Michał Siedlecki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Michał Siedlecki
Ilustracja
Prof. Michał Siedlecki przed 1939.
Data i miejsce urodzenia 8 września 1873
Kraków
Data i miejsce śmierci 11 stycznia 1940
Sachsenhausen
Zawód, zajęcie Polski zoolog.
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi
Prof. Michał Siedlecki jako kurator Koła Przyrodników Studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego (siedzący w środku)

Michał Marian Siedlecki (ur. 8 września 1873 w Krakowie, zm. 11 stycznia 1940 w obozie Sachsenhausen) – polski zoolog. Brat Franciszka, polskiego malarza. Ojciec Stanisława, taternika.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W 1891 ukończył Gimnazjum św. Jacka w Krakowie. W latach 1891–1895 studiował zoologię w Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, a następnie odbył studia uzupełniające w Instytucje Zoologicznym w Berlinie (1895-1896) oraz Collège de France i Instytucie Pasteura Uniwersytetu w Paryżu.

W 1895 otrzymał tytuł doktora filozofii, a w 1899 docenta zoologii UJ. W 1904 został profesorem nadzwyczajnym. Od 1912 pełnił funkcję kierownika Katedry Zoologii tej uczelni. W latach 1919–1921 był rektorem Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. W 1921 powrócił na Uniwersytet Jagielloński. Zajmował się biologią ogólną i biologią morza.

W 1921 był współinicjatorem powstania Morskiego Laboratorium Rybackiego na Helu oraz Stacji Badania Wędrówek Ptaków w Warszawie w 1931. Reprezentował Polskę w Międzynarodowej Radzie Badań Morza w Kopenhadze oraz Międzynarodowym Biurze Ochrony Przyrody w Brukseli. Uczestniczył w wyprawach naukowych do Egiptu, Indii, Afryki, na Cejlon oraz Jawę. W latach 1923-1938 był członkiem Państwowej Rady Ochrony Przyrody.

W pracy badawczej zajmował się protozoologią, cytologią oraz biologią morza. Prowadził także badania z zakresu biologii morza i nad stworzeniem racjonalnych podstaw rybołówstwa morskiego. Walczył o objęcie ochroną rzadkich zwierząt, m.in. żubra, wielorybów, jesiotra, i wielu gatunków ptaków. Prowadził kompleksowe badania nad mechanizmami przystosowawczymi zwierząt do warunków tropikalnych. Wraz z Franciszkiem Kryształowiczem badał patogenezę kiły i biologię krętka bladego, a z Fritzem Schaudinnem przyczynił się do wyjaśnienia patogenezy malarii.

W 1903 został członkiem korespondentem Akademii Umiejętności, a w 1920 członkiem czynnym Polskiej Akademii Umiejętności. Był także członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Doktor honoris causa uniwersytetów w Wilnie i Strasburgu.

Po rozpoczęciu okupacji niemieckiej w Polsce, aresztowany 6 listopada 1939 w akcji Sonderaktion Krakau. Zmarł 11 stycznia 1940 w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen na nieleczone zapalenie płuc[1]. Urna z prochami profesora przyjechała do Krakowa, złożono ją na Cmentarzu Rakowickim. Imieniem profesora nazwano polski naukowo-badawczy statek oceaniczny RV Profesor Siedlecki.

Był autorem wielu prac naukowych i popularnonaukowych oraz szeregu rozpraw specjalnych, zwłaszcza z zakresu badań nad sporowcami.

Wybrane publikacje naukowe[edytuj | edytuj kod]

  • O budowie leukocytów oraz o podziale ich jąder u jaszczurów (1896)[2]
  • Cycle evolutif de la Caryotropha mesnilii, coccidie novelle des Polymnies (1902)
  • Spostrzeżenia nad budową i rozwojem Spirochaetae pallida Schaud. (1906)
  • Badania doświadczalne nad kiłą: morfologia krętka białego (1907)
  • O przemianie materii wśród morza (1907)
  • Jawa. Przyroda i sztuka (1913)
  • Głębiny (1916)[3]
  • Państwa zwierzęce (1916)
  • Skarby wód. Obrazy z nadmorskich krain (1923)[4]
  • Na rafach koralowych (1926)[5]
  • Opowieści malajskie (1926)[6]
  • Ekonomiczne wykorzystywanie wybrzeża w zakresie rybołówstwa morskiego (1927)
  • Naukowe podstawy racjonalnej gospodarki rybackiej na morzu (1929)[7]
  • Niewyzyskane walory morza (1930)[8]
  • Wielorybnictwo i ochrona wielorybów (1931)[9]
  • Sprawa międzynarodowej ochrony ptaków (1933)[10]
  • Ryby morskie częściej poławiane na Bałtyku i północnym Atlantyku (1938)[11]
  • Na drodze życia i myśli (1966)
  • Z głębin w EPITAPHIUM Ignacego Maciejowskiego Sewera, dru. UJ 1902

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jan Gwiazdomorski: Wspomnienia z Sachsenhausen. Dzieje uwięzienia profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego, 6 XI 1939 – 9 II 1940. Kraków: Wyd. Literackie, 1975, s.215
  2. O budowie leukocytów oraz o podziale ich jąder u jaszczurów, Osobne odb.: Rozprawy Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego Akademii Umiejętności w Krakowie. T. 31., polona.pl [dostęp 2019-07-13].
  3. Michał Siedlecki, Głębiny, polona.pl [dostęp 2019-07-13].
  4. Michał Siedlecki, Skarby wód : obrazy z nadmorskich krain, polona.pl [dostęp 2019-07-13].
  5. Michał Siedlecki, Na rafach koralowych, polona.pl [dostęp 2019-07-13].
  6. Michał Siedlecki, Opowieści malajskie, polona.pl [dostęp 2019-07-13].
  7. Michał Siedlecki, Naukowe podstawy racjonalnej gospodarki rybackiej na morzu, polona.pl [dostęp 2019-07-13].
  8. Michał Siedlecki, Niewyzyskane walory morza, Tyt. nagł. Rozprawa ta stanowi część zbiorowej pracy pt.: Obrona Pomorza, która ukazała się w Pamiętniku Instytutu Bałtyckiego, Serja Dominium Maris, z. 2, Toruń 1930., polona.pl [dostęp 2019-07-13].
  9. Michał Siedlecki, Wielorybnictwo i ochrona wielorybów, polona.pl [dostęp 2019-07-13].
  10. Michał Siedlecki, Sprawa międzynarodowej ochrony ptaków, polona.pl [dostęp 2019-07-13].
  11. Michał Siedlecki, Ryby morskie częściej poławiane na Bałtyku i północnym Atlantyku, polona.pl [dostęp 2019-07-13].
  12. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921 – 1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 16.
  13. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921 – 1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 20.
  14. Część urzędowa. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 157 z 19 lipca 1921. 
  15. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921 – 1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 14, 29.
  16. M.P. z 1936 r. nr 263, poz. 464

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Biogramy uczonych polskich, Część II: Nauki biologiczne (pod redakcją Andrzeja Śródki i Pawła Szczawińskiego), Ossolineum, Wrocław 1985
  • Wielka Ilustrowana Encyklopedia Gutenberga (1934-1939)