Krzyż Narodowego Czynu Zbrojnego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Krzyż Narodowego Czynu Zbrojnego
Awers
Awers i rewers (wz. 1992)
Baretka
Baretka (wz. 1944)
Baretka
Baretka (wz. 1992)
Ustanowiono 14 grudnia 1944
Wielkość 40 × 40 mm
Wydano prawie 3 tys.

Krzyż Narodowego Czynu Zbrojnego – polskie odznaczenie wojskowe ustanowione dla uhonorowania żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych i innych organizacji niepodległościowych o charakterze narodowym.

Ustanowienie (1944)[edytuj | edytuj kod]

Krzyż Narodowego Czynu Zbrojnego został początkowo wprowadzony zarządzeniem Rady Politycznej Narodowych Sił Zbrojnych z dnia 14 grudnia 1944. Był nagrodą dla osób, „które w szeregach Narodowych Sił Zbrojnych położyły swą ideową postawą organizacyjną wybitne zasługi dla Narodu i Państwa Polskiego, względnie wykazały się w boju wybitnymi czynami męstwa i odwagi, albo dowodzenia”. Statut odznaczenia dzielił go na dwie wersje – z mieczami (za zasługi ściśle bojowe) oraz bez mieczy (za dokonania o charakterze organizacyjnym), a każda z tych wersji posiadła podział na trzy stopnie: złoty, srebrny i brązowy – analogicznie do podziału i struktury Krzyża Zasługi[1].

Łącznie odznaczono 57 żołnierzy, przyznano:

  • 2 Złote Krzyże (Tadeusz Kurcyusz i Jan Marcinkowski)
  • 12 Srebrnych Krzyży
  • 13 Brązowych Krzyży
  • 14 Srebrnych Krzyży z Mieczami
  • 16 Brązowych Krzyży z Mieczami

Odznaczonym wręczano początkowo jedynie zielone wstążki o szerokości 35 mm z czarnym paskiem (szer. 12 mm) pośrodku, gdzie zieleń symbolizowała nadzieję, a czerń – żałobę po poległych[1].

Restytucja (1992)[edytuj | edytuj kod]

Ustawą z dnia 16 października 1992 roku, Przepisy wprowadzające ustawę o orderach i odznaczeniach, uchylające przepisy o tytułach honorowych oraz zmieniające niektóre ustawy (Dz.U. Nr 90, poz. 451), Krzyż Narodowego Czynu Zbrojnego uznano za polskie państwowe odznaczenie wojskowe, nadawane za zasługi w latach 1939–1945. Następnie, rozporządzeniem Prezydenta RP z 10 listopada 1992 określono wzór i szczegółowy trybu nadawania Krzyża Narodowego Czynu Zbrojnego.

Krzyż nadawany był przez Prezydenta RP na wniosek Ministra Obrony Narodowej lub Ministra Spraw Zagranicznych. Nadawanie Krzyża Narodowego Czynu Zbrojnego (oraz Krzyża Armii Krajowej i Krzyża Batalionów Chłopskich wymienionych w tej ustawie) zakończyło się 8 maja 1999[2].

Łącznie nadano, według różnych źródeł, 2651[1] lub 2724 krzyży[3]

Opis odznaki[edytuj | edytuj kod]

Odznaką Krzyża Narodowego Czynu Zbrojnego jest krzyż równoramienny o ściętych rogach ramion, srebrzony, oksydowany, o wymiarach 40 × 40 mm. Na awersie na tarczy na środku krzyża umieszczony jest orzeł według wzoru obowiązującego w Wojsku Polskim w 1939 r. Na ramionach poziomych krzyża umieszczone są daty: 1939 i 1945, na ramionach pionowych wypukły Szczerbiec skierowany ostrzem w dół. Na pionowym górnym ramieniu krzyża pod rękojeścią miecza umieszczony jest napis: NSZ. Na rewersie na środku umieszczona jest tarcza i na niej napis: NARODOWY CZYN ZBROJNY. Na poziomych ramionach krzyża umieszczone są napisy: ZJ i NOW. Na pionowym dolnym ramieniu krzyża umieszczony jest napis NZW.

Krzyż zawieszony jest na wstążce zielonej szerokości 36 mm z pionowym paskiem biało-amarantowym szerokości 5 mm pośrodku i pionowymi paskami: czarnym szerokości 4 mm, zielonym szerokości 10 mm i czarnym szerokości 1,5 mm po obu stronach paska biało-amarantowego.

Współczesną wersję odznaczenia opracował rzeźbiarz i medalier Edward Gorol, a wykonała Mennica Państwowa[3].

Odznaczeni[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Krzyżem Narodowego Czynu Zbrojnego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Zbigniew Puchalski: Dzieje polskich znaków zaszczytnych. Warszawa: Wydawn. Sejmowe, 2000, s. 286. ISBN 83-70-59388-7.
  2. Dz.U. z 1992 r. Nr 90, poz. 451
  3. a b Stefan Oberleitner: Ordery, odznaczenia i odznaki III Rzeczypospolitej Polskiej 1990-1999. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2001, s. 62-63. ISBN 83-7174-726-8.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]