Mieczysław Pazderski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Mieczysław Pazderski ps. Szary (ur. 20 września 1908 w Bolesławowie, zm. 10 czerwca 1945 w Hucie[1]) – lekarz, oficer Wojska Polskiego, Narodowej Organizacji Wojskowej, Ludowego Wojska Polskiego, kapitan Armii Krajowej i dowódca antykomunistycznego zgrupowania partyzanckiego Pogotowia Akcji Specjalnej (PAS) Narodowych Siły Zbrojnych.

Urodził się 20 IX 1908 w Bolesławowie k. Ostrowca Świętokrzyskiego jako syn Antoniego i Eugenii z domu Grossman. Do gimnazjum uczęszczał w Ostrowcu Świętokrzyskim. Maturę zdał w Gimnazjum im. Joachima Lelewela w Warszawie. W 1930 ukończył Szkołę Podchorążych Rezerwy Piechoty w Grudziądzu. W 1932 rozpoczął studia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Warszawskiego. Jako harcmistrz w 1935 wziął udział w Zlocie ZHP w Spale. Po uzyskaniu dyplomu lekarza medycyny uzyskał doktorat. Pracował następnie w Szpitalu Przemienienia Pańskiego w Warszawie[2].

Brał udział w wojnie obronnej 1939 roku w stopniu podporucznika. W czasie okupacji mieszkał w Zezulinie. Działał w NOW, a następnie NSZ (uzyskał stopień kapitana NSZ). Był komendantem placówki NSZ w powiecie Chełm. Po scaleniu z AK przeszedł do NSZ-AK. Po wkroczeniu wojsk sowieckich na ziemie polskie został powołany do LWP; służył w 31 pp. Na wieść o poszukiwaniu go przez NKWD w październiku 1944 wraz z większością pułku zbiegł do lasu, tworząc oddział partyzancki AK. Od kwietnia 1945 znalazł się ponownie w NSZ, od 30 kwietnia był dowódcą Akcji Specjalnej (Pogotowia Akcji Specjalnej) NSZ na powiat Chełm. Decyzją Komendy Okręgu Lubelskiego NSZ z 30 czerwca tego roku został mianowany dowódcą 300-osobowego zgrupowania oddziałów: ppor. Zbigniewa Góry "Jacka", sierż. Bolesława Skulimowskiego "Sokoła", st. sierż. Eugeniusza Walewskiego "Zemsty" i plut. Romana Jaroszyńskiego "Romana". 30% tej nowo utworzonej jednostki stanowili byli żołnierze 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK[3][4].

Oddziały NSZ pod jego dowództwem są oskarżane o wymordowanie 6 czerwca 1945 prawie 200 mieszkańców ukraińskiej wsi Wierzchowiny w pow. Krasnystaw[5].

 Osobny artykuł: Zbrodnia w Wierzchowinach.

Pod miejscowością Huta w powiecie chełmskim, 10 czerwca 1945[1] 300-osobowy oddział Szarego został zaatakowany przez sowiecką grupę pościgową składającą się z pancernej jednostki Armii Czerwonej i Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego w sile około 2 tysięcy żołnierzy. Była to największa bitwa żołnierzy podziemia antykomunistycznego. Pazderski zginął w czasie odwrotu z Huty[4][2].

W 1992 pośmiertnie odznaczony przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Krzyżem Narodowego Czynu Wojskowego[6] i Krzyżem Partyzanckim[7]. Tablica upamiętniająca Mieczysława Pazderskiego znajduje się w kościele św. Eliasza w Lublinie[8].

Przypisy

  1. a b Mariusz Bechta: Między Bolszewią a Niemcami. Konspiracja polityczna i wojskowa Polskiego Obozu Narodowego na Podlasiu w latach 1939-1952. T. 3. Warszawa: IPN-Rytm, 2009, s. 294, seria: Mazowsze i Podlasie w ogniu 1944-1956. ISBN 978-83-7399-373-0.
  2. a b Anna Chybowska: Mieczysław Pazderski (1908-1945), pseudonim "Szary". Związek Żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych. [dostęp 2013-05-21].
  3. Grzegorz Motyka, Rafał Wnuk: Pany i rezuny. Współpraca AK-WiN i UPA 1945-1947. Warszawa: Volumen, 1997, s. 146-149. ISBN 83-86-85772-2.
  4. a b Mariusz Zajączkowski. Spór o Wierzchowiny. Działalność oddziałów Akcji Specjalnej NSZ w powiatach Chełm, Hrubieszów, Krasnystaw i Lubartów na tle konfliktu polsko-ukraińskiego (sierpień 1944 r. – czerwiec 1945 r.). „Pamięć i sprawiedliwość”. 1(9), s. 266-301, 2006. IPN. ISSN 1427-7476. 
  5. Tadeusz Swat: Straceni w więzieniu mokotowskim. [dostęp 2013-05-21]. s. 33.
  6. Odznaczeni Krzyżem Narodowego Czynu Zbrojnego. Związek Żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych. [dostęp 2013-05-21].
  7. Odznaczeni Krzyżem Partyzanckim. Związek Żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych. [dostęp 2013-05-21].
  8. Andrzej Mleczko: Tablica upamiętniająca Mieczysława Pazderskiego. Miejsca Pamięci Narodowej, 2012-06-21. [dostęp 2013-05-21].