr chrześcijańskich nadał Konstantynopolowi drugie po Rzymie miejsce – została wykorzystana jako narzędzie hellenizacji w obrębie cesarstwa Bizantyjskiego, wypierając wpływy poza-greckich liturgii lokalnych, np. Liturgii św. Jakuba w Jerozolimie lub św. Marka w Aleksandrii. Do VIII wieku, poza świadectwem przypisywanym Proklusowi (zm. 446) (Logos peri paradoseos tēs theiaa leiturgias), nie ma żadnych na to świadectw. Najstarszy kodeks, Kodeks Barberini, z imieniem autora jako Jana na początku dwóch modlitw (katechumenów i ofiarowania), pochodzi właśnie z VIII lub IX w. A Sobór Trullański (680-681), kanon 32, wręcz temu przeczy, nie wymieniając Jana jako autora Liturgii. Niektórzy, powołując się na wątpliwe świadectwo przypisywane Proklusowi, broniąc autorstwa Jana uważają, że Liturgia jest skróconą przez niego wersją Liturgii św. Bazylego (luźno opartą na Liturgii św. Jakuba)[1]. Ze stolicy wschodniego Cesarstwa Liturgia św. Jana Chryzostoma rozpowszechniła się na cały Wschód jako forma do dziś praktykowanej liturgii bizantyjskiejprawosławnej i unickiej[2].

Tematyka podejmowana w anaforze Liturgii św. Jana Chryzostoma[edytuj]

Tak, jak we wszystkich wschodnich rytach, anafora Liturgii św. Jana Chryzostoma podejmuje wątek "chwały Bożej", podkreślając transcendencję Boga, Jego wielkość i świętość. Wątek ten ma korzenie biblijne; szczególnie silnie podejmowano go w Izraelu po niewoli babilońskiej[3]. Kolejnym, istotnym tematem, jest stworzenie człowieka na obraz i podobieństwo Boże, i związana z tym wydarzeniem Boża miłość do człowieka (filantropia)[3].

Schemat celebracji Liturgii św. Jana Chryzostoma[edytuj]

Proskomidia (gr. Prothesis)[4][edytuj]

  • Przygotowanie duchownych
    • Tzw. "zwyczajny początek" ("Błogosławiony Bóg nasz w każdym czasie...")
    • Tropariony pokutne
    • Modlitwy przed ikonami
    • Wkładanie szat przez diakona i kapłana
    • Obmycie rak
  • Przygotowanie darów
    • Tzw. "modlitwa wstępna" przy proskomidionie, w j. cerkiewno-słowiańskim żertwiennik ("stół ofiarny")
    • Przygotowanie chleba i wina
    • Wspomnienia i wycinanie cząstek z chleba dla świętych, żywych, umarłych oraz do komunii kapłana i wiernych
    • Błogosławienie kadzidła i nakrywanie darów gwiazdą, pokrowcami i dużym welonem
    • Okadzanie darów i modlitwa nad darami
    • Rozesłanie (tzw. "odpust") – oddzielające proskomidię od reszty Boskiej Liturgii
    • Ponowne okadzenie darów

Liturgia katechumenów[5][edytuj]

  • Czytanie i wyjaśnianie Pisma
    • Uroczyste kadzenie
    • Modlitwy wstępne i dialog celebransa z diakonem ("Czas sprawować liturgię Panu...")
    • Doksologia ("Błogosławione Królestwo...")
    • Śpiewy ze Starego Testamentu, przeplatane ekteniami diakona i modlitwami kapłana
    • Małe Wejście (z Księgą Ewangelii)
    • Trisagion
    • Ceremonia tronu (modlitwy towarzyszące zasiadaniu kapłana na miejscu przewodniczenia)
    • Prokimenon
    • Czytanie "Apostoła" (nowotestamentalnych Listów)
    • Alleluja
    • Czytanie Ewangelii
    • Homilia
  • Ektenie śpiewane przez diakona
    • Ektenia usilnego błagania
    • Ektenia za zmarłych
    • Ektenia za katechumenów i rozesłanie ich

Liturgia wiernych[6][edytuj]

  • Przygotowanie do anafory
    • Modlitwy wiernych (Cherubikon)
    • Wielkie wejście (z Darami, które będą konsekrowane)
    • Wielka ektenia błagalna
    • Pocałunek pokoju (obecnie praktykowany tylko przez duchowieństwo)
    • Wyznanie Wiary
  • Anafora
    • Prefacja (dziękczynienie za: stworzenie
    • Śpiew "Święty"
    • Dziękczynienie za odkupienie
    • Opowiadanie o ustanowieniu
    • Anamneza
    • Anafora w sensie właściwym
    • Epikleza
    • Modlitwy wstawiennicze za zmarłych
    • Hymn do Bogurodzicy
    • Modlitwy wstawiennicze za żywych
  • Łamanie
  • Komunia
    • "Z bojaźnią Bożą..."
    • Komunia
    • Przeniesienie Kielicha na proskomidion
    • Modlitwy dziękczynne
    • Błogosławieństwo i rozesłanie
    • Rozdawanie antydoru (chleba niekonsekrowanego) tym, którzy nie przystąpili do Komunii

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Klinger 1983 ↓, s. 129-130.
  2. por. Bronisław Mokrzycki, Droga chrześcijańskiego wtajemniczenia, Warszawa 1983, s. 481.
  3. a b por. Bronisław Mokrzycki, Droga chrześcijańskiego wtajemniczenia, Warszawa 1983, s 481.
  4. por. Janusz Czerski, Boska Liturgia św. Jana Chryzostoma. Wprowadzenie liturgiczno-biblijne do Liturgii Eucharystycznej Kościoła Wschodniego, Opole 1998, ss. 51-78.
  5. por. Red. Henryk Paprocki, Bóg Żywy. Katechizm Kościoła Prawosławnego, Kraków 2001, s. 358; por. Janusz Czerski, Boska Liturgia św. Jana Chryzostoma. Wprowadzenie liturgiczno-biblijne do Liturgii Eucharystycznej Kościoła Wschodniego, Opole 1998, ss. 79-102.
  6. por. Red. Henryk Paprocki, Bóg Żywy. Katechizm Kościoła Prawosławnego, Kraków 2001, s. 358; por. Janusz Czerski, Boska Liturgia św. Jana Chryzostoma. Wprowadzenie liturgiczno-biblijne do Liturgii Eucharystycznej Kościoła Wschodniego, Opole 1998, ss. 102-158.

Bibliografia[edytuj]

  1. Janusz Czerski, Boska Liturgia św. Jana Chryzostoma. Wprowadzenie liturgiczno-biblijne do Liturgii Eucharystycznej Kościoła Wschodniego, Opole 1998.
  2. Jerzy Klinger: Pochodzenie Liturgii św. Jana Chryzostoma. W: Jerzy Klinger: O istocie Prawosławia. M. Klinger, H. Paprocki (opracowanie), W. Hryniewicz (wprowadzenie). Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX”, 1983, s. 127-143.
  3. Bronisław Mokrzycki, Droga chrześcijańskiego wtajemniczenia, Warszawa 1983.
  4. Red. Henryk Paprocki, Bóg Żywy. Katechizm Kościoła Prawosławnego, Kraków 2001.

Linki zewnętrzne[edytuj]