Mołodycz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mołodycz
Cerkiew
Cerkiew
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat jarosławski
Gmina Wiązownica
Liczba ludności (2013) 632[1]
Strefa numeracyjna (+48) 16
Kod pocztowy 37-523
Tablice rejestracyjne RJA
SIMC 0612424
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Mołodycz
Mołodycz
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Mołodycz
Mołodycz
Ziemia50°09′20″N 22°49′49″E/50,155556 22,830278
Strona internetowa miejscowości

Mołodycz (w latach 1977-1981 Młodzice) – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie jarosławskim, w gminie Wiązownica.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa przemyskiego.

Do roku 1945 we wsi istniał przysiółek.

Kościół[edytuj]

Pierwsza cerkiew w Mołodyczu pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny została zbudowana w 1716 roku z fundacji Sieniawskich. Schematyzm Greckokatolickiej Eparchii Przemyskiej na rok 1830 tak wzmiankował parochię Mołodycz: (Mołodycz Parochia. Eccl. ad Nativit. B.M.V. Patronus Titl. Cels. Princeps Constant. Czartoryski. Parochus Georgius Nazarewicz nat. 1759, ord. 1788. Cooperator Vacat. In Matre Numerus Animarum Gr. Cath. 609, Filiali Zaradawa cum Piskorzy, Warechy, Zastawne, Buczyna, Kaczmarze, Maczugi, Baty, Kopań, Cienkie, Ihnaszy Num. Anim. Gr. Cath. 723. Summa 1332. Schola Parochialis.)[2].

Parochami w Mołodyczu byli: Jerzy Nazarewicz (urodzony w 1759 roku, wyświęcony w 1788 roku), Jan Denesowicz (urodzony w 1805 roku, wyświęcony w 1833 roku), Wasyl Lisikiewicz (urodzony w 1823 roku, wyświęcony w 1851 roku) , Jan Homza (urodzony w 1838 roku, wyświęcony w 1861 roku)[3], Dymitr Borowiec[4], Nestor Kuśnirz (urodzony w 1908 roku, wyświęcony w 1933 roku), Michał Zaworotiuk.

W Schematyzmach Greckokatolickich z lat 1874 i 1875 jest wzmianka że "cooperatorem" w Mołodyczu był Konstantyn Czechowicz (późniejszy Eparcha Przemyski)[5].

22 października 1912 roku w Mołodyczu-Grobli została poświęcona ochronka ufundowana przez Czartoryskich (In Mołodycz est domus Servularum B.M.V.)[6], 8 listopada 1913 roku poświęcono kaplicę przy ochronce (In Mołodycz est domus Servularum B.M.V. cum capella)[7], która była obsługiwana przez księży z Radawy (In Mołodycz est domus serwularum B.M.V. cum capella, ubi post combustionem eccliae par. in Radawa, Missa quotidie celebr.)[8].

W latach 1915-1921 w ochronce mieszkali proboszczowie po spaleniu się kościoła w Radawie; w latach 1922-1925 obok ochronki zbudowano drewniany kościół pw. Najświętszego Serca Jezusowego. W latach 1922-1923 ochronkę jako expozyturę obsługiwali proboszczowie: ks. Józef Czerkies z Zapałowa i ks. Henryk Domino z Radawy (In Mołodycz adest domus SS. Servularum B.M.V. cum asylo parv et capella, ubi quavis Dominica missa celebratur. Curam animarum in pago Mołodycz exercet Expositus e Zapałow)[9]. 10 czerwca 1926 roku kościół został poświęcony przez bp Anatola Nowaka, a pierwszym proboszczem został ks. Franciszek Reising (Mołodycz o.p. Radawa. A. 670. Exp. Franciscus Reising...Loco adest domus Servularum B.M.V. cum capella)[10]

Proboszczowie parafii Mołodycz.
1924-1936. ks. Franciszek Reising.
1936-1942. ks. Marcin Stec.
1942-1945. ks. Zbigniew Chimiak.

Oświata[edytuj]

Pierwsze wzmianki o szkolnictwie w Mołodyczu pochodzą z Schematyzmu greckokatolickiej eparchii przemyskiej z 1830 roku, w którym jest zapis: Schola parochialis. Parafialne szkoły ruskie powstały na polecenie Eparchy Przemyskiego Jana Sniegórskiego[11].

