Mołodycz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mołodycz
Cerkiew
Cerkiew
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat jarosławski
Gmina Wiązownica
Liczba ludności (2011) 632[1][2]
Strefa numeracyjna 16
Kod pocztowy 37-523[3]
Tablice rejestracyjne RJA
SIMC 0612424
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Mołodycz
Mołodycz
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Mołodycz
Mołodycz
Ziemia50°09′20″N 22°49′49″E/50,155556 22,830278
Strona internetowa miejscowości

Mołodycz (ukr. Молодич w latach 1977–1981 Młodzice) – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie jarosławskim, w gminie Wiązownica[4].

Integralne części wsi Mołodycz[5][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
0612430 Grobla część wsi
0612447 Hojsaki część wsi
0612499 Karczmarze przysiółek
0612507 Kopań przysiółek
0612453 Kopina część wsi
0612460 Kościelne część wsi
0612513 Wola Mołodycka przysiółek
0612476 Zagrobelne część wsi
0612520 Zastawne przysiółek

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa przemyskiego.

Do roku 1945 we wsi istniał przysiółek.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś powstała za pewnie na jakiś czas przed 1624 rokiem, bo podczas najazdu tatarskiego ucierpiała i w następnych latach była objęta zniżką podatkową. Wieś wzmiankowana w 1628 roku jako Wola Mołodica, która posiadała 3 łanów kmiecych[a][6]. W 1651 roku wieś była wzmiankowana jako Wola Mołodycza[b][7]. W 1658 roku wieś była wzmiankowana jako Wola Mołodicza[c][8]. W 1674 roku wieś była wzmiankowana jako Wolka seu Mołodycz ad Jarosław i posiadała 33 domy (w tym 11 domów w folwarku zarządzanym przez Węgłowskiego i Srząszeckiego, oraz 22 domy wiejskie)[d][9].

W 1897 wybrano zwierzchność gminną, której naczelnikiem został Miśko Bochno, a w 263 domach było 1561 mieszkańców[10].

W I połowie XX wieku w Mołodyczu było 347 domów. W 1945 roku na Ukrainę wysiedlono 152 osoby z 41 domów.

Kościół[edytuj | edytuj kod]

Cerkiew Greckokatolicka.

Pierwsza cerkiew w Mołodyczu pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny została zbudowana w 1716[11] z fundacji Adama Mikołaja Sieniawskiego. Parochia wzmiankowana w 1830 roku: Mołodycz Parochia. Eccl. ad Nativit. B.M.V. Patronus Titl. Cels. Princeps Constant. Czartoryski. Parochus Georgius Nazarewicz nat. 1759, ord. 1788. Cooperator Vacat. In Matre Numerus Animarum Gr. Cath. 609, Filiali Zaradawa cum Piskorzy, Warechy, Zastawne, Buczyna, Kaczmarze, Maczugi, Baty, Kopań, Cienkie, Ihnaszy Num. Anim. Gr. Cath. 723. Summa 1332. Schola Parochialis.[12].

Parochowie w Mołodyczu.
1784(?)–1788. Teodor Czuryło.
1789–1836. Jerzy Nazarewicz[12] (zmarł 16 lipca 1836 w Mołodyczu).
1836–1837. Julian Kmicikiewicz (administrator).
1837– ?. Jan Denesowicz[13].
1865-1893. Wasyl Lisikiewicz[14] (zmarł 25 marca 1893 w Mołodyczu)
1893–1894. Jan Lisikiewicz[15].
1890–1919. Iwan Chomza[16] (zmarł w 1919 roku w Mołodyczu).
1923–1936. Dymitr Borowiec[17] (zmarł 12 października 1936 w Mołodyczu).
1936–1937. Nestor Kuźnicz (administrator)[18].
1937–1945. Michał Zaworotiuk[19].

W latach 1873-1875 "cooperatorem" (wikariuszem) w Mołodyczu był Konstantyn Czechowicz (późniejszy Eparcha Przemyski)[20].

Kościół Rzymskokatolicki

22 października 1912 roku w Mołodyczu-Grobli została poświęcona ochronka ufundowana przez Czartoryskich (In Mołodycz est domus Servularum B.M.V.)[21]. 8 listopada 1913 roku poświęcono kaplicę przy ochronce (In Mołodycz est domus Servularum B.M.V. cum capella)[22], która była obsługiwana przez duchownych z Radawy (In Mołodycz est domus serwularum B.M.V. cum capella, ubi post combustionem eccliae par. in Radawa, Missa quotidie celebr.)[23].

