Maria Grzegorzewska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pomnik Marii Grzegorzewskiej w Wołuczy

Maria Grzegorzewska (ur. 18 kwietnia 1888 w Wołuczy, zm. 7 maja 1967 w Warszawie) – polska pedagog, profesor, twórczyni pedagogiki specjalnej w Polsce[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Rodzice Marii Grzegorzewskiej dzierżawili majątek. Oddano ją na pensję do Warszawy, następnie uczęszczała do szkoły prywatnej, którą ukończyła w roku 1907.

Po kursie przygotowawczym wstąpiła na studia (praca w tajnych kompletach), właściwe studia rozpoczęła w 1909 na wydziale przyrodniczym Uniwersytetu Jagielońskiego. Zarabiała na utrzymanie udzielając korepetycji i nauk w prywatnych domach. Z powodu choroby przerwała studia i wyjechała do Zakopanego, a następnie do Włoch. Wstąpiła na Międzynarodowy Fakultet Pedagogiczny w Brukseli (1913), zaprzyjaźniła się z Józefą Joteyko, Edwardem Claparedem i Owidiuszem Decrolym. Wpłynęło to na jej poglądy pedagogiczne. W 1914 była w Warszawie – wybuch I wojny wojny uniemożliwił jej wyjazd do Brukseli, przedostała się jednak do Londynu i tam kontynuowała studia. Następnie studiowała psychologię na Sorbonie, gdzie w 1916 uzyskała tytuł doktora filozofii za rozprawę Studium na temat rozwoju uczuć estetycznych – badania z zakresu estetyki eksperymentalnej przeprowadzone wśród uczniów szkół brukselskich.

Państwowy Instytut Pedagogiki Specjalnej[edytuj | edytuj kod]

Po doktoracie zdecydowała się na pracę z upośledzonymi i została nauczycielką w jednej z paryskich szkół dzieci opóźnionych w rozwoju. Mimo powodzenia postanowiła wrócić do Polski.

W maju 1919 znalazła się w Warszawie, a wkrótce potem wróciła J. Joteyko. Od 1919 pracowała w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego zajmując się sprawami szkolnictwa specjalnego, popularyzowała ten rodzaj szkół, zakładała takie szkoły, a także powołała kurs seminaryjny dla nauczycieli tych szkół. W roku 1922 przekształciła kurs w Państwowy Instytut Pedagogiki Specjalnej i została jego dyrektorką[1]. Funkcję tę pełniła do końca życia, trzymając się hasła Instytutu: „Nie ma kaleki – jest człowiek”. Opracowała metodę rewalidacyjną i spopularyzowała ją. Nauczyciele studiujący w Instytucie mieli już za sobą pracę w zawodzie nauczyciela, a do pracy magisterskiej badali dane problemy (łączenie teorii z praktyką).

Państwowy Instytut Nauczycielski[edytuj | edytuj kod]

W 1930 otworzyła Państwowy Instytut Nauczycielski i prowadziła go do 1935 roku[1] wraz z Władysławem Radwanem. Warunkiem przyjęcia do Instytutu była praca nauczycielska, ukończony wyższy kurs nauczycielski, "twórczy stosunek do pracy" oraz przedstawienie opisu własnych doświadczeń kandydata. Studia trwały 3 lata. W ciągu 5 lat Instytut wykształcił 178 nauczycieli. Program zawierał:

  • przedmioty dające podstawę naukowa pracy pedagogicznej (filozofia, pedagogika, psychologia, socjologia, ekonomia, prawo, higiena, higiena społeczna)
  • przedmioty związane z praktyką (głównie seminaria)
  • przedmioty o kulturze i estetyce plus lektorat języka obcego (francuski, angielski lub niemiecki)