Kolejne dane są z 1838 roku; dokładniejsze dane są z 1841 roku, gdzie w "Status Scholarum" zanotowano że: istniała parafialna szkoła początkowa z ruskim językiem wykładowym, do której uczęszczało 12 uczniów, a nauczycielem był Leontyn Sereda. Można przypuszczać że mimo braku dokładnych źródeł była to ciągle ta sama szkoła założona w jakiś czas po 1818 roku (po objęciu rządów w Eparchii przez Eparchę Jana Śniegórskiego). Po osiedleniu się w 1866 roku na stałe właściciela tych terenów Jerzego Konstantego Czartoryskiego, za jego poleceniem nastąpił rozwój szkolnictwa wiejskiego. W 1868 roku powstała Szkoła trywialna, a jej pierwszym nauczycielem został Hilary Bielecki. 19 lipca 1875 roku szkoła na mocy ustawy państwowej stała się publiczna[12].

Przydatnym źródłem archiwalnym do poznawania historii szkolnictwa w galicji są austriackie Szematyzmy Galicji i Lodomerii oraz austriackie i polskie Dzienniki Urzędowe Szkolnictwa, które podają nazwiska nauczycieli. Szkoły wiejskie były tylko męskie, a od 1890 roku stały się "mieszane" (dostępne na równych prawach dla chłopców i dziewcząt). Od 1909 roku szkoła posiadała po dwoje nauczycieli: Kierownik i pomocnik; w 1875 roku szkoła nie była uznana za etatową. Od 1876 roku szkoła była jednoklasowa. Pomocnikami byli: Helena Domaradzka (1909-1910) i Helena z Domaradzkich Pawłyszyn (1910-1914)[13].

Kierownicy szkoły.
1869-1871. Hilary Bielecki[14].
1871-1890. Piotr Tylawski[15].
1890-1893. Aleksander Lisikiewicz[16].
1893-1895. Teodor Witkowicz[17].
1895-1896. Zofia Janiszewska.
1896-1902. Karol Będziński[18].
1902-1906. Stefan Bozoki.
1906-1914. Gabriel Pawłyszyn[19].

Inne[edytuj]

Ze wsi pochodził Piotr Ożański, nowohucki przodownik pracy.

Zobacz[edytuj]

Przypisy

  1. GUS. Bank Danych lokalnych
  2. "Schematismus Universi Venerabilis Cleri Dioeceseos Graeco Catholicae Premisliensis pro Anno Domini MDCCCXXX" strona 29
  3. "Shimatizm Vsego Klira Greko-katoliceskogo Eparhij Soedinenyh Peremyskoj, Samborskoj i Sjanockoj na rok ot roż Hr 1898" strona 349
  4. "Shimatizm Vsego Klira Greko-katoliceskogo Eparhij Soedinenyh Peremyskoj, Samborskoj i Sjanockoj na rok ot roż Hr 1924" strona 69
  5. "Shimatizm Vsego Klira Katolikow Obradu Graecesko-Ruskogo Eparhij Peremyskoj na god ot rożd hr 1874" strona 155
  6. "Schematismus Universi Venerabilis Cleri Dioeceseos Premisliensis tum Saecularis tum Regularis Ritus Latini 1913" strona 104
  7. "Schematismus Universi Venerabilis Cleri Dioeceseos Premisliensis tum Saecularis tum Regularis Ritus Latini 1914" strona 105
  8. "Schematismus Universi Venerabilis cleri Dioeceseos Premisliensis tum Saecularis tum Regularis Ritus Latini 1916" strona 97
  9. "Elenchus Cleri Dioeceseos Rit[us] Lat[ini] Premisliensis 1924" strona 35
  10. "Schematismus Universi Venerabilis cleri Saecularis et Regularis Dioecesis Rit[us] Lat[ini] Premisliensis pro Anno Domoni 1925" strona 69
  11. "Schematismus Universi Venerabilis Cleri Dioeceseos Graeco Catholicae Premisliensis pro Anno Domini MDCCCXXX" strona 29
  12. Historia szkoły
  13. "Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1914" strona 760/szkoły ludowe/powiat jarosławski
  14. "Szematyzm...na rok 1870" strona 423
  15. "Szematyzm...na rok 1881" strona 405
  16. "szematyzm...na rok 1891" strona 436
  17. "Szematyzm...na rok 1894" strona 436
  18. "Szematyzm...na rok 1897" strona 437
  19. "Szematyzm...na rok 1907" strona 591

Linki zewnętrzne[edytuj]