W latach 1915-1921 w ochronce mieszkali proboszczowie po spaleniu się kościoła w Radawie; w latach 1922-1925 obok ochronki zbudowano drewniany kościół pw. Najświętszego Serca Jezusowego. W latach 1922-1923 ochronkę jako expozyturę obsługiwali proboszczowie: ks. Józef Czerkies z Zapałowa i ks. Henryk Domino z Radawy (In Mołodycz adest domus SS. Servularum B.M.V. cum asylo parv et capella, ubi quavis Dominica missa celebratur. Curam animarum in pago Mołodycz exercet Expositus e Zapałow)[24]. 10 czerwca 1926 roku kościół został poświęcony przez bp Anatola Nowaka, a pierwszym proboszczem został ks. Franciszek Reising (Mołodycz o.p. Radawa. A. 670. Exp. Franciscus Reising...Loco adest domus Servularum B.M.V. cum capella)[25]

Proboszczowie parafii Mołodycz.
1924-1936. ks. Franciszek Reising.
1936-1942. ks. Marcin Stec.
1942-1945. ks. Zbigniew Chimiak.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Początki szkolnictwa parafialnego są datowane na początek XIX wieku, a pierwsze wzmianki o szkolnictwie w Mołodyczu pochodzą z Schematyzmu greckokatolickiej eparchii przemyskiej z 1830 roku, w którym jest zapis: Schola parochialis[12]. W 1841 roku, w "Status Scholarum" zanotowano że: istniała parafialna szkoła początkowa z ruskim językiem wykładowym, do której uczęszczało 12 uczniów, a nauczycielem był Leontyn Sereda. Po osiedleniu się w 1866 roku na stałe właściciela tych terenów Jerzego Konstantego Czartoryskiego, za jego poleceniem nastąpił rozwój szkolnictwa wiejskiego.

W 1868 roku powstała Szkoła trywialna, a jej pierwszym nauczycielem został Hilary Bielecki. 19 lipca 1875 roku szkoła na mocy ustawy państwowej stała się publiczna[26][27].

Przydatnym źródłem archiwalnym do poznawania historii szkolnictwa w galicji są austriackie Szematyzmy Galicji i Lodomerii oraz austriackie i polskie Dzienniki Urzędowe Szkolnictwa, które podają wykaz szkół ludowych, wraz z nazwiskami ich nauczycieli. W 1875 roku szkoła nie była uznana za etatową, a od 1876 szkoła była 1-klasowa. Szkoły wiejskie były tylko męskie, a od 1890 roku stały się mieszane (koedukacyjne). Od 1909 roku szkoła posiadała nauczycieli pomocniczych, którymi byli: Helena Domaradzka (1909-1910) i Helena z Domaradzkich Pawłyszyn (1910-1914).

W 1911 roku utworzono szkołę exsponowaną Grobla ad Mołodycz, której nauczycielami byli: posada nieobsadzona (1911-1913)[28], Wiktoria Szubianka (1913-1914?)[29]

Kierownicy szkoły.
1869-1871. Hilary Bielecki[30].
1871-1890. Piotr Tylawski[31].
1890-1893. Aleksander Lisikiewicz[32].
1893-1895. Teodor Witkowicz[33].
1895-1896. Zofia Janiszewska[34].
1896-1902. Karol Będziński[35].
1902-1906. Stefan Bozoki[36].
1906-1914. Gabriel Pawłyszyn[37].
 ? - ?. Stanisława Ożybkowa.
1937- ?. Maria Myszkowska.

Inne[edytuj | edytuj kod]

Ze wsi pochodził Piotr Ożański, nowohucki przodownik pracy.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W rejestrze poborowym ziemi przemyskiej z 1628 roku zapisano - Wola Mołodica; de laneis 3 per gr 30; tabernator 1 a propinatione vini cremati gr 6 ........................3/6/0.
  2. W rejestrze poborowym ziemi przemyskiej z 1651 roku zapisano - Wola Mołodycza: de laneis 3 per gr 30, a propinatione vini cremati gr 6, lanei 3 et 3 quartae agri, tabernae annuales 2 desolati et abiurati..........3/6/0.
  3. W rejestrze poborowym ziemi przemyskiej z 1658 roku zapisano - Wola Mołodicza: de laneis 3 per gr 30, a propinatione vini cremati gr 6 ................3/6/0.
  4. W rejestrze pogłównego ziemi przemyskiej z 1674 roku zapisano - Wolka seu Mołodycz ad Jarosław: praedium n[obi]lis Węgłowski et Strząszecki a personis suis, consortium et famuli in summa fl. ..........11/0
    A personis subditorum utriuque sexus cum popone n[ume]ro viginti unum in summa fl. ..........22/0
    .