W kadrze nauczycielskiej znalazł się m.in. Janusz Korczak. W 1935 Grzegorzewska została odwołana ze stanowiska dyrektorki Instytutu, a wtedy wraz z nią z PIN odeszli Janusz Korczak, Władysław Radwan, Henryk Elzenberg, Bogdan Suchodolski, Jerzy Zawieyski.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W okresie wojny i okupacji Maria Grzegorzewska pracowała w szkole specjalnej nr 177 w Warszawie jako nauczycielka. Chorowała na serce, mimo to brała udział w tajnej działalności oświatowej Delegatury Rządu Londyńskiego, pracując nad kształceniem nauczycieli. Prowadziła roczne studium kształcące nauczycieli, działała w konspiracji (kolportaż broni), udzielała pomocy Żydom, brała udział w Powstaniu Warszawskim w służbie sanitarnej.

W czasie powstania spłonął jej dom i prace wielu jej uczniów, ponadto spaliły się jej prace „Psychologia niewidomych” (1930) i „Osobowość nauczyciela” – nie udało się ich odtworzyć.

Po wojnie[edytuj | edytuj kod]

Po wojnie wróciła do problemu edukacji nauczycielskiej w 3 cyklach „Listów do młodego nauczyciela” (cele zawodu nauczyciela i społeczne znaczenie jego pracy). Zawarła w nich charakterystykę nauczycielskiej osobowości, nawiązując do Dawida i Szumana. Położyła nacisk na stosunek nauczyciel–uczeń, opisując

  • stosunek wyzwalający: wzajemne zbliżenie
  • stosunek hamujący: zamknięcie się w sobie i oddalanie się. Powinna być chęć pomocy, sympatia

Instytut Pedagogiki Specjalnej[edytuj | edytuj kod]

Po wojnie kierowała Instytutem Pedagogiki Specjalnej. W latach 1958-1960 była profesorem w Katedrze Pedagogiki Specjalnej UW, pierwszej uniwersyteckiej katedrze pedagogiki specjalnej w Polsce[1]. W 1960 choroba serca zmusiła ją do oddania kierownictwa zastępczyni Janinie Doroszewskiej, a wcześniej utworzono dla niej Katedrę Pedagogiki Specjalnej na UW, gdzie stworzyła warunki otrzymania magistra. Studia obejmowały zakres neurologii i psychopatologii plus obserwację w klinice Psychiatrycznej w Pruszkowie. Wyodrębniła 3 grupy:

  • upośledzeni umysłowo
  • przewlekłe choroby somatyczne, nerwowe i psychiczne
  • niedostosowanie społeczne na tle środowiskowym

Z czasem powstał też oddział głuchych.

Zmarła 7 maja 1967 na atak serca.

Prace[edytuj | edytuj kod]

  • Essai sur le developpement du sentiment esthetique (1916)[1]
  • Metody i zakres nauczania powszechnego w Belgii (współautorka, 1922)[1]
  • Struktura psychliczna czytania wzrokowego i dotykowego (1927)[1]
  • Głuchociemni (1928)[1]
  • Psychologia niewidomych (1930)[1]
  • Opieka wychowawcza nad dziećmi niewidomymi i głuchociemnymi (1933)[1]
  • Listy do młodego nauczyciela. Cykl 1 (1947)[1]
  • Zjawisko kompensacji u niewidomych i głuchych (1959)[1]
  • Listy do młodego nauczyciela. Cykl 2 (1958)[1]
  • Listy do młodego nauczyciela. Cykl 3 (1961)[1]
  • Pedagogika lecznicza. Skrypt wykładów
  • Psychologia niewidomych
  • Analiza zjawiska kompensacji u głuchych i niewidomych

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Maria Grzegorzewska jest patronem kilkudziesięciu placówek edukacyjnych, głównie szkół specjalnych i specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych w Polsce. Jej imię nosi jedna z ulic na Ursynowie w Warszawie.

Pomniki:

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 Wincenty Okoń: Nowy słownik pedagogiczny. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”, 2001, s. 120. ISBN 83-88149-41-5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]