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Portal polskawliczbach.pl
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-03-04].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2014–03–09]. s. według wyboru.
  4. a b TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  5. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodnia w epoce nowożytnej. Źródła dziejowe tom I, część 1. Rejestr poborowy ziemi przemyskiej 1628. Wydawnictwo WSP Rzeszów 1997 ​ISBN 83-87288-55-1​ (str. 183)
  7. Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodnia w epoce nowożytnej. Źródła dziejowe tom I, część 2. Rejestr poborowy ziemi przemyskiej 1651. Wydawnictwo WSP Rzeszów 1997 ​ISBN 83-87288-55-1​ (str. 140)
  8. Zdzisław Budzyński u Kazimierz Przyboś. Polska południowa w epoce nowożytnej. Źródła dziejowe tom I, część 3. Rejestr poborowy ziemi przemyskiej 1658. Wydawnictwo WSP Rzeszów 2000 ​ISBN 83-87288-55-1​ (str. 217)
  9. Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodnia w epoce nowożytnej. Źródła dziejowe tom I, część 4. Rejestr pogłównego ziemi przemyskiej 1674. Wydawnictwo WSP Rzeszów 2000 ​ISBN 83-87288-55-1​ (str. 170)
  10. Podkarpacka Biblioteka Cyfrowa Skorowidz Powiatu Jarosławskiego na rok 1902 (str. 57) [dostęp 2018-02-13]
  11. Podkarpacka Biblioteka Cyfrowa Skorowidz Powiatu Jarosławskiego na rok 1902 (str. 102) [dostęp 2018-02-14]
  12. a b c Schematismus Universi Venerabilis Cleri Dioeceseos Graeco Catholicae Premisliensis pro Anno Domini MDCCCXXX (str. 29) [dostęp 2018-02-14]
  13. Schematismus Universi Cleri Dioeceseos Graeco Catholicae Premisliensis pro Anno Domini MDCCCXLII (str. 27) [dostęp 2018-02-15]
  14. Shimatism’ Vsego Klira Katolikov’ Obradu Grečesko-Ruskogo Eparhij Peremyskoj na God’ ot’ Rožd. Hr. 1868 (str. 141) [dostęp 2018-02-19]
  15. Shimatism’ Vsego Klira Greko-Katoličkogo Eparhij Soedinenyh’ Peremyskoj, Smborskoj i Sânockoj na God’ ot’ Rozd. Hr. 1894 (str. 339) [dostęp 2018-02-15]
  16. Shimatizm’ Vsego Klira Greko-Katoličeskogo Eparhij Soedinenyh’ Peremyskoj, Samborskoj i Sânockoj na God’ ot’ Rozd. Hr. 1895 (str. 339) [dostęp 2018-02-15
  17. Shimatizm’ Vsego Klira Greko-Katoličeskogo Eparhij Soedinenyh’ Peremyskoj, Samborskoj i Sânockoj na God’ ot’ Rozd. Hr. 1924 (str. 69) [2018-02-15]
  18. Šemati Vsego Greko-Katolic’kogo Dutva Zlučenih Epahij Peremyskoї, Sambirskoї i Sânickoї na Rik Božij 1937 (str. 104) [dostęp 2018-02-15]
  19. Šematizm Vsego Greko-Katolic’’kogo Duhovenstva Zlučenih’ Eparhij Peremyskoï, Sambirskoï i Sânickoï na Rik Božij 1939 (str. 108) [dostęp 2018-02-19]
  20. Shimatizm Vsego Klira Katolikov’ Obradu Grčesko-Ruskogo Eparhij Peremyskoj na God’ ot’ Rožd Hr. 1874 (str. 155) [dostęp 2018-02-15]
  21. Schematismus Universi Venerabilis Cleri Dioeceseos Premisliensis tum Saecularis tum Regularis Ritus Latini 1913 (str. 104) [dostęp 2018-02-15]
  22. Schematismus Universi Venerabilis Cleri Dioeceseos Premisliensis tum Saecularis tum Regularis Ritus Latini 1914 (str. 105) [dostęp 2018-02-15]
  23. Schematismus Universi Venerabilis cleri Dioeceseos Premisliensis tum Saecularis tum Regularis Ritus Latini 1916 (str. 97) [dostęp 2018-02-15]
  24. Elenchus Cleri Dioeceseos Rit[us Lat[ini] Premisliensis 1924] (str. 35)[dostęp 2018-02-15]
  25. Schematismus Universi Venerabilis cleri Saecularis et Regularis Dioecesis Rit[us Lat[ini] Premisliensis pro Anno Domoni 1925] (str. 69) [dostęp 2018-02-15]
  26. Podkarpacka Biblioteka Cyfrowa Skorowidz Powiatu Jarosławskiego na rok 1902 (str. 144) [dostęp 2018-02-14]
  27. Historia szkoły
  28. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1912 (str. 685) [dostęp 2018-02-19]
  29. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1914 (str. 761) [dostęp 2018-02-19]
  30. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1870 (str. 422) [dostęp 2018-02-13]
  31. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1872 (str. 405) [dostęp 2018-02-14]
  32. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1891 (str. 436) [dostęp 2018-02-14]
  33. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1894 (str. 436) [dostęp 2018-02-14]
  34. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1896 (str. 437) [dostęp 2018-02-14]
  35. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1897 (str. 437) [dostęp 2018-02-14]
  36. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1903 (str. 565) [dostęp 2018-02-14]
  37. Szematyzm Królstwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1907 (str. 591) [dostęp 2018-02-14]